كیژان ئهندامێن پهكهكێ دشێن ژ یاسایا نوو مفاى وەرگرن؟
ووردهكاریێن «یاسایا چارچۆڤەیى» ئاشكرا دبن كو ل سەر پێڤاژۆیا چارەسەریێ د رۆژەڤێ دا یە و زەمینێ بۆ ڤەگەریانا گەریلایێن پهكهكێ ئامادە دکەت. یاسایا پێشنیار كری دێ بەری كو پهرلهمانێ تركیێ بکەڤیتە د بێهنڤەدانێ دا هێتە دەرخستن، لێ بجهئینانا وێ دێ ب مەرجێ دانانا چەکان ژ ئالیێ پهكهكێ ڤە گرێدای بیت.
ل گۆر مهدیایا تركیێ، د گەنگەشەیێن ب ناڤێ “ئهول دانانا چەکان، پاشی یاسا” دا رێیەکا ناڤین هاتیە دیتن. گرێدانا دەرخستنا یاسایێ ب مەرجێ دانانا چەکان ببوو ئەگەرێ نەرازیبوونا دهم پارتی و ئیمرالیێ. د ناڤ ڤان گەنگەشەیان دا، پشتی پێوەندیێن یەکینەیێن ئەولەهیێ یێن ل گەل ئیمرالی و قەندیلێ و هەروەسا هەڤدیتنێن ئاكپارتیێ یێن ل گەل دهم پارتیێ، رێبازەکا نوو هاتە پێشخستن.
ل گۆر ڤێ چەندێ، هەتا كو پەرلەمان بکەڤیتە بێهنڤەدانێ دێ یاسایا چارچۆڤەیى هێتە دەرخستن، لێ بەلێ د بجهئینانێ دا دێ مەرجێ دانانا چەکان ژ ئالیێ گەریلایێن پهكهكێ ڤە هێتە خواستن. ژێدەرێن ئاكهپێ ووردهكاریێن یاسایا پێشنیار كری بۆ مهدیایا تركیێ ئاشکرا کرن.
ل گۆر زانیاریان، میت و سوپایێ تركیێ دێ ل سەر رەوشا مەیدانێ راپۆرتەکا “پشتراستكرنێ” ئامادە کەن و پێشکێشی ئەنجوومەنا ئاسایشا نەتەوەیی یا تركیێ کەن. ئەنجوومەنا ئاسایشا نەتەوەیی یا تركیێ ژی دێ بریارا پشتراستکرنێ یا ب شێوازێ “پهكهكه هاتیە هەلوەشاندن، چەک هاتینە دانان” دەت.
ئەگەر تاوان نەکربن ناهێنه سزادان
بەرپرسێن پارتیێ دیار کرن كو لۆژیكێ یاسایێ وەسا یە:
“رێخستنێ بەلاڤ بکە، چەکان دانە، ئەم ژی ڤێ چەندێ پشتراست بکەین، پاشێ ژ یاسایێ مفاى وەرگرە.”
هەتا كو میکانیزما پشتراستکرنێ نەبێژیت “تەمام”، یاسا ناهێتە بجهئینان. ل گۆر بەرپرسان، دڤێت د مژارێن وەک دانانا چەکان و ڤالاکرنا شکەفتان دا رێژەیا تێرکەر هەری کێم ژ سەدی 80 بیت. دەما كو ئەڤ پرۆسە ب داوی دهێن، ئەندامێن پهكهكێ یێن كو دخوازن ڤەگەرن، ئەگەر تاوان نەکربن، ناهێنه سزادان.
د ڤێ چارچۆڤەیێ دا، دێ بریارا قانوونا سزایا تركیێ یا “ئەگەر ئەندامێ رێخستنێ، د چارچۆڤەیا چالاکیێن رێخستنێ دە پشکداری د تاوانان نهكربیت و ب دلێ خۆ ژ رێخستنێ ڤەقەتیابیت و ئهڤ چەنده بۆ جهێن پێوەندیدار راگەهاندبیت، سزا ل سەر ناهێتە برین”.
دۆسیەیێن زیندانان دێ ئێک ب ئێک هێنە لێکۆلینکرن
ئەو کەسێن كو تاوان کرین ژی، ژ بەر كو تۆهمەتا “تەرۆرێ” ل سەر وان نامینیت، دێ ب سزایەکێ سڤكتر هێنه سزادان. ژێدەرێن ئاكهپێ دیار کرن كو ل گهل كارابوونا قانوونێ، دۆسیەیێن ئەندامێن پهكهكێ یێن د زیندانان دا دێ ژ ئالیێ دادگەهان ڤە ئێک ب ئێک هێنە لێکۆلینکرن.
ئۆجالان ل دەرڤەیى یاسایێ دمێینیت
ژێدەرێن ئاكهپێ راگەهاندن كو ل سەر عهبدوللا ئۆجالان و کادرۆیێن دن یێن رێڤەبەر چو سەرەراستکرنێن تایبەت ناهێنه کرن و هاتە گۆتن:
“دەما كو یاسایا پێشنیار كری دهێتە ئامادەکرن، دێ د پشکا چارچۆڤە و پێناسەیێ دا ب خەتێن گەلەک روهن و زەلال هێتە نڤیساندن. دهێتە پلانکرن كو ئەو کەسێن سزایێ زیندانا هەتا هەتایێ یێ گران وەرگرتین، ل گهل ئۆجالان، ل دەرڤەیى چارچۆڤەیێ بهێنە هێلان. دێ ب شێوازەکێ ئاشکرا و زەلال د یاسایێ دا هێتە نڤیساندن كو ئەو کەسێن ژ هندەک تاوانان سزا خوارین دێ ل دەرڤەیى ڤێ یاسایێ مینن.”
بەرپرسێن ئاكهپێ هەروەسا بال کێشایە سەر وێ چەندێ كو پرانیا رێڤەبەرێن پلەبلند یێن رێخستنێ ژ قەندیلێ دەرکەتینە و نرخاندنا خۆ وەسا کر:
“ئەڤ کەسە ژخۆ ناهێنە تركیێ، ئەگەر بهێن ژی ژ بەر كو دێ ل دەرڤەیى چارچۆڤەیا یاسایێ مینن، دێ ب سزایێ زیندانا هەتا هەتایێ یێ گران هێنە دادگەهکرن.”
بەرپرسێن ئاكهپێ دیار کرن كو وان هێشتا دەمەکێ زەلال دیار نەکریە کا دێ یاسا هەتا کەنگی یا كارا بیت و ئاخافتنا خۆ وەسا بەردەوام کر:
“لێ بەلێ، ئەڤە دێ نە دەمەکێ درێژ بیت. وەک نموونە ب ماددەیەکا دەمکی دشێت بهێتە گۆتن ‘پشتی پشتراستکرنێ سالەک یان 6 ههیڤ’. دێ ژ وان هێتە خواستن كو د ناڤ ڤێ دەمێ دە سەرلێدانێ بکەن.”
ژێدەرێن ئاكهپێ بال کێشایە سەر وێ چەندێ كو ئەو ئەندامێن پهكهكێ یێن كو دێ ڤەگەرن، دێ 3-5 سالان د بن کۆنترۆلا دادوهری دا بن. د ڤێ پرۆسهیێ دا ئەوان شیان نابن د چو سازیێن گشتی دا ببنە کارمەند و سیاسەتێ بکەن.
