د سێبەرا هێزێن مەزن دا: سەرهەلدانا شەشاوی و شاشیێ
سمکۆ عەبدولعەزیز
ئەوا ئەڤڕۆ د ناڤبەرا تەهران و واشنتۆنێ دا ڕویدەت، تنێ تێکچوونا چەند کۆمبوون و دانوستاندنان نینە، ئەڤە نیشانا قەیرانەکا وجودی یا کویرە کو جیهانێ بەر ب تونێلەکا تاری دبەت.
مرۆڤایەتی ئەڤڕۆ ل سەر لێڤا وێ خالێ یا را وەستای، کو تێدا سیاسەت وەک عەقڵ و چارەسەری ب دووماهی هاتیە و جهێ خۆ بۆ تەکنیکا هێزێ و سەپاندنا ئیرادەیێ گوهرییە.
ئەو گەڕا بێ ئەنجام یا دانوستاندنان، نە شکەستنەکا سادە بوو، بەلکو دهمهكێ ڕاستیێ بوو، دەمەک بوو کو هەردوو جەمسەر تێگەهشتن کو چ لایەن نەشێت مێژوویێ ب تنێ و ب ئارەزوویا خۆ بنڤیسیت.
ئارێشە نە ل سەر کێشانا سنووران یان هویرکاریێن ئەتۆمی یە، بەلکو کێشە ل سەر وێ سەروەریێ یە کو واتا و بوونا مللەتان پێناسە دکەت.
کێشە ل سەر هندێ یە کا کی خودانێ مافێ نیشاندانا ڕاستیێ یە.
ئەمریکا دڤێت هەبوونا لایەنێ بەرامبەر د ناڤ قەفەسەکا دیارکری دا زیندان بکەت و ئیران ژی شەڕێ هندێ دکەت کو نەبیتە پاشکۆیەکێ بێ ئیرادە د دەستێ زلهێزان دا. ئەڤە ململانێیا مان و نەمانێ یە ل سەر تەختێ شانۆیا جیهانێ.
د ڤێ بێدەنگیا گران دا، زمانێ ئاخفتنێ یێ لال بووی. دهمێ سیاسەت کورت دبیت و ئێدی نەشێت پەیاما خۆ بگەهینیت، ئامرازێن هێزێ دکەڤنە کار. ل ڤێرە بێدەنگی نە ڤالاتیە، بەلکو ئامادەبوونا تشتێن نەهاتینە گۆتنە. ئەوا د بەیاننامەیێن فەرمی دا بەحس ژێ ناهێتە کرن، د سێبەرا کەشتیێن جەنگی و د ناخێ بازاڕێن جیهانی دا یا دیارە. ئەڤ بێدەنگیە یا پره ژ وان بڕیارێن کو هێشتا نەبووینە دەنگ، بەلێ دهمێ دبنە دەنگ، دێ عەرد و ئەسمانی هژێنن.
مەترسیا مەزن ل ڤێرە نە جەنگ بخۆ یە وەک بڕیار، بەلکو سەرهەلدانا شەشاوی و شاشیێ یە. جیهان نوکە د ناڤ حالەتەکێ پێش-تەقینێ دا دژیت، پلەیا گەرمیێ ب هویربینی دهێتە کۆنترۆلکرن دا کو نە گەهیتە ئاشتیێ و نە گەهیتە پهقینێ. ئەڤە وێ هەڤسەنگییا لەرزۆک چێدکەت کو تێدا بڕیار ئێدی نە د دەستێ عەقڵێ سیاسی دایە، بەلکو د دەستێ زنجیرەکا خەملاندنێن خەلەت دایە. هەر خەلەتیەکا بچووک، دشێت هەمی تشتان بەر ب ناڤ ئاگرەکی ببەت کو ڤەگەر ژێ نەبیت.
پرسیارا ڕاستەقینە ئێدی نە ئەوە کا دانوستاندن دێ سەرکەفتنێ ئینن یان نا؟ بەلکو ئەوە: ئەرێ د ڤێ جیهانا بێ واتا دا، مرۆڤ دشێت جارەکا دی واتایەکێ بدەتە ژیان و سیاسەتێ؟ یان ژی ئەم هەمی بووینە پارچەک ژ وێ مەکینەیا مەزنا هێزێ کو تێدا هەبوونا مە تنێ ب ڕێژا فشار و گرژیێ دهێتە پیڤان؟
جیهان بەر ب ڕێککەفتنەکا دووماهیێ ناچیت، بەلکو بەر ب دارشتنا قۆناغەکا هەمیشەیی یا ناکۆکیێ دچیت. ئەڤە ژی وێ چەندێ دگەهینیت کو هەر هێمنییەکا دهمكى، تنێ هەناسەکا سارە بۆ خۆ بەرهەڤکرنێ بۆ قۆناغەکا دژوارتر. ل ڤێرە هەر دەستپێکەکا نوو بۆ شەڕی، د بنەڕەت دا بەردەوامیا وێ بێدەنگییا کوژەک بوو کو مە ب خەلەتى ناڤێ ئاشتی لێ کربوو. بڕیارێن چارەنڤیسساز ل بەر چاڤان ناهێنە دان، بەلکو د بێدەنگیێ دا دهێنە دارشتن و نیشکەکێ ڤە دێ جیهانێ حەیران کەن.
