چما جەمیل بایک مەزلووم عەبدی ئارمانج کر؟ گەلۆ د ناڤ پەکەکێ دە دابەشکرنەکا کاری ھەیە؟

چما جەمیل بایک مەزلووم عەبدی ئارمانج کر؟ گەلۆ د ناڤ پەکەکێ دە دابەشکرنەکا کاری ھەیە؟

جەمیل بایک، یەک ژ رێبەرێن پەکەکەیا ھلوەشییایی، ھەڤپەیڤینەک دا نوچە تیڤی، مەدیایا نوو یا پەکەکێ کو ژ سلێمانیێ وەشانێ دکە.

ئاخافتنا بایک، کو ژ رۆژئاڤا ھەتا رۆژھلات و ژ باشوور ھەتا باکور گەلەک مژاران ڤەدحەوینە، ھندەک خالێن پر بالکێش بەحس دکە. بایک دەربارێ بوویەرێن 10 سالێن داوی یێن پەکەکێ، و ب تایبەتی دو سالێن پشتی کو ئۆجالان پەکەکە هلوەشاندی، ڤەگۆتنێن پر جوودا پێشکێش کرن. ئالیێ ھەری بالکێش رەخنەیێن وی یێن توند یێن ل سەر مەزلووم عەبدی بوون.

جەمیل بایک ب توندی رەخنە ل ئەرکدارکرنا مەزلووم عەبدی وەکی شێورمەندێ سەرۆککۆمارێ سووریێ گرتن. بایک گۆت، “دەستپێکێ وی گۆت کو ئەو چ ئەرکان وەرناگریت. لێ پاشێ وی رۆلا شێورمەندیێ “مستەشاریێ” قەبوول کر. ھەماندەم، ئەو نە شێورمەندێ کارووبارێن کوردانە، لێ تەنێ شێورمەندە، بورۆکراتە. رەخنەیێن کو ل سەر ڤێ یەکێ ھاتنە گرتن راستن، و ئەم ژی رەخنە دکین. دڤیابوو کو ئەو قەبوول نەکربا.”

رەخنەیێن جەمیل بایک یێن ل سەر عەبدی نە رەخنەیەکا ئاسایی بوو؛ مرۆڤ دکاریت ببێژیت کو بایک ب ڤێ رەخنەیێ مەزلووم عەبدی تەشھیر کر.

ئەم ب ئاوایەکی زەلال دزانین کو مەزلووم عەبدی کادرۆیەکی پەکەکێ یە و نکارە ل دەرڤەیی ترعلیماتێن پەکەکێ تەڤبگەریت. مەزلووم عەبدی بێیی ئەرێکرنا قەندیلێ نکاریت ئۆتۆمۆبیلەکێ بکریت، ڤێجا چاوا دبیت بێیی فەرمانا قەندیلێ ئەرکا شێورمەندییێ قەبوول بکەت، ئەڤ یەک نە موومکینە. چاوا کو ئەنتەگرەبوونا رۆژئاڤا لگەل شامێ و ھلوەشاندنا ھەسەدێ مژارێن کو ل ئیمرالیێ ژ ئالیێ ئۆجالان و دەولەتێ ڤە ل ھەڤ ھاتنە کرن بوون، دامەزراندنا عەبدی وەکی شێورمەند ژی بریارەکا ھەڤبەش یا ئۆجالان و دەولەتا ترکیێ بوو. ژ بەر ڤێ یەکێ، چما جەمیل بایک رەخنە ل مەزلووم عەبدی گرت؟

رەخنەیێن ئەشکەرە یێن بایک یێن ل سەر عەبدی، کو کادرۆیەکی پەکەکێ یە، ب ئاوایەکی ئەشکەرە ل بەر رایا گشتی یا کوردان ھاتە رەخنەکرن. ئەڤ یەک نیشان ددە دابەشکرنا رۆلا نوو د ناڤ رێخستنێ دە ھەیە.

دابەشکرنا کاری د ناڤ پەکەکێ دە و ئەرکا نوویا بایک: چاککرنا تراڤمایا “ئەنتەگراسیۆنێ”یا کوردان

جەمل بایک د ناڤبەرا ھلوەشاندنا پەکەکێ د سالا 2025ێ و تەباخا 2026ێ دە تەنێ سێ جاران لگەل چاپەمەنییێ ئاخڤییە. ئاگاھیێن مە دەستنیشان کرن کو بایک ژ پێڤاژۆیێ نەرەحەت بوو و ب بەهانەیا نەخوەشیێ خوە د شووندە دھێلا. لێبەلێ، پشتی کو ئۆجالان گۆت، “ھەکە ئەو نەخوەش بت، بلا وەرە با من،” بایک هێژ پتر عاجز بوو و ب تەڤاھی بێدەنگ ما. و ل گۆری ئاگاھیێن کو مە ژ چاڤکانیێن پر پێباوەر وەرگرتن و ژ گەلەک دەڤەران پشتراست کرن، بایک د تەباخا 2026ێ دە چوو ئیمرالیێ و لگەل ئۆجالان روو ب روو جڤیا.

