ڤەگوھەرینا شۆرەشەکێ بۆ دژه-شۆرەشەکێ: رۆلا پهكهكێ و ئۆجالان د شۆرەشا رۆژئاڤا (!) دە و ئەنجامێن وێ
بھارا عەرەبی کو د داوییا سالا 2010ێ دە ل تونسێ دەست پێ کر و د سالا 2011ێ دە ل سووریێ بەلاڤ بوو، د سالا 2024ێ دە ب ھلوەشینا رەژیما بهعس-ئەسەد ب داوی بوو. بھارا عەرەبی ژ بۆ کوردان ب گشتی و ژ بۆ رۆژئاڤا ب تایبەتی ژی دەرفەتێن مەزن ڤەکرن. سەرکەفتنا کوردان ل رۆژئاڤا دا دەربەیەک مەزن ل پەرگالا کۆلۆنیالیست یا كو ل سەر وان ھاتبوو فەرزکرن بدهت.
نەتەوەیا کورد ل چار بەشێن کوردستانێ ژ بۆ رۆژئاڤا سەفەربەر بوو. ب ھەزاران کور و کەچێن کورد، کو ئەم ب رێزداری بەژنا خوە ل ھەمبەر بیرئانینا وان د تەوینن، ژ بۆ رزگارکرنا رۆژئاڤا ژیانا خوە فەدا کر. ل گۆری داخویانییا فاتما عۆمەر سەرۆکا کۆمەلەیا گازییان ل رۆژئاڤا، د مژدارا 2021ێ دە، 13،000 شەھید، 28،000 بریندار و 5،000 کێمەئهندام ھەبوون. نھا، ئەڤ ھەژمار ژ 15،000ان دەرباس بوویە. تەڤی ڤان ھەموو قوربانییان، ل رۆژئاڤا ت دەستکەفتیێن گرنگ یێن کوردان نەھاتن ئافراندن.
نە بەسە کو مرۆڤ ڤێ تێکچوون و تەسلیمبوونێ ل رۆژئاڤا تەنێ ب دورووتیا دەولەتێن رۆژئاڤا، ب تایبەتی ئەمەریکا، ئان ژی ب ھێزبوونا بهرهیێ دژه-کورد راڤە بکە. فاکتۆرا ھەری ب باندۆر وەسایەتا کو ئۆجالان و پهكهكە ل سەر رۆژئاڤا ئاڤا کرنە یە. دبە کو پەیڤا وەسایەت ژ بۆ ڤێ رەوشێ راڤەکرنەک تێرکەر نەبە. ژ بەر کو راڤەکرنا سیاسەتا پهكهكێ ل رۆژئاڤا ب تێگەھێن ئەمانەت، دەستەسەرکرن و رەھینەگرتنێ گونجاوترە. و ئەڤ رەوش پێڤاژۆیەک تێکلیێن کەڤن و پەیمانێن ڤەشارتییە کو دیرۆکا وێ ڤەدگەرە سالێن 1980ێ.
پێشنیارا جەمیل ئهسهد ژ بۆ ئۆجالان
پێڤاژۆیا کۆنترۆلکرنا رۆژئاڤا ژ ئالیێ پهكهكێ ڤە د سالا 1986ێ دە دەست پێ کر. د سالا 1986ێ دە، د ناڤبەرا جەمیل بایک (جومعا) دامهزرێنهرێ پهكهكێ و جەمیل ئهسهد دە پەیمانەک ھات چێکرن. ئارمانجا ڤێ پەیمانێ پاراستنا رەژیما بهعس و مالباتا حافز ئەسەد ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ بوو.
