دەستپێکا دوماهییا ده‌ستهه‌لاتێ

سمكۆ عه‌بدولعه‌زیز

جیهان ئەڤرۆ نە ل بەرامبەر جەنگەکا سەربازی یا سادە راوەستیایە، بەلکو ل سەر لێڤا وەرچەرخانەکا مەزنە د واتەیا دەستهەلاتێ دا.

 د دلێ ڤێ گوهۆرینێ دا، تەنگاڤا هورمز تنێ وەک كولانه‌كا ئاڤێ دەرناکەڤیت، بەلکو وەک تاقیکرنەکا فەلسەفی یا سیستەمێ نێڤدەولەتی دهێتە دیتن.

پرس ئەڤە نینە کا کى کۆنترۆلا ڤێ ته‌نگئاڤێ د دەست دایە؟

 پرس ئەوە: کێ دشێت جیهانێ نەچار بکەت وەسا رەفتارێ بکەت کو هەر وەک دبێژی د بن دەستهەلاتا وی دایە؟

ل ڤێرە ئەمریکا و ئیران، سەرەرای هەمی دژبەریا خوە، د خالەکا ستراتیژی دا دگەهنە ئێک:

• چ لایەن پێدڤی ب دائێخستنا فیزیکی یا تەنگئاڤێ نینە.

• هەردوو دزانن کو دائێخستنا راستەقینە نە د ناڤ ئاڤێ دایە، بەلکو د مێشکێ بازار و بریاردەران دایە.

د سەردەمێن کەڤن دا، هێز ب بلندکرنا ئالای و کۆمکرنا سەربازان ل سەر سنۆران دهاتە ناسین. بەلێ ئەڤرۆ لۆژیکێ هێزێ هاتیە گوهۆرین:

• کەشتی ناهێنە راگرتن، بەلێ د ناڤ دودلیێ دا دچن و دهێن.

• بازار ناهێنە دائێخستن، بەلێ ژبەر دەلەرزینا نائارامیێ تێکدچن.

• کۆمپانیا ب زۆری دەرنائیخن، بەلێ ژبەر ترسا ژ مەترسیێ پاشەکێشێ دکەن.

ئەڤە ئەو جۆرێ دەستهەلاتێ یە یێ کو فەیلەسوف میشێل فوکۆ بەحس لێ دکر، هێزەک کو پێدڤی ب بکارئینانا بێناڤبر نینە، بەلکو تێرا دکەت كو ب هەبوونا وێ هەست بکەی، دا کو ببیە پاشکۆیێ وێ. واته‌ ئەڤرۆ هورمز بوویە ئامرازەک بۆ رێڤەبرنا ئەندازەیا ترسی.

ئەمریکا پێدڤی ب کۆنترۆلەکا رەها نینە، تێرا دکەت کو تێچوویێ دەربازبوونێ گران بکەت و بریارا ئابووری بکەتە بریارەکا ب ترس.

ئیران ژی پێدڤی ب گرتنا رێکێ نینە؛، تێرا دکەت جیهانێ د وێ سه‌رسورمانێ دا بهێلیت کو هەر گاڤ ئەگەرا دائێخستنێ هەیە.

بەلێ ل ڤێرە خالا وەرچەرخانێ پەیدا دبیت: دەما ترس دبیتە ژینگەهەکا گشتی، خوە خودانێ چەکی ژی ژێ بێبەهر نابیت. ئیران و ئەمریکا هەردوو کەفتینە د ناڤ گێژەلووکا وێ فشارێ دا یا کو وان بخوە دروست کری.

ئەو راستییا کو کەس ب دەنگەکێ بلند بەحس لێ ناکەت ئەڤەیە: هورمز ئەڤرۆ تێکشکان و دارمانا هزرا خالێن خەندقاندنێ (Choke Points) رادگەهینیت. جیهان هێدی هێدی فێری وان رێکان دبیت کو تێدا:

• پشتبەستن ل سەر رێرەوێن مەترسیدار کێم ببیت.

• ل شوینا هێلێن سادە، تۆرێن بەرفەرهتر یێن ئابووری چێکەت.

• خوە ژ کۆیلایەتییا جۆگرافیایێ قورتال بکەت، دەما جۆگرافیا دبیتە چەک.

ئەنجام:

ململانێ ل سەر هورمز ژ شەرەکێ جۆگرافی گوهۆری بۆ پێشبرکییەکا دەمى:

 کى دشێت پتر خۆراگر بیت؟

کى دشێت زووتر خوە دگەل گوهۆرینان بگونجینیت؟

 کى دشێت پێناسەکا نوو بۆ هێزێ دابنیت بەری کو هێزا خوە ژ دەست بدەت؟

جیهانێ ب جدی دەست ب هزرکرنێ کریە کا دێ چەوا ژیت بێی کو ببیتە بارمتەیا چەکی، ئەڤە بخوە، دەستپێکا دوماهییا وێ دەستهەلاتێ یە یا کو تنێ پشتا خوە ب تەنگئاڤان گەرم دکەت.