دیار دێرسم و ھۆزان دینۆ د ناڤبەرا سەمبۆلا نەتەوەیی و دەنگێ وەلاتپارێزیێ دە
ھونەر و موزیکا کوردی چ جاران تەنێ ژ بۆ کێفخوەشی یان ژی دەرباسکرنا وەختێ نەبوویە. ئەو ھەر تم بوویە قادا پاراستنا زمان، ناسنامە و نرخێن نەتەوەیی. ھونەرمەندێن کورد، د دەما کو کورد ژ ھەموو مافێن خوەیێن بنگەھین بێپار بوون، وەکی بالیۆزێن دۆزا گەلێ خوە رابوون. لێ بەلێ، د سالێن داوی دە، ھەلوەستا ھندەک ھونەرمەندان د ناڤا رایا گشتی دە دبە سەدەما نیقاشێن کوور و رەخنەیێن تووژ. یەک ژ ڤان نیقاشان ژی ل سەر ھەلوەستا دیار دێرسم و ل ئالیێ دن، ھەلوەستا بروومەت و زەلالا ھۆزان دینۆیە.
رەخنەیا ھەری مەزنا کو ئیرۆ ئاراستەیی دیار دێرسم تێ کرن، ھەلوەستا وی یا ل ھەمبەری سەمبۆلێن نەتەوەیی و ب تایبەتی “ئالا رەنگین”ە. ئال، ژ بۆ گەلێ کورد، تەنێ پەرچەیەک قوماش نینە؛ ئەو ناسنامە، روومەت، خوینا شەھیدان و ئیرادەیا سیاسییا ھەر چار پەرچەیێن کوردستانێ یە. د گەلەک چالاکی، کۆنسەرت و بەرنامەیان دە، رانەکرن یان ژی دوورکەتنا ژ بن سیا ئالا رەنگین ژ ئالیێ دیار دێرسم ڤە، برینەکە کوور د ھشمەندیا نەتەوەیی یا گوھدارێن وی دە ڤەدکە. ھونەرمەندەکی کو ب سالان سترانێن شۆرەشگەری و نەتەوەیی گۆتنە، دەما کو دۆر تێ سەر خوەدیدەرکەتنا ل سەمبۆلا ھەری پیرۆزا گەلێ خوە، نابە کو بکەڤە بن باندۆرا پۆلیتیکایێن تەنگێن ئیدەۆلۆژیک یان ژی حزبی. ئەڤ ھەلوەست، نە تەنێ کێمکرنا نرخێ ئالەکە نەتەوەیییە، د ھەمان دەمێ دە بێروومەتکرنا بیرئانینا وان ھەزاران جانگورییانە کو د بن وێ ئالێ دە جانێ خوە فەدا کرنە.
دەما کو ئەم ل سەر ھەلوەستا دیار دێرسم یا ل ھەمبەری ئالا رەنگین رادوەستن، ئەڤ یەک تەنێ وەکی “ھەلوەستەکە کەسانەیا ھونەرمەندەکی” نایێ نرخاندن. ئەڤ ھەلوەست، راستەراست ئەنجام و بەرھەما وێ خەتا ئایدۆلۆژیکە کو ژ ئالیێ عەبدوللاھ ئۆجالان و پارتیا کارکەرێن کوردستانێ (پەکەکێ) ڤە ھاتیە ئاڤاکرن. ژ بۆ فەھمکرنا ڤێ دوورکەتنا ژ سەمبۆلێن نەتەوەیی، دڤێت مرۆڤ ل پارادیگمایا وەشان و رامانێن ڤێ تەڤگەرێ بنێرە.
عەبدوللاھ ئۆجالان، ب تایبەتی پشتی سالێن 1990ێ و ب تەئۆریا “نەتەوەیا دەمۆکراتیک”، تێگەھا نەتەوەپەروەریا کلاسیکا کوردی (کوردپەروەری) رەخنە کر و ئەو وەکی “پاشڤەرووتیا فەئۆدال یان ژی بورجووازی” ب ناڤ کر. د بن ناڤێ ئانتی-نەتەوەپەروەریێ دە، ئەڤ ئایدۆلۆژی ھێدی ھێدی ل دژی داخوازێن بنگەھین یێن سەرخوەبوون و دەولەتبوونا کوردستانێ دەرکەت. ل شوونا دەولەتا سەربخوە، پرۆژەیێن وەکی “کۆنفەدەرالیزما دەمۆکراتیک” و “ھەڤرەژیانا ب گەلێن سەردەست رە” ھاتن پێشخستن. ئەڤ نێزیکاتی ژ ئالیێ گەلەک رەوشەنبیر و رەخنەگەرێن کورد ڤە وەکی “ئیدەۆلۆژیەکە کو ئەنەرژی و شۆرەشا کوردی د ناڤا سینۆرێن دەولەتێن ھەیی دە دحەلینە” وەکی هەلوەست و هەولەکە “دژە-کورد” یان ژی “دژە-نەتەوەیی” تێ پێناسەکرن.