کوردێن ل رۆژئاڤا تێکۆشینەک ئازادییێ د سالێن 1940ێ دە دابوو دەسپێکرن، و ڤان پارتییان رۆژئاڤا راستەراست وەکی بەشەک ژ کوردستانێ دحەسباندن. دەولەتا سووریێ ژ ڤان پارتیێن کوردی دترسیا. وەکی دن، ئەو دترسیان کو رێخستنا ئێخوان موسلمین، کو سوننی بوون، د ناڤا کوردێن رۆژئاڤا دە ببن ھێز. ل گۆری ڤێ پەیمانا پهكهكە-سوورییێ، پهكهكە دێ ڤان ھەر دو کۆمان، کو دەولەتا سووریێ ژ وان دترسیا، ژ رۆژئاڤا دوور بخە. پهكهكە، کو رۆژئاڤا ل سەر ناڤێ رەژیما ئەسەد کۆنترۆل دکر، ژ بۆ ئۆجالان گەلەک دەرفەت ب دەست خستن، د ناڤ دە ئەولەھی، شەرت و مەرجێن ژیانێ و دەریێن سینۆر. دەما کو ئۆجالان ل شامێ د بن پاراستنا دەولەتێ دە دژیا، کادرۆیێن وی دکاریبوون ب ئارامی رایا گشتی برێخستن بکن و ل ھەرێمێن شام، حەلەب، عەفرین و جزیرێ جڤینان ل دار بخن. د ڤێ ھەیامێ دە، ژ بلی ھنەک ناکۆکییێن بچووک، پهكهكە راستی چ ئاستەنگیان ل رۆژئاڤا نەھات.
گەلۆ ل گۆری پهكهكێ، رۆژئاڤا کوردستانە یان نا؟
ژ پەیمانا 1986ێ، پهكهكێ قەت رۆژئاڤا وەکی بەشەک ژ کوردستانێ نەدیتییە و رێخستن نەکریە و قەت ژ بۆ کوردێن ل رۆژئاڤا چ داخوازییەک نەتەوەیی نەکرییە. پشتی 1986ێ، ب سەدان جوانێن کورد ب درووشمەیا “ئەمێ ھەرن وەلات” شاندن چییا کو تەڤلی گەریلا ببن. رۆژئاڤا نە “وەلات”ە، وەلات باشوور و باکورە. رۆژئاڤا بەشەکە ژ سووریێ یە.
ژ بەر ڤێ یەکێ، پێناسەیا رۆژئاڤا وەکی “باکورێ رۆژھلاتێ سووریێ”، کو مە ژ سالا 2013ێ ڤە گەلەک جاران بھیستیە و ھن کوردان رەخنە لێ کرنە، نە نوویە. ژ بۆ پهكهكێ، رۆژئاڤا ھەر تم بەشەک ژ سووریێ یە ئانكو نە کوردستانە.
د سالێن 1990ی و دەستپێکا سالێن 2000ێ دە، ئەڤ گۆتارا پهكهكێ باش بالا رایا کورد نەکشاند. لێبەلێ، ب دەمێ رە، ئەشکەرە بوو کو ئەڤ نە تەنێ داخویانیەک بوو، لێ د ھەمان دەم ده ھەلوەستەک سیاسی بوو. ئەو کەسێن کو ل سەر ناڤێ رۆژئاڤا سیاسەت دکرن، وەک مهزلووم عەبدی، ئیلھام ئهحمهد، فەوزا یووسف و ئالدار خهلیل، قەت دەرنەکەتن و نەگۆتن، “ئەم دخوازن کورد خوە ب خوە برێڤە ببن، نە گۆتن ئەڤ باژار باژارێن کوردانن، ئەڤ ماف مافێن کوردانن.” نھا تێ گۆتن چما کوردان ل رۆژئاڤا چ دەستکەفتیەک ب دەست نەخستن، ژ بەر کو پێکھاتەیێن پهكهكێ یێن کو ل رۆژئاڤا دەرکەتن پێش ژ بۆ کوردان تشتەک نەخوەستن و نە خوەدییێ ئارمانجێن کوردایەتی بوون.
ئەڤ نە کێمبوونا پێشبینیا سیاسی بوو، ئەو ھلبژارتنەک سییاسی بوو.
دو سەردەمێن ئەمانەتێ ل رۆژئاڤا…
خالەک دن کو ھەوجەیی زەلالکرنێیە دەربارێ رۆژئاڤا دە ئەڤە کو د 19ێ تیرمەھا 2012ێ دە ل رۆژئاڤا چ شۆرەش چێنەبوو نە. پهكهكێ ئاژاندایا ئیرانێ یا کو رەژیما ئەسەد ل سەر پیان بھێلە و پلانا وێ بکە بارەگەھا ناڤەندییا پرۆژەیا ھەیڤا شیعە قەبوول کر. یانی، رۆژئاڤا د بن گارانتۆرییا ئیرانێ دە ژ ئەسەد وەکە ئەمانەت ھاتە وەرگرتن. ئەسەد ھەتا رۆژا کو کەتی ژی، د بەردێلا نە رادەستکرنا رۆژئاڤا ژ رێخستنێ سونە رە، پشتگری دا ھەبوونا پهكهكێ ل رۆژئاڤا.
