شاخا پارتیا عەبدوللا «پەکەکێ» ل کوردستانا سووریێ – «4»

pyd-pkk-rojava-4
  • ماھر حەسەن

عەبدوللا ئۆجەلان د ھەڤپەیڤینا د گەل «نەبیل» دا دبێژیت من باش لێکۆلینکریە، و چ کوردستان ل سووریێ نینە، لێ کا دا ئەم بەرسڤا ئۆجەلان و ھەڤالبەندێن وی یێن حەسوود و زکرەش بدەین.

دەڤەرا «ھسچە» بەری کو سینۆر و توخیبێ د ناڤبەرا ترکیا و سووریا دا بهێتە دانین ب سەر ئامەدێ  ڤە بوو، و ئامەد نە باژارەکێ دەولەتا سووریێ یە و زێدەتری ملیۆنەک کورد ل «ھسچە» دژین، ژ بلی پێکھاتەیێن دن، وەک عەرەب، سوریان، کەلدانی. ئەرمەنی.

باژارێ «دێرک»، چما عەرەبێن بەعس ب ناڤێ نوو «ئەل-مالکیە» دا ناساندن؟ ل گۆر بریارنامەیا 346-24 ئادارا 1957ێ، ئاشکەرایە ژ بۆ بەرەڤاژیکرن و ژناڤبرنا زمانێ کوردی «دێرک» ھاتە بکارئانین، ھەر وسا کو ل شوونا «چل ئاغا»ژی «جەوادیە» بکار ئینا و «گرێ کۆچەرا» ژی کرە «یاربیاھ» و ناڤێ 150 گوندێن گرێدایی دەڤەرا دێرکێ گوھارتنە عەرەبی.

باژارێ «تربەسپیێ» ژی دو جاران ھاتیە عەرەبکرن. جارا یەکەم بوو کو ناڤێ وێ ب زمانێ عەرەبی ھاتە وەرگێراندن، لەورا بوو «قەبر ئەل-ابيض»، ڤێ چەندێ دلێ دژمنی ھین نەکر، لەورا د ناڤبەرا خوە دا ل ھەڤ کرن کو ناڤێ نوویێ باژێر ببیتە «ئەل-قەحتانیە» ل سەر ناڤێ باب و کالێن وان «قەحتان«.

باژارێ قامشلۆ نووژەنە، ژ ئالیێ فرانسیان ڤە ھاتیە ئاڤاکرن، و کوردێن کو قامشلۆ ل سەر ئەردێن وان ھات ئاڤاکرن، ناڤکرنا تاخێن باژار ل سەر ناڤێ وایە مینا قدووربەک «قەدری بەگ»، و پرانییا قامشلۆ کو کوردن .

عاموودێ، ھەشت کیلۆمەتران ل رۆژئاڤا ژ ئۆرکێش/تەل مۆزان، پایتەختا ھووریان دوورە، ھووری ژی کوردن و زکرەش ڤێ یەکێ نابێژن؟ باژارێ عاموودێ کو دیرۆکا وی ڤەدگەریتە بەری سەدسالان و یەک ژ شینوارێن باژێری، گرێ ناڤدار «شەرمۆلا»یە کو نە ژ دوور و نە نێزیک ڤە تو تشتێن وێ ب عەرەبی نینە، ل ڤر ھێژایی گۆتنێیە کو گرێ عاموودێ ل گۆری پەیمانا فرانسا-ترکیێ یا ل سەر سینۆر، ب سەر ترکیا ڤە چوو، و رێیا کو عاموودێ ب مێردینێ ڤە گرێددە ژی ژ بەر کو سنۆر نەما ھات بکارئانین. دهێت زانین کو ئەڤ رێ ھەتا نھا ژی د ناڤ خەلکێ عاموودێ دا ب ناڤێ رێیا باژێری دهێت ناسکرن و گەلەک رێکێن دن ژی ھەنە ب ناڤێ:

