نرخاندنێن بایک و قەرایلان و پرسگرێکا یەکیتیا نەتەوەیی د ناڤا کوردان دا

ژ بەر کو د ڤی دەمی دا دیالۆگا د ناڤبەرا کوردان دا تشتەکە کو ھەری زێدە نە ب دلێ ترکیا یە

د ھەڤپەیڤینا جەمیل بایک، د 28ێ ئادارێ دا، دەربارا گارە، ھەدەپێ، یەکیتیا نەتەوەیی و هتد دا کو ل ستێرک تیڤی ھاتە بەلاڤکرن. مژارێن گرێدایی رۆژەڤێ ھاتنە نرخاندن. دووڤ را یەکسەر، موراد قەرەیلان ژی بەشداری رادیۆیا دەنگێ وەلات بوو و ل سەر مژارێن ب ڤی رەنگی شرۆڤە کرن. د ھەر دو ھەڤپەیڤینان دا ژی، شرۆڤە ھاتنە کرن کو د ناڤبەرا پەدەکێ و پەکەکێ دا گۆفتووگۆ ھەیە، لێ بەلێ پێشمەگە ل بەردەسۆر ئێریشی پەکەکێ کر و ئەڤە دکاریت ڤێ دیالۆگێ ژناڤ ببەت.

د ئاخافتنا خوە دا، جەمیل بایک دیار کر کو ئەو لێکۆلینێ ل سەر بوویەرا بەردەسۆر دکەن و گۆت “گەر ھەڤالێن مە بەرسڤ دابا، دا بیتە سەدەما شەری. لێ ئەو ل سەر بنگەھا داخوازێن گەلێ مە کو د نەورۆزێ دا ژ بۆ یەکیتیێ ھاتن کرن، پاشڤە ڤەکێشیان، “. لێ بەلێ، د ناڤبەرا ئاخافتنێن قەرەیلان و بایک دا ناکۆکیەک ھەیە: ل گۆری جەمیل بایک، د ناڤبەرا پەدەکێ و پەکەکێ دا د ئاستەکێ پر بلند دا گۆفتووگۆ ھەیە، ناڤبەینکار ھەنە. ل گۆری قەرەیلان، د ناڤبەرا پەدەکێ و پەکەکێ دا پەیوەندی د ئاستەکێ بلند دا نینە، لێ دەستپێکا دیالۆگێ ھەیە.

ما جەمیل بایک پشتگریێ ددەتە دیالۆگا ناڤبەرا پەکەکێ و پەدەکێ یان ژی پووچ دکەت؟

ئاخافتنا جەمیل بایک ب گشتی وەکو ئاخافتنەکا مەعقوول خویا دکەت، ھەمان دەم یا موراد قەرایلان ژی ووسایە. لێ راستی، ژ ڤان ئاخافتنێن کو مەعقوول خویا دکەن گەلەک جودا نە. ب تایبەتی، جەمیل بایک دخوازە ب ئاخافتنێن خوە ژانێ سونی ژ بۆ ھەولدانێن دییالۆگا یەکیتیا نەتەوەیی چێبکەت، دا کو یەکیتییا نەتەوی مری ژ دایک ببیت. چما؟

یەکەم؛ جەمیل بایک د چاپەمەنیێ دا هندە ڤەکری بەحسا ڤان گۆتووبێژا دکەت، ئەڤە ژی مینا ھەولا پووچکرنێ یە. دەمەکێ کو دەولەتا ترکا داگیرکەر گەلەک ب توندی ئێرشی کوردان دکەت کەشف کرنا ڤان ھەولێن دییالۆگێ وەکو “راپۆرت دانە دەست دەولەتا ترک” خویا دکەت. ژ بەر کو د ڤی دەمی دا دیالۆگا د ناڤبەرا کوردان دا تشتەکە کو ھەری زێدە نە ب دلێ ترکیا یە. ھێژ ھەڤدیتنەک مجد و بھێز چێنەبوویی ئاشکەرا کرنا ڤان هەولان تەنێ دێ هاریکاریا ئیران و ترکان کەت ژ بۆی دروسترکنا ئاستەنگان ل همبەر ڤان ھەولێن دییالۆگێ.