ئەم دکارن وێ پێڤاژۆیێ وھا ب کورتی پێناسە بکن:
سەردەما ئەمانەتێ یێ یەکەم: ژ 12ێ تیرمەھا 2012ێ ھەتا ھلوەشینا رەژیمێ د 8ێ کانوونا پێشینا 2024ێ دە، پهكهكێ رۆژئاڤا وەکی ئەمانەتەکێ د بەردێلا پێشیگرتنا ل ھلوەشینا رەژیما سووریێ دە گرت.
سەردەما ئەمانەتێ یا دویەم: تام 11 رۆژ پشتی بانگا ئۆجالان یا ژ بۆ ھلوەشاندنا پهكهكێ د 27ێ سباتێ دە، پەیمانا چارچۆڤەیی یا کو د 10ێ تیرمەھا 2025ێ دە ھاتی ئیمزەکرن، بوو سەدەما رادەستکرنا رۆژئاڤا ژ دەولەتا ترکیێ رە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەڤ رادەستکرن بەریا پەڤچوونێن 2026ێ پێک ھات.
ھێزا کو باندۆر ل سەر ڤێ پێڤاژۆیا رادەستکرنێ کر عهبدوللا ئۆجالان و رێڤەبەرێن وی بوون. وان پێڤاژۆ مەشاندن. کەسایەتێن مینا مهزلووم عهبدی، سیپان حەمۆ، ئیلھام ئهحمهد، و ئالدار خهلیل پیۆنێن پراكتیکی یێن ل سەر رووپەلێن راگھاندنێ.
پهكهكێ، مینا نوژەکێ، خوینا رۆژئاڤا مژی، ژ بۆ خوە کر ھێز. پهكهكێ شەرڤان، چەک، دەرفەتێن دیپلۆماتیک و پەرە ب دەست خست. پهكهكێ رۆژئاڤا ئیستسمار کر و ژ ھەر کەسی رە بازار کر. د داویێ دە، فیلمێ 13 سالی د ناڤ لەپێن رەژیما شامێ دە ب داوی بوو، وەکی کو ترکیێ پێشبینی کربوو. یانی، پهكهكێ رۆژئاڤا رادەستی شامێ کر، رەژیما کو وێ رۆژئاڤا وەکی ئەمانەت ژێ وەرگرتبوو دوبارە رادەستی رەژیما نوویا شامێ کر.
نھا، ب ڤێ رەوشێ ڤه ژی، ئەو ھین ژی ل سەر شۆرەشا رۆژئاڤا دئاخڤن. كهجهكه دبێژە کو رۆژئاڤا دێ ل سەر خەتا ئاپۆییستان بەردەوام بکە. مهزلووم عهبدی ئەڤ بێشەرمیا خوە د ئاستا ھەری بلند دە نیشان دا. د ئاخافتنا خوەیا دوھ دە، عهبدی گۆت: “ئەم دەستکەفتیێن خوە یێن شۆرەشگەری ئەنتەگرەیی تەڤاھیا جڤاکا سووریێ دکن؛ پێڤاژۆیەک نوو دەست پێ دکە.”
ل رۆژئاڤا پهكهكێ شۆرەشەک ل دژی کوردان کر و ھەمی ھێڤییێن ئازادییێ ڤهمراندن
ئەم دکارن رەوشێ وھا شیرۆڤە بکن: کۆمپلۆیەک ھەیە کو کوردێن رۆژئاڤا ب کوردبوونا خوە پۆشمان دکە و ب کوردستانێ ره بوون پۆشمان دکە. 15،000 شەھیدێن وێ ھەنە، باژار ھاتنە داگیرکرن، ب سەد ھەزاران کەس کۆچبەر بوونە، ل چ دەرێ ئاڤەدانی تونەیە، مرۆڤ برچی و بێکارن. کورد ئیرۆ ژ سەردەما ئەسەد ههژار ترن. و ھوون ڤێ یەکێ وەکی “شۆرەشا رۆژئاڤا” ب ناڤ دکن.
نا-نا، ل ھۆلێ دە چ شۆرەشێن رۆژئاڤا تونە نە؛ ل رۆژئاڤا پهكهكێ شۆرەشەک ل دژی کوردان کر و ھەمی ھێڤییێن ئازادییێ ڤهمراندن.
