123 سال ل سەر ژدایکبوونا گەنەرال مەلا مستەفا بارزانی دەرباس دبن
ئیرۆ 123 سال د سەر بوونا ستێرکەکا گەشا ئاسمانێ خەباتا رزگاریخوازیا کوردستانێ رە دەرباز دبن، کو ئەو ژی گەنەرال بارزانیێ نەمر (مەلا مستەفایێ بارزانی)یە.
ھەر د ژیێ گەنجاتیێ دە ھەستا نەتەوەیی د دلێ بارزانیێ نەمر دە بنەجھ بوو و سەرکردەتیا ب دەھان داستانێن ئازاتیێ ل دژی نەیارێن کوردان کریە، ھەتا دگەھە وێ رۆژێ کو ل نەخوەشخانەیەکا واشنتۆنا پایتەختا ئامەریکایێ وەغەرا داویێ کر.
مەلا مستەفایێ بارزانی د قۆناغەکا دیرۆکی یا چارەنڤیسساز دە خەبات ل دژی داگیرکەرێن خوەدی ھێز و پشتەڤانی ھلبژارت، کو گەلێ کورد د سەردەمەکێ پری ئازار و نەخوەشی دە دژیا و ژ بلی خودێ و رەواتیا دۆزا خوە و ئامادەبوونا کور و کەچێن خوە ژ بۆ مرنێ چ پشت و پەنایەکا دن نەبوو، لێ ب ئیرادەیا بھێز و ھەبوونا باوەریێ ب خوە و دۆزا خوەیا رەوا، ژ بۆ چرکەیەکێ ژی باوەریا وی سەرکردەیێ دیرۆکی یێ کوردان نەھەژیا و میراتەکا مەزن ژ تێکۆشینێ ل دژی ستەم و زۆرداریێ ژ بۆ گەلێ خوەیێ ستەملێکری ل دوو خوە ھێلا.
ئەو کارێزما ل رۆژا 14ێ ئادارا 1903 ل گوندێ بارزان ھات سەر دنیایێ و ھەر د ژیێ گەنجاتیێ دە ھزرا رزگاریخوازیا گەلێ وی د دلێ وی دە بنەجھ بوو.
ژیان و وێستگەھێن خەبات و تێکۆشینا مەلا مستەفایێ بارزانی:
مەلا مستەفایێ بارزانی کورێ پێنجێ و داویێ یێ شێخ محەمەدێ بارزانی ل رۆژا 14ێ ئادارا 1903یێ ل گوندێ بارزان ھات سەر دنیایێ.
د سالا 1904ێ دە بابێ وی شێخ محەمەد وەغەرا داویێ کر و برایێ وی شێخ عەبدلسەلام ئەرکێ رێبەرتیا بارزانیان وەرگرت.
دەما تەمەنێ مەلا مستەفایێ بارزانی 3 سال بوو، ھێزێن عۆسمانیان ئێریشی دەڤەرا وان کر و برایێ وی شێخ عەبدلسەلام ئێخسیر کر و مەلا مستەفا و دایکا وی ژی 9 مەھان ھاتن زیندانیکرن.
مەلا مستەفایێ بارزانی ل سالا 1919ێ تەڤلی شۆرەشا شێخ مەحموودێ حەفید بوو و بوو بەرپرسێ ھێزەکا 300 کەسی.
ل سالا 1920ێ شێخ ئەحمەد بارزانی مەلا مستەفا شاند با شێخ سەعیدێ پیران ل باکورێ کوردستانێ، ژ بۆ کو ھەڤاھەنگی د ناڤبەرا شۆرەشا شێخ سەعید و شۆرەشا شێخ مەحموودێ حەفید دە بێ کرن.
مەلا مستەفا د سالێن 1931-1932یێ دە، ل دەڤەرا بارزان و ل گوندێن مێرگەسۆر و شێروان فەرمانداریا پێشمەرگەیێن کو شەرێ ئینگلیزان دکرن، کر. ژیربوونا مەلا مستەفا د وارێ سەربازی و شەرکەریێ دە ل ور ئەشکەرە بوو.
ل سالا 1932یێ، دەما حکوومەتا وێ دەمێ یا ئیراقێ ب ئالیکاریا بریتانیا ئێرشی ھێزێن کورد کر، شێخ ئەحمەدێ بارزانی ھات گرتن و ژ بەر وێ ژی مەلا مستەفایی دەست ب رێبەرتی و رێخستنا ھێزێن کوردان کر.