دویەم؛ ژ بەر کو مەسەلا یەکیتیا نەتەوەیی ب بوویەرەکا خەیالی یا وەکو بەردەسۆرێ خراب نابیت. بەردەسۆرێ چ پەڤچوون و شەر چێنەبوونە کو ببیتە ئەگەرا پووچکرنا دییالۆگا ناڤبەرا پەکەکێ و پەدەکێ دا. د راستیێ دا، پەکەکە ژ پاییزا بۆری د ناڤ 6 مەھان دا،  رێڤەبەرێ ئەولەکاریا گشتی یا سەرزێری غازی سالح ئالیخان و 4 پێشمەرگەیێن دی شەھید کرن. پەکەکێ ل 9 نوقتەیێن جوودا ئێرشی ھێزێن پێشمەرگە کر، و ل 8 نوقتەیێن جوودا مین دانان. ئانکو، ھەر چەند جەمیل بایک دبێژیت ھەر گاڤ پێشمەرگە ئێرشی مە دکەت، لێ درەوە، ھێژ ژ دفنا گەریلایەکێ ب تەنێ ژی خوین نە رژیایە. ژ بەر ڤێ یەکێ یێن ئێرشێ دکەن گەریلا بوونە، لێ داکو شەر چێنەبیت پێشمەرگە بەرسڤ نەدایە. ڤێ چاخێ مەسەلە چییە ؟ جەمیل بایک دخوازیت پرسگرێکا بەردەسۆر مەزنتر بکەت و ب راستی بەری کو ئەو دەست ب دیالۆگێ بکەن ڤێ دیالۆگێ ب داوی بینن. بایک دخوازیت ڤێ نامەیێ بدەت یێن ناڤبەینکاریێ دکەن “بنێرن مە دەست ب ھەڤدیتنان کر لێ  وان  نەهێلا”.

سێیەم؛ بێ گومان ، یا ھەری گرنگ ژی ئەوە کو پەکەکێ، حەز ل سەر یەکیتیا نەتەوەیی ل سەر بنگەھا بەرژەوەندیێن کورد و کوردستان نینە. پەکەکێ د پارادیگما-ئایدۆلۆژیا خوە دا تێگەھا “نەتەوێ” وەکی تێگەھەکا کەڤنەشۆپی و چێکری نیشان دایە. پەکەکێ فکرا خوە یا لسەر تێگەھا “نەتەوە” وەکو دایکا ھەمی نەخوەشییێن سیاسی، شەر و ھەر خرابیەکا سەدسالا 20ێ تەئۆریزە دکەت. تەڤگەرەک کو تێگەها نەتەوێ رەد بکەت، دێ چاوا بەحسا یەکبوون و دیالۆگا نەتەوەیی کەت.

بێ گومان، ئەم ڤان سێ مژارێن بنگەھین نھا دێ ل ئالیەکێ دانین. ل سەر ئاخفتنێن جەمیل بایک ھندەک ئەنجامان باس کەین. ژ بەر کو جەمیل بایک بەردەسۆر دانا سەر مێزێ، ئەم ژی دکارین دەستپێکێ ب بەردەسۆر دەست پێ بکەین.

گەلۆ ل بەردەسۆر چ قەومی؟

خەتا بەردەسۆر نێزیکێ سنۆرێ ئیرانێ یە، دەڤەرەکە خالێن گومرکێ یێن پەکەکێ لێ ھەنە. ئەرکا یەکینەیێن گومرکێ ل ڤێرە ئەوە کو ژ کۆلبەران (قاچاخچیان) پارە وەرگرن، و د بن ناڤێ باجێ دا ژ گوندیێن کو ھاڤینا پەزێ خوە دبەنە زۆزانێن کەلەشینێ پارە دستینن. بالکێشە کو، ھەموو یەکینەیێن گەریلا یێن ل سەر ڤێ خەتا کێلەشین، برادۆست، بەردەسۆرێ راستەراست د بن دەستێ جەمیل بایک دا نە.

لێ بەلێ، وەکو ئەو بەحس دکەت، د شەڤا 21ێ ئادارێ دا، چ ئێرشەک ل سەر نوقتەیێن گەریلایا چێنە بوونە. مە ل سەر ڤێ مژارێ ژ چاڤکانیێن ھەرێمی پرسیار کر و مژار ب ڤی رەنگی ژ بۆی مە ئاشکەرا کر: ل نێزیکێ گوندان، ژ ھەرێما بەردەسۆر، نۆقتەیەکا کۆنترۆلێ یا پێشمەرگەیان ھەیە. پێشمەرگەیان ل سەر رێیەکێ دیتن کو ھندەک ئەندامێن پەکەکێ ب کارەکێ ڤە مژوولن، ئەو ڤێ یەکێ وەکی ھەولێن دانانا مینان ل سەر رێ تەخمین دکەن و ھندەک تەقێ ل ھەوا دکەن. ژ بۆ کو ئەو گەریلا ژ دەڤەرێ دوور بکەڤن. ژ بەرکو د 13ێ ئادارێ دا، پێشمەرگەیەک بابێ چار زارۆکان ب ناڤێ تارق قادر ل ڤێ دەڤەرێ ب مینەکا پەکەکێ شەھید ببوو. پێشمەرگە ژی، داکو دیسا رەوشەکا وەھا خەمگین دروست نەبیت د ئامادەباشییێ دا نە.

