د سهر دارڤهكرنا «شێخ سهعید» را 97 سال دهرباسبوون
فەرمانا دارڤەکرنا «شێخ سەعید ئەفەندی» و 47 ھەڤرێیێن وی 28 خزیرانا 1925 ھات دایین و 29 خزیرانێ ل مەیدانا «دەریێ چیا» یێ دیاربەکرێ ھاتنە دارڤهكرن.
شێخ سەعید یان ژی شێخ سەعیدێ پیران، شێخێ نەقشیبەندی، پێشەوا و شۆرەشگەرێ کورد بوو، د سالا 1925 دا ل باکورێ کوردستانێ سەرھلدانا شێخ سەعید دابوو دەستپێکرن.
ل ھەمبەری زۆرداری و خیانەتێن رەژیما کەمالیستان، شێخ سەعید د 13 شباتا 1925 دا سەری ھلدا و دەست ب رزگارکرنا باژارێن باکورێ کوردستانێ کر کو ب مەھان باژارێ دیاربەکرێ ژ ئالیێ ھێزێن کوردێن ب رێبەرتیا شێخ سەعید دا ھاتە دۆرپێچکرن.
پشتی کو باژارێ ئامەدێ نەھاتیە رادەستکرن، ب بریارا شوورایا بزاڤا شێخ سەعید دۆرپێچ ھاتە راکرن و تێکۆشەرێن کورد پێل ب پێل دەرباسی باشوور و رۆژئاڤایێ کوردستانێ بوون.
رێبەرێ سەرھلدانێ شێخ سەعید و 49 ھەڤالێن وی ژ بۆ دەرباسی باشوور ببن، ب رۆژێ خوە دڤەشارتن و ب شەڤ دمەشیان، ئارمانجا وان بەردەوامکرنا جەنگا ئاوارتە و پارتیزانی بوو، لێ بەلێ ب خیانەتا هەڤلنگێ شێخ سەعیدێ سەردار قاسم «قاسۆ»، كو یێك ژ سەرۆکێن سەرھلدانێ بوو، شێخ سەعید و ھەڤالێن وی ھاتنە دیلگرتن.
د 10 گولانا 1925 دا، شێخ سەعید و ھەڤرێیێن وی دەرخستنە پێش دادگەھا سەرخوەبوونێ یا رۆژھلاتێ «شارک ئیستکلال مەحکەمەس» یا دیاربەکرێ و نێزیکی پێنجی رۆژان دادگەهکرنا وان بەردەوام بوو.
28 خزیرانا 1925 دەربارێ شێخ سەعید و 47 ھەڤالێن وی دا بریارا دارڤەکرنێ ھاتە دەرخستن و ژ بۆ 2 کەسان ژی جەزایێ ههتا ههتایێ ھاتە سەپاندن.
پشتی بریارا دادگەھا ترکیێ، 28 ھەڤرێیێن شێخ سەعید ئەفەندی د ھەمان رۆژێ دا و شێخ سەعید و 18 ھەڤرێیێن خوه یێن دی ژی 29 خزیرانا 1925 ل مەیدانا «دەریێ چیا» یا ئامەدێ ھاتنە دارڤەکرن.
دەولەتێ شێخ سەعید دگەل 46 ھەڤالێن وی د 28 و 29ێ خزیرانا 1925ێ دا ل قادا دەریێ چیا یێ ئامەدێ ب دارڤە کرن کو د ھەمان سالێ دا پلانا ئیسلاحاتا شەرقێ یا «کۆمکوژیا سپی» ل دژی کوردان دا دەستپێکرن.
97 سالان بەرێ ب شکاندنا سەرھلدانا شێخ سەعید ئەفەندی، سیاسەتێن ئاسیملاسیۆنێ «بشافتنێ» ل سەر زمان، چاند و دیرۆکا کوردان ب خورتی ھاتە مەشاندن کو هێژان ژی بەشەک مەزن ژ وێ سیاسەتا کو بوویە ئایدۆلۆژیا دەولەتێ یا دژی کوردا بەردەوامە.