رێیا دارێ. ئانکو رێیا داری، کو بەرێ د ناڤبەرا عاموودێ و گوندێ داری دا هەبوو و ئەو پێکڤە گرێ ددان، کو ب بەرماھیێن دیرۆکی یێن کەڤنار ناڤدارە، ئەو ژی ئیرۆ د ئەنجاما پارچەبوونا ولاتێ مە د ناڤ سینۆرێ ترکیێ دایە. ھێژایی گۆتنێ یە چ رێیەکا کو عاموودێ ب شامێ ڤە گرێ بدەت نەبوو، بەلێ چاوا عەڤدللا و عەرەبێن بەعسی ئەڤ باژارە کرنر عەرەبی؟ دربێسیێ د ناڤبەرا سووریێ و ترکیێ دا بوو دو بەش و خەلکێ ھەرێمێ دبێژنێ دربێسیا سەرخەتێ و بنخەتێ. ناڤێ دربێسیێ بوو ل گۆر رێکەفتنا دانانا سنۆری ل ئالیێ ترکیا و سووریا هاتیە دانان. و ژ عەشیرێن کوردان یێن ھەری کەڤن ل باژار کیکی نە.

سەرێ کانیێ کو عەرەبان ئەو کرن «راس ئەل-عەین» . ھەروھا ناڤچەیا ناڤدار یا تەل حەلەفێ ژی ھەیە، کو شینوارێن کەڤنار ل دەڤەرا کوردا بەحسا پایتەختا میتانیان ل وی جهی دکەن.  گەلۆ عەڤدللا و عەرەب چ ل سەر دیرۆکا میتانیان ( باب و باپیرێن کوردان) دزانن ھەیا بێژن سەد سالەکان بەری نها ژ نووڤە کورد ھاتنە ڤێ دەڤەرێ؟

کۆبانی ناڤێ خوە ژ ناڤێ کۆمپانیا ئەلمانی وەرگرتیە کو د سالا 1912ێ دا خەتا ترێنێ دامەزراندبوو، ئانکو بەریا راگھاندنا سەرخوەبوونا دەولەتا سووریێ، (دەولەتا سووریێ جارا یەکەم سەرخوەبوونا خوە د 1930ێ دا راگھاندن).

پرسا مە ئەوە، چاوا کورد بەریا دیرۆکا سووریێ کۆچبەری سووریێ و باژارێ کۆبانی بوون؟ لێ عەرەبان د چارچۆڤەیا سیاسەتا عەرەبکرنێ یا ل سەر ھەرێمێن کوردان دا ئەو باژار ژی ب عەرەبی ب ناڤ کر و کرە «عەین ئەل-عەرەب».

ناڤێ عەفرینێ ل سەر چەمێ عەفرینێ یە. بەرێ ژ ئالیێ ئیداری ڤە گرێدایی کلیسێ بوو، ناڤەندا دادوەریێ، کو د چارچۆڤەیا پەیمانا فرانسا-ترکیێ دا ژ ئالیێ ترکیێ ڤە د بن پەرچەبوونێ دا ما. د سەردەما دەستھلاتداریا فرانسایێ دا ل گۆری بریارا ژمارە 33 یا 4٤ێ ئیلۆنا 1922یێ ناڤچەیەکا نوو ب ناڤێ کوردباخ، ب عەرەبی «جەبەل ئەل-کورد» ھات ئاڤاکرن.

ئەم ڤەگەرینە سالا 1930ێ، دەما کو کوردان داخوازنامەیەک پێشکێشی کۆمیسەریا بلندا فرانسا کری کو ژ بۆ کوردان ستاتوویەکا تایبەت وەک ھەرێمێن دن یێن سووریێ بهێت دانان، و ئەڤ داخواز د 15ێ نیسانا 1930ێ دا ل ئۆفیسا کۆمیسەریا بلند ھاتە تۆمارکرن، ب ژمارا 6501. ئەڤ بەلگەیا کوردستانا سووریێ یە.

ل گۆر ڤێ یەکێ، گەلۆ چاوا کوردێن سووریێ نە خوەدی وارن و داخوازا ستاتوویەکا تایبەت وەک ھەرێمێن دن یێن سووریێ دکن؟

ئەڤ گۆتار ب تایبەت بۆ دارکا مازیە

 

پوستێن ھەمان بەش