چاوا کو جەمیل بایک بەحس کری،  “گەریلا ناخوازیت گۆتووبێژێن یەکیتیێ پووچ بکەت” لێ، “پێشمەرگە دخوازیت گۆتووبێژێن یەکیتیێ پووچ بکەت” تشتەک وھا ل گۆرێ نینە. جەمیل بایک ب پەیڤێن روحا نەورۆزێ، داخوازا یەکیتیا گەل و هتد. ب ڤان گۆتنێن گرنگ دخوازیت راستییێ بەروڤاژی و شوولی بکەت.

قیبلا دیالۆگا کوردی شەنگالە نەکو بەردەسۆر

 نە مومکینە کو مرۆڤ ناکۆکیا د ناڤبەرا کوردان و پرسگرێکا یەکیتیا نەتەوەیی دا ب دو گولـلەیان ل بەردەسۆرێ ڤە گرێ بدەت. ئەڤە مینا شرۆڤەکرنا دارێ ب بەلگا یە. دڤێت چقێن دارا یەکیتی و دیالۆگا نەتەوەیی یا کوردا ل دەستپێکێ ب  تێگەهێن بنگەھین یێن وەکی پێناسەکرنا نەتەوە و نەتەوایەتییێ، پەیوەندی و رێکەفتنا، بێی کو ھەڤدو وەکو دوژمن ببینن شرۆڤە بکەین ب کورتاسی پێویستە ئەم تێگەهێن بنگەھین شرۆڤە بکەین. جەمیل بایک بێی کو ڤان مژارێن بنگەھین دەستنیشان بکەت دبێژیت یەکیتیا نەتەوەیی و دیالۆگ = بەردەسۆر. لێ بەلێ، ئەم د ھەمان دەمێ دا دبێژین کو بەرێز جەمیل بایک، یەکیتی و دیالۆگا نەتەوەیی = شنگال، یەکیتی و دیالۆگا نەتەوەیی = حەشدا شەعبی وەکی دۆست نەدیتن، دەست پێ دکەت.

جەمیل بایک ئیسرارێ دکەت، “ئەم دخوازین بزانین کا ل بەردەسۆر چ دقەومیت.” ئەم ژی دخوازین بزانین کا ل شەنگالێ چ دقەومیت. ژ بەر کو شەرتێ یەکەمێ یەکیتیا نەتەوەیی ئەوە کو ژ ھەر بھۆستەکا ئاخا وەلاتی را بکارین ببێژین کوردستان. ھەیا کو ھوون نەبێژن شەنگال کوردستانە، یەکیتیەک نەتەوی چێنابیت. ھەیا کو ھوون ل شوونا پەشمەرگە ل شنگالێ ل گەل حەشدا شەعبی دا رێکەفتنێ بکەن، یەکیتی چێنابیت. گەر مەدیایا پەکەکێ کەسەکێ وەکو سەکرەتەرێ عەسایب ئەهل-حەق قەیس خەزعەلی، یێ کو سۆند خواری کو ھەرێما کوردستانێ وێران بکەت، وەکی ھەڤالێ ئێزدیا و وەکی خوە ل دژی رێکەفتنا شەنگالێ نیشان بدەت، وی دەمی یەکیتیا نەتەوەیی چێنابیت. ژ بەر ڤێ یەکێ، د دیالۆگا یەکیتیا نەتەوەیی یا کورد دا، قیبلە نە بەردەسۆرە، قیبلە شنگالە بەرێز بایک.

پەکەکێ ژ رۆژا کو کەفتیە شەنگالێ دا حەتا ئیرۆ، ھندەک کەس ل دۆرا خوە کۆم کرینە، وان بەر ددەتە سەر جادا و ب وانا ددەتە گۆتن کو “ھەرێما کوردستانێ چەند خرابە”. ئەڤە کۆما مرۆڤێن کورد بەلاڤووکێن ب عەرەبی ھاتیە نڤیساندن ب وانا ددەنە خواندن و دوژمناتییا کوردستانێ دکەن. پەکەکە نە کو دخوازیت شەنگال خوەسەر ببیت، پەکەکە دخوازیت شەنگال سەر ب ھەرێما کوردستانێ ڤە نە بیت. پەکەکە بەغدا و موسل وەکو دەرگەھێ ئازادییا ئێزدییا نشان ددەت. ھەولێر و حکوومەتا ھەرێمێ وەکو دوژمن نیشان ددەت. بەرێ ئێزدییا ددەتە بیابانێن عەرەبا، نە کو ددەتە زۆزانێن کوردستانێ. پەکەکە ل شنگال ئارمانجا عەرەب بوویینێ پێک تینیت. سییاسەتا پەکەکە ل شنگال دمەشنیت، عەرەب بوونە.