ب ڤان دارڤەکرن و پێشخستنا ئێریشێن ل دژی کوردان دەولەتێ هزر دکر کو دێ پرسگرێکا کوردان ب داوی هێت. لێ بەلێ پشتی بزاڤا شێخ سەعید ژی سەرھلدانا کوردان ژ بۆ وەلات، ماف و ئازادیێن خوە بەردەوام کر، ب ئاوایەکێ کو تا رۆژا مە یا ئیرۆ ژی ب ناڤ و تەڤگەرێن جودا کورد ل ھەمبەری زولم و زۆردەستیا دەولەتا ترک تێکۆشینا خوە یا رەوا بێ ناڤبەر بەردەوام دکەن.
لیستا کەسێن دگەل شێخ سەعید ھاتنە دارڤهكرن:
-
شێخ سەعید ئەفەندی «شێخێ نەقشیبەندی ژ پیرانێ».
-
شێخ عەبدوللاھێ مەلەکانی «فەرماندارێ ئەنیا ھەرێما مووشێ».
-
کامل بەگ «کورێ خالد بەگێ تۆکلیانی».
-
بابا بەگ «برایێ کامل بەگ».
-
شێخ شەریف «فەرماندارێ ئەنیا ئەلعەزیزێ».
-
فەقی حەسەن فەھمی «فەرماندارێ ئینزیباتان ژ عەشیرا زکتێ».
-
حەجی سادق «کارمەند ل ناڤچەیا گەنجێ/ ڤالێرلیێ یا جەولگێ».
-
شێخ ئیبراھیم «مفتی».
-
شێخ عەلی «ل ئەنیا خارپێتێ وەزیفەدار».
-
شێخ جەلال «ل ئەنیا خارپێتێ».
-
شێخ حەسەن.
-
محەمەد بەگ «ل دیاربەکر و لجێ فەرماندار».
-
مستەفا بەگ.
-
سالح بەگ.
-
شێخ عەبدوللاھ.
-
شێخ ئۆمەر.
-
شێخ ئادەم
-
قەدری بەگ «فەرماندارێ ئنزیباتێن ل مادەنێ».
-
مەلا مەحمودێ پیرانی.
-
شێخ شەمسەدین «فەرماندارێ فارقینێ».
-
شێخ ئیسمایل «دیاربەکر».
-
شێخ عەبدللەتیف «دیاربەکر».
-
مەلە ئەمین «ئەنیا گمگم».
-
عەلی عەرەب عەبدی بەگ.
-
محەمەد بەگ «کورێ خەلیل بەگ».
-
سلێمان بەگ «کاتبێ شێخ شەریف کورێ حەسەن بەگ».
-
مەلا جەمیل «ئەنیا خارپێتێ».
-
سلێمان بەگ «چەولیگ».
-
سلێمان بەگ «ئەنیا کخیێ کورێ شەریف بەگ»
-
تاھر بەگ «کاتبێ فەقی حەسەن فەھمی».
-
مەحموود بەگ «کورێ مستەفا بەگێ ژ ھێنێ».
-
شێخ عەلی «ئەنیا گمگمێ، کورێ شێخ مووسا»
-
حەجی خالد «ئەنیا گمگمێ ژ بالکانێ».
-
تەیموور ئاغا «ئەنیا گمگمێ».
-
عەبدولەتیف بەگ «کورێ کامل بەگێ خنسی».
-
محەمەد بەگ «مووش».
-
سلێمان بەگ «ئەنیا گمگمێ».
-
بەحری بەگ «ئەنیا گمگمێ».
-
شێخ جەمیل «ژ زۆرابادێ».
-
یووسف بەگ «کورێ سلێمان بەگێ چاپاکچوری».
-
عەلی بادان بەگ «چەولیگ/ ژ عەشیرا یاماچێ».
-
خالد بەگ «ئەنیا گمگمێ».
-
خالد بەگ «کورێ نادر بەگ، ئەنیا خارپێتێ».
-
تاھر بەگ «کورێ محەمەد بەگ».
-
تەیب عەلی بەگ «مدوورێ ناحیێ».
-
چەرکەز «خزمەتکارێ شێخ سەعید کورێ یووسف».
-
حامدێ جەندەرمە.