و ژ وێ دەمێ ڤە، ئەو دو جاران د چاپەمەنییێ دە دییار بوو و داخویانیێن پر رادیکال دان. ئەڤ تێ ڤێ واتەیێ کو بایک ھاتیە ئاشکرن، کو بچیتە ئیمرالیێ و بەشداری پێڤاژۆیێ ببە و ئەرکی بگرە سەر خوە. و خویابوونا وی یا ب جۆش د چاپەمەنیێ دە یەکسەر پشتی ڤێ جڤینێ نیشان ددە کو ئەرک و وازیفەیەک نوو ژ وی رە ھاتیە دایین.

ھەکە مرۆڤ ژ نێزیک ڤە تەماشەی پەکەکێ بکەت، دێ هێتە دیتن کو ھەر چەند ئەرکێ رازیکرنا رایا گشتی یا ترکیێ د دەما پێڤاژۆیا ئەنتەگراسیۆنێا لگەل ترکیێ ژ بۆ ئەندامێن کۆما ئەنقەرێ یێن وەکی مستەفا قاراسوو و دوران کالکان ھاتیە ھشتن، کو ب ئەسلێ خوە ترکن و خوەدی نیرینەکا چەپگر یا بھێزن، لێ ژ بۆی ئەرکێ چاککرنا تراڤمایا د ناڤا کوردان دە، جەمیل بایک ھاتییە ئەرکدار کرن.

ژ نھا و پێ ڤە، جەمیل بایک دێ بەرپرسیارێ دۆسیایا کوردان د ناڤ پەکەکێ دە بت.

جەمیل بایک مودیرێ دۆسیایا کوردان یا پەکەکێ یە.

نە خەلەتە کو مرۆڤ پێشبینی بکە کو جەمیل بایک، ب رۆلا کو ل ئیمرالیێ گرتیە، دێ د دو مژارێن بنگەھین یێن د ناڤ کوردان دە رۆلەکی بلیزە.

یا یەکەم: پێڤاژۆیا کو ژ ھێلا ئۆجالان ڤە ھاتیە دەستپێکرن و داخویانیێن کو وی دانە د ناڤ کوردان دە کارڤەدانێن مەزن چێکرنە. کەسایەتیا بێ دەستوور و ستاتویا ئۆجالان، کو وی ب سالان مەخدوورییەتا “رێبەرێ گرتی” ب دەست خستیە، دهێتە تێکبرن. سەنگەرا بێقوسوور یا پەکەکێ، کو ب رێیا حەماسەتا شەھیدان و بەرخوەدانێ ب دەست خستیە، ژی دھەژیت. ھەم پەکەکە و ھەم ژی دەولەت ژ ڤێ رەوشێ نیگەرانن. ژ بەر ڤێ یەکێ، جەمیل بایک ئەرکا ئارامکرن، رازیکرن و ئاخافتنا لگەل کوردان گرتیە سەر خوە.

یا دویەمین: جەمیل بایک دێ ژ نھا و پێ ڤە د مژارێن رۆژئاڤا، باشوورێ کوردستانێ و رۆژھلاتێ کوردستانێ دە پتر دەنگێ خوە بلند بکە. ئەو دێ جیبجیکارێ سیاسەتا دەولەتێ و ئۆجالان یا ل ڤان ھەرێمان بە.

“راستیا کو ھەڤپەیڤین ل سەر کانالەکێ ب زمانێ کوردی وەکی نووچە تیڤی ھات دایین، و بایک د ئاخافتنا خوە دە ب تایبەتی پەیڤێن سۆرانی ب کار ئانین، دیارە کو جەمیل د خوازە خیتابی ھەرێمێن سۆران نشین بکە.

باییک ژ بۆ کوردان رۆلا پۆلیسێ باش دلیزە

ھەڤپەیڤینا جەمیل بایک یا نووچە تیڤی دەما کو د ڤێ چارچۆڤێ دە تێ تەماشەکرن، دەریێ شیرۆڤەکرنەک پر کوورتر ڤەدکەت. رەخنەیێن ل سەر مەزلووم عەبد ژی دەما کو د ڤێ چارچۆڤێ دە تێنە شیرۆڤەکرن جھێ خوە دبینن. ھەتا رایا کورد ژی، د ناڤ دە لایەنگرێن پەکەکێ ب خوە ژی، ب توندی ل دژی پێڤاژۆیا ل رۆژئاڤا و ل دژی ئەرکدارکرنا مەزلووم عەبدی وەکی شێورمەند پڕ نیگەرانن. بایک مازلووێ عەبدی ئارمانج گرتیە دا کو ڤێ کارڤەدانا گەل ل دژی رێخستن و ستراتەژیا وێ دوور بخە. وی عەبدی کریە قوربان کو بێژیت، “پەکەکە شاشیان ناکە؛ ئەڤ شاشی یا مەزلووم عەبدیە.” مەزلووم کرییە بەرخێ قووربانێ. ھەر وھا عەبدی وەکە کەسێ وێرانکەر یێ پێڤاژۆیا رۆژئاڤا ھاتە دەستنیشان کرن.