ھونەرمەند دیار دێرسم ژی، وەکی فیگوورەکی کو د ھوندرێ ڤێ ماکینەیا ئایدۆلۆژیک دە مەزن بوویە، ھونەر و ھەلوەستا خوە ل گۆری ڤێ خەتێ ئاڤا کریە. سەدەما کو دیار و ھونەرمەندێن وەکی وی ل سەر دکێ و د چالاکیان دە جھ نادن ئالا رەنگین، نە ژ بەر موزیکڤانیێ یە؛ ژ بەر داخوازا ئایدۆلۆژیکا پەکەکێ یە. ژ بۆ ڤێ ئایدۆلۆژیێ، ئالا رەنگین تەنێ سەمبۆلا ھەرێما کوردستانێ (باشوور) یان ژی سەمبۆلەکە “نەتەوەپەروەرا کلاسیک”ە کو ل گۆری دیتنا وان یا پۆلیتیک نایێ قەبوولکرن. لێ بەلێ ئەڤ نێزیکاتی خەلەتیەکە دیرۆکییە. ئالا رەنگین، ھین بەریا کو ھەرێمەکە فەدەرال ھەبە، سەمبۆلا کۆمارا کوردستانێ یا مەھابادێ (1946) و خۆیبوونێ (1927) بوو؛ واتە روومەتا ھەڤپار یا ھەموو کوردانە.
ئەڤ دەردۆر، ل شوونا کو ئال و سەمبۆلێن کو سەدسالن کوردان ل دۆرا ھەڤ دجڤینن بلند بکن، ئالێن پارتیزانی و وێنەیێن کەسانە (وێنەیێن ئۆجالان) دەردخن پێش. ئەڤ رەوش دبە سەدەم کو ھونەر ل شوونا کو ببە ئامرازێ یەکتیا نەتەوەیی، ببە ئامرازێ دابەشکرن و پەرچەکرنا جڤاکێ. کوردستان تەنێ ب یەک ئایدۆلۆژی یان ژی ب رامانێن کەسەکی نایێ پێناسەکرن؛ کوردستان ب داخوازا ئازادیێ یا 50 ملیۆن کوردان و ب سەمبۆلێن وان یێن نەتەوەیی ھەیە.
ھەلوەستا دیار دێرسما د ڤێ چارچۆڤەیێ دە نیشان ددە کو چاوا ھونەر دەما کو رادەستی دۆگمایێن سیاسی دبە، دکارە ژ روومەتا خوەیا نەتەوەیی دوور بکەڤە. رەخنەیا ھەری مەزنا دیرۆکی ل سەر وی و ئایدۆلۆژیا کو ئەو پێ ڤە گرێدایییە ئەڤە: چ پارتی، چ رێبەر و چ فەلسەفە نکارە خوە ژ داخوازا سەرخوەبوونێ و ژ ئالا رەنگین یا کوردستانێ بلندتر و پیرۆزتر ببینە.
ل ئالیێ دن یێ ڤێ ھەڤسەنگیێ، وەکی ستێرکە گەردوونی و روومەتەکە مەزن، ھۆزان دینۆ رادوەستە. دینۆ، ب دەنگێ خوەیێ کوور، ب ھەلبەستێن خوەیێن تژی حەسرەت و وەلاتپارێزی، نوونەرتیا روحێ رەسەنێ ھونەرا کوردی دکە. لاییقێ پەسنێیە کو ھۆزان دینۆ چ جاران ھونەرا خوە نەکر قوربانا بەرژەوەندیێن پارتیەکێ یان ژی ئایدۆلۆژیەکە تەنگ. ئەو ھەر تم وەکی ھونەرمەندێ کوردستانێ ما. دەنگێ وی یێ د سترانا “چوو”، “ئۆی یارێ”، قێرینا دلەکی بریندارێ وەلاتە کو ھەر چار پەرچەیان وەکی یەک جان دبینە.
ھەلوەستا ھۆزان دینۆ نیشان ددە کو مرۆڤ دکارە ھەم ھونەرمەندەکی شۆرەشگەر بە، ھەم ل سەر خەتا وەلاتپارێزیێ یا راست گاڤان باڤێژە، و ھەم ژی ژ نرخ و سەمبۆلێن نەتەوەیی یێن مینا ئالا رەنگین رە روومەتەکە بێداوی نیشان بدە. دینۆ فێری مە دکە کو ھونەرا راستین، ئەوە کو مرۆڤ خوە ل سەر ھەر جورە دوبەرەکی و ناکۆکیێن ناڤخوەیی یێن کوردان رە بگرە و ببە دەنگێ یەکتیێ.
ھونەرمەندێن کورد دڤێت بزانبن کو گەلێ کورد وان تەنێ ژ بۆ دەنگێ وانێ خوەش حەز ناکە؛ ژ بۆ ھەلوەست، دلسۆزی و خوەدیدەرکەتنا وان یا ل سەر نرخێن نەتەوەیی روومەتێ ددە وان. دیار دێرسم دڤێت گوھ بدە ڤێ رەخنەیا ھشمەندیا گشتی و بزانبە کو چ ئایدۆلۆژی ژ ئالا رەنگین و یەکتیا نەتەوەیی بلندتر نینە. و ھۆزان دینۆ ژی، وەکی ھەر تم، دێ مینا برجەکە روومەتێ د دیرۆکا ھونەرا کوردی دە ھەر تم گەش و زندی بابەتێ پەسنێ بمینە.