حکوومەتا ئیراقێ سالەکێ پشتی وی شەری لێبۆرین ژ بۆ ھێزێن پێشمەرگەیان و مالباتێن بارزانی دەرخست و ژ بەر وێ ژی ژ سالا 1936ێ ھەتا 1943 چالاکیێن سەربازی ژ ئالیێ پێشمەرگەیان ڤە ھاتن سەکناندن. ل سالا 1943یێ دیسا خەباتا پێشمەرگاتیێ و بزاڤا کوردی ژ ئالیێ مەلا مستەفایێ بارزانی ڤە دەست پێ کر.
مەلا مستەفایێ بارزانی کاری شەرت و مەرجێن وێ دەمێ، کو شەرێ جیھانێ یێ دویێ ھەبوو، ھەر وھا کۆدەتایا کو ل دژی حکوومەتا وێ دەمێ یا ئیراقێ ھات کرن، د فەیدەیێ کوردان دە ب کار بینە و جاردن ڤەگەرە گوندێ خوە ل دەڤەرا بارزان. تەڤاھیا پەیوەندیێن خوە لگەل حکوومەتا ئیراقێ قەتاندن و داخوازا حکوومەتا لاواز یا ئیراقێ رەد کر. حکوومەتا ئیراقێ داخواز کربوو کو پێشمەرگەیان شەر سەکناندبا.
پشتی کو مەلا مستەفایێ بارزانی کاری ھێزەکا 2500 کەسی کۆم بکە و خوە بھێز بکە لێ پشتی سال و نیڤێ، حکوومەتا ئیراقێ ب ھێزەکا مەزن ئێرشی دەڤەرا بارزان کر. ھێزێن پێشمەرگە ب فەرماندەھیا مەلا مستەفا شەرەکی مەزن کر لێ پاشێ ڤەکشیان دەڤەرا کانیرەشێ یا ل سەر سینۆرێ ترکیەیێ ئانگۆ باکورێ کوردستانێ.
11ێ ئادارا 1970یێ بارزانی و حکوومەتا ئیراقێ ل سەر پرۆژەیا ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستانێ لھەڤ کر و بۆ جارا یەکێ د دیرۆکا شۆرەشێن کوردستانێ دە، کوردان کاری ب خەباتا 9 سالان دەستکەفتیەکا وسا مەزن ب دەست بخن.
ل سالا 1968ێ پارتیا بەعس کۆدەتایەک ل دژی حکوومەتا ئیراقێ کر. شەرت و مەرج ھاتن گوھەرتن و مەلا مستەفایێ بارزانی لگەل حکوومەتێ دەست ب موزاکەرێ کر. بەرھەما وێ موزاکەرێ رێکەفتنا 11ێ ئادارا 1970یێ بوو. ل گۆری وێ لھەڤکرنێ، کورد بوون شریکێن حکوومەتا ئیراقێ و زمانێ کوردی بوو زمانێ فەرمی و کوردستان ژی بوو ھەرێمەکا خوەسەر. لێ پاشێ حکوومەتا ئیراقێ خوە ژ وێ لھەڤکرنێ ڤەدزی و ل سالا 1975ێ لگەل ئیرانێ ل جەزاییرێ لھەڤکرنەک ئیمزە کر.
پشتی وێ لھەڤکرنا سالا 1975ێ، جارەکا دن بارزانیێ نەمر چاڤدێری و سەرپەرشتیا دانینا بنگەھا شۆرەشەکا دن کر.
مەلا مستەفایێ بارزانی ل دووماھیکا سالا 1975ێ نەخوەش بوو و ژ بەر وێ ژی چوو ئامەریکایێ. بارزانی ل رۆژا 1ی ئادارا سالا 1979ێ ل ئامەریکایێ وەغەرا داویێ کر. تەرمێ وی ب ئاوایەکی دەمکی ل باژارێ شنۆیێ یێ رۆژھلاتێ کوردستانێ ھات ڤەشارتن.
پشتی سەرھلدانا سالا 1991ێ، تەرمێن مەلا مستەفایێ بارزانی و ئدریس بارزانی ل رۆژا 6ی جۆتمەھێ ژ رۆژھلاتێ کوردستانێ بۆ دەڤەرا بارزان ھاتن ڤەگوھەستن و ل جھێ بوونا وان ھاتن ڤەشارتن.