ب راستی، بایک دێ ژ نھا و پێڤە ب گشتی ڤێ رۆلێ گێریت، وێرانکرنا کو ژ ھێلا فکریات و پۆلیتیکایێن ئۆجالان ڤە ھاتیە ئافراندن ب رێیا کەسان، ئالیێن دن، شەرت و مەرجان و ھێزێن دەرڤە رە راڤە کت. بێ گومان، دەما کو ڤێ یەکێ دکەت، بایک دێ رۆلا پۆلیسێ باش گێریت.

دڤێت داخویانیێن ترسناک یێن بایک یێن ل سەر باشوورێ کوردستانێ چاوا بهێن شیرۆڤەکرن؟

ھەر چەند رەخنەیێن بایک یێن ل سەر مەزلووم عەبدی د ئاخافتنا وی دە وەکی مژارەکا سەرەکی دەرکەت پێش ژی، لێبەلێ خالا ھەری ستراتەژیک د راستیێ دە داخویانیێن بایک یێن ل سەر باشوورێ کوردستانێ بوون.

نێرینا گشتی ئەوە کو دەولەتا ترک ژ بۆ دەرخستنا تەڤاھییا پەکەکێ ژ باشوور دودلە. ل گۆری دەولەتا ترک، ئەرکا پەکەکێ ل باشوور هێژ ژی بەردەوام دکە، و ئیحتیمالا دەستوەردانا ل باشوور و ئیراقێ بێیی هەبوونا پەکەکێ پر لاوازە. ژ بەر ڤێ یەکێ، پەکەکە و دەولەتا ترک ژ بۆ درێژکرنا پێڤاژۆیا دانینا چەکان و داکەتنا ژ چیایان ل ھەڤ دکن. واتە، ھەبوونا پەکەکێ ل باشوور دبیت کو ئەوقاس زوو ب داوی نەبت.

داخویانیێن جەمیل بایک یێن ل سەر باشوور د ھەڤپەیڤینێ دە د ڤی واری دە سەرنج راکێشن و ئەشکەرە دکن کو ئەو دێ ستراتەژیەک تاری ژ بۆ باشوور بشۆپینن.

بایک گەلەک نێرینێن ناکۆک د دەربارێ باشوور دە ئانین زمان.

وەکە میناک؛ ژ ئالیەکی ڤە، بایک دبێژە کو دڤێت یەکیتییا نەتەوەیی بێ شەرت و مەرج پێکوەرە و دڤێت ستاتویا باشوور بهێت پاراستن؛ ژ ئالیەکی دن ڤە، ئەو دبێژیت کو دڤێت شنگال ب ئیراقێ ڤە بهێتە گرێدان و دبێژیت ئەم دێ قەندیلێ ژ بوو چ ھێزان نەھێلن.”

ئەڤ ھەرسێ خال سیاسەتا کو بایک دێ ل باشوور ل سەر ناڤێ پەکەکێ بشۆپینە ئەشکەرە دکن. گەر ھوونێ ل شوونا کوردان شنگالێ بدن ئیراقێ، چما ھوون بەحسا یەکیتیا نەتەوەیی دکن؟ ھوون شنگالێ ددن ئیراقێ، لێ ھوون ناخوازن کو ھێزێن فەرمی یێن حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ وەرن قەندیلێ. وەکی دن، ھوون دبێژن کو ھوون ژ بۆ کوردان دەولەتەکێ ناخوازن.

بایک ژ سالێن 1980یێ و ڤر ڤە ل باشوورێ کوردستانێ دمینە. تێکلیێن وی لگەل گەلەک سیاسەتمەدار، نڤیسکار و دەردۆرێن عەشیران ھەنە. گەلەک کادرۆیێن گرینگ یێن د ناڤ یەنەکێ دە ژ بافل تالابانی پتر گوھ ددن جەمیل بایک. ژ بەر ڤێ یەکێ دێ خەلەت بت کو مرۆڤ بفکریت کو بایک، دێ ژ نشکاڤە دەست ژ ڤان ھەموو ئەزموون و تێکلیێن خوە بەردە. ب زەلالی، بایک ھاتیە ئەرکدارکرن کو سیاسەتەک تەسلیمبوون-ئەنتەگراسیۆنێ یا ب شێوازا پەکەکێ ل سەر باشوورێ کوردستانێ فەرز بکە. و پێشبینیکرنا وێ چەندێ کو ئەڤ یەک دێ رەوشا ژخوە تەڤلیھەڤ و مەترسیدار یا ل باشوور هێژ پتر ئالۆز بکەت هێشانە.

ھەڤپەیڤینا بایک ب گشتی نیشانی مە ددە کو میرێ تاریتییێ جەمیل بایک، ژ نوو ڤە دەرکەتیە ھۆلێ، و ئەڤ یەک ژ بۆ کوران نە خەبەرەکی خێرێیە.