دیالۆگا ناڤبەرا کوردان ل سەر ئەجیندەیا شیعا نامەشیت

پەکەکە ل ئیراقێ دگەل شیعەیێن ئالیگرێن ئیرانێ ل سەر رۆژەڤەکا هەڤبەش تەڤدگەریت. ئەڤ ئەجیندایە ژ بۆ کوردان ئەجیندایەک پڕ خەتەرە. ژ بەر کو ل گۆری ڤێ رۆژەڤێ، ئیران دخوازیت د شەرێ ھەرێمی دا ھەرێما کوردستانێ بکەتە مەیدانکا شەری. ژ بەر کو ھەولێر ب ھەمی کێماسییان ڤە ژی، وارگەھێ نەتەوەیی بوونا کوردان یا سیاسی، ئابۆریە و د ھەموو ئالیەکێ دا تەمسیلا ئیرادەیا کورد و کوردستانێ دکەت. ھەولێر کرنە مەیدانا شەری، دهێتە واتەیا پاشڤەخستنا نەتەوەبوونا کورد و بەرزەکرنا دەسکەفتێن ھەیی. پەکەکە پارچەیەک ژ ڤێ ئەجیندایا ب ڤی رەنگی مەترسیدارە. ئەڤ پرسگرێکا دوژمناھیا ل دژی ھەرێما کوردستانێ و پەدەکێ، پرسگرێکا سەرەکی یە کو دیالۆگا ناڤبەرا کوردان دا ئاستەنگ دکەت.

پەکەکە دبێژیت ئەم دخوازین د گەل پەدەکێ دا ل سەر مێزەیا دییالۆگێ روونین، لێ دەما کو ل سەر مێزی یە، ھێژان ژی د دەستێ خوە دا خەنجەرا ئیرانێ و حەشدا شەعبی، هەلدگریت. د 9 چریێ دا، میلیشیایێن کەتایب ئەھلل حەق یێن گرێدایی حەشدا شەعبی ئێریش برنە سەر نڤیسگەھا پەدەکێ ل بەغدا و ئالایێ کوردستانێ شەوتاندن. ئەڤ تشتە ژ نیشکەکێ ڤە چێنەبوو. پەکەکێ ل گەل حەشدا شەعبی دا رێکەفتنەک ستراتەژیک کرییە. یا کو گۆتووبێژێن نەتەوەیی یێن ناڤبەرا کوردان تێک ددەت ئەڤەیە. پەکەکە؛ ل ناڤا رێکخستنا حەشدا شەعبی دا باسکێ کوردە.

جەمیل بایک دبێژیت، “ئەم دخوازین فێر ببین چما دەما کو ئەڤ دیالۆگە دهێتە برێڤەبرن پێشمەرگەیان ل بەردەسۆرێ ئێریش کر. ئەم ژی دخوازین بزانین، “چما دەما کو دیالۆگ برێڤەدچیت ھوون ھێژ ژی ھەڤالبەندیێ ل گەل حەشدا شەعبی دا دکەن”؟ چما ھوون ل شەنگالێ بەلاڤۆکێن عەرەبی دخوینن و دژمناھیا ھەرێما کوردستانێ دکەن؟ چما د ئاهەنگێن نەورۆزێ دا کو هەوە رێکخستی هەوە نەهێلا گەنج ب ئالایێن کوردستانێ بکەڤنە قادا ئاهەنگا نەورۆزێ و هەوە ئالایێ رەنگین بلند نەکربوو؟ چما یەکینەیێن هەوە ل سەر رێکێن پێشمەرگەیان ل ئامێدیێ مینا ددانن. بەری ھەر تشتەکێ، ئەڤە 50 سالن ھوون د ناڤ سیاسەتێ دا نە، ما قەی ھوون نزانن ل سەر شاشا تەلەفزیۆنێ گۆتنا “پەکەکە و پەدەکە ھەڤدیتنا دکەن” د بیتە مژارا نووچەیان.

پوستێن ھەمان بەش