دەستپێکا دوماهییا دهستههلاتێ
سمكۆ عهبدولعهزیز جیهان ئەڤرۆ نە ل بەرامبەر جەنگەکا سەربازی یا سادە راوەستیایە، بەلکو ل سەر لێڤا وەرچەرخانەکا مەزنە د واتەیا دەستهەلاتێ دا. د دلێ ڤێ گوهۆرینێ دا، تەنگاڤا هورمز تنێ وەک كولانهكا ئاڤێ دەرناکەڤیت، بەلکو وەک تاقیکرنەکا فەلسەفی یا سیستەمێ نێڤدەولەتی دهێتە دیتن.
پرس ئەڤە نینە کا کى کۆنترۆلا ڤێ تهنگئاڤێ د دەست دایە؟ پرس ئەوە: کێ دشێت جیهانێ نەچار بکەت وەسا رەفتارێ بکەت کو هەر وەک دبێژی د بن دەستهەلاتا وی دایە؟ ل ڤێرە ئەمریکا و ئیران، سەرەرای هەمی دژبەریا خوە، د خالەکا ستراتیژی دا دگەهنە ئێک:
چ لایەن پێدڤی ب دائێخستنا فیزیکی یا تەنگئاڤێ نینە.
هەردوو دزانن کو دائێخستنا راستەقینە نە د ناڤ ئاڤێ دایە، بەلکو د مێشکێ بازار و بریاردەران دایە.
د سەردەمێن کەڤن دا، هێز ب بلندکرنا ئالای و کۆمکرنا سەربازان ل سەر سنۆران دهاتە ناسین. بەلێ ئەڤرۆ لۆژیکێ هێزێ هاتیە گوهۆرین:
کەشتی ناهێنە راگرتن، بەلێ د ناڤ دودلیێ دا دچن و دهێن.
بازار ناهێنە دائێخستن، بەلێ ژبەر دەلەرزینا نائارامیێ تێکدچن.
کۆمپانیا ب زۆری دەرنائیخن، بەلێ ژبەر ترسا ژ مەترسیێ پاشەکێشێ دکەن.
ئەڤە ئەو جۆرێ دەستهەلاتێ یە یێ کو فەیلەسوف میشێل فوکۆ بەحس لێ دکر، هێزەک کو پێدڤی ب بکارئینانا بێناڤبر نینە، بەلکو تێرا دکەت كو ب هەبوونا وێ هەست بکەی، دا کو ببیە پاشکۆیێ وێ. واته ئەڤرۆ هورمز بوویە ئامرازەک بۆ رێڤەبرنا ئەندازەیا ترسی.
ئەمریکا پێدڤی ب کۆنترۆلەکا رەها نینە، تێرا دکەت کو تێچوویێ دەربازبوونێ گران بکەت و بریارا ئابووری بکەتە بریارەکا ب ترس.
ئیران ژی پێدڤی ب گرتنا رێکێ نینە؛، تێرا دکەت جیهانێ د وێ سهرسورمانێ دا بهێلیت کو هەر گاڤ ئەگەرا دائێخستنێ هەیە.
بەلێ ل ڤێرە خالا وەرچەرخانێ پەیدا دبیت: دەما ترس دبیتە ژینگەهەکا گشتی، خوە خودانێ چەکی ژی ژێ بێبەهر نابیت. ئیران و ئەمریکا هەردوو کەفتینە د ناڤ گێژەلووکا وێ فشارێ دا یا کو وان بخوە دروست کری. ئەو راستییا کو کەس ب دەنگەکێ بلند بەحس لێ ناکەت ئەڤەیە: هورمز ئەڤرۆ تێکشکان و دارمانا هزرا خالێن خەندقاندنێ (Choke Points) رادگەهینیت. جیهان هێدی هێدی فێری وان رێکان دبیت کو تێدا:
پشتبەستن ل سەر رێرەوێن مەترسیدار کێم ببیت.
ل شوینا هێلێن سادە، تۆرێن بەرفەرهتر یێن ئابووری چێکەت.
خوە ژ کۆیلایەتییا جۆگرافیایێ قورتال بکەت، دەما جۆگرافیا دبیتە چەک.
ئەنجام: ململانێ ل سەر هورمز ژ شەرەکێ جۆگرافی گوهۆری بۆ پێشبرکییەکا دەمى :
کى دشێت پتر خۆراگر بیت؟
کى دشێت زووتر خوە دگەل گوهۆرینان بگونجینیت؟
کى دشێت پێناسەکا نوو بۆ هێزێ دابنیت بەری کو هێزا خوە ژ دەست بدەت؟
جیهانێ ب جدی دەست ب هزرکرنێ کریە کا دێ چەوا ژیت بێی کو ببیتە بارمتەیا چەکی، ئەڤە بخوە، دەستپێکا دوماهییا وێ دەستهەلاتێ یە یا کو تنێ پشتا خوە ب تەنگئاڤان گەرم دکەت.
