38 سال د سەر کیمیابارانکرنا حەلەبجەیێ دەرباس دبن
ئیرۆ 38 سال د سەر کیمیابارانا باژارێ حەلەبجەیێ را دەرباس دبن. تەڤی دەرباسبوونا 38 سالان، ھین ژی شۆپێن وان گازێن کوژەر ل سەر لاشێ قوربانیان دیارن و برینێن خەلکێ باژێر نەھاتنە دەرمان کرن.
د 16ێ ئادارا 1988ێ دە، د رۆژێن داوی یێن شەرێ ئیراق-ئیرانێ دە، رەژیما بەعسا ئیراقێ باژارێ حەلەبجەیێ ب گازێن ژەھراوی یێن وەکی خەردەل، سیانید، سارین و تابوونێ کیمیاباران کر. د ئەنجاما ڤێ ئێریشا ھۆڤ دە 5 ھەزار کورد شەھید بوون و ب ھەزاران کەس ژی بریندار بوون.
کیمیابارانا حەلەبجەیێ نە تەنێ کۆمکوژیەک بوو، لێ بوو سەدەما کۆچبەربوونا 140 ھەزار کەسان. ب سەدان زارۆک ژ مالباتێن خوە قوت بوون و ھین ژی چارەنووسا گەلەک ژ وان نە دیارە. رەژیما بەعس حەلەبجە و باژارۆکێن دەردۆرێ (سیروان، خورمال، بیارە، سەیدسادق) ب تەمامی وێران کرن. تەنێ ل باژارێ حەلەبجەیێ 25 ھەزار خانی ھاتن رووخاندن و باژار ب ئەردێ رە ھات یەککرن.
بەغدا قەرەبوویا حەلەبجەیێ ناکە
تەڤی کو د سالا 2010ێ دە دادگەھا بلندا تاوانان یا ئیراقێ کیمیابارانا حەلەبجەیێ وەکی “جینۆساید” ناس کر، لێ حکوومەتێن ئیراقێ یێن پشتی سالا 2003یێ، ھەتا نھا قەرەبوویا مادی و مەعنەوی یا قوربانیان نەکریە.
بالکێشە کو رۆژا 10ی ئادارا 2025ێ، حکوومەتا فەدەرالا ئیراقێ راگھاند کو رۆژا 16ێ ئادارێ ل سەرانسەرێ وەلات بەتلانەیا فەرمییە، لێ چ پێنگاڤەک ژ بۆ قەرەبووکرنا مالباتێن شەھیدان نەهاڤێت.
رەوشا تەندورستیێ و نەخوەشخانەیا بەرکەتیان
د سالا 2019ێ دە نەخوەشخانەیەکە تایبەت ژ بۆ بەرکەتیێن چەکێن کیمیاوی ھات ڤەکرن. لێ بەلێ ھین ژی کێشەیا دەرمان و ئاموورێن بژیشکی بەردەوامە. نھا ل حەلەبجەیێ نێزیکی 400 بەرکەتیێن کیمیابارانێ ب ئاوایەکی بەردەوام پێدڤیا وان ب چارەسەریا پزیشکی ھەیە و بەشەک ژ وان ژ بۆ دەرمانکرنێ دچن دەرڤەیی وەلات.
حەلەبجە وەکی پارێزگەھ: گەشەپێدان و ئابۆری
حەلەبجە د 13ێ ئادارا 2014ێ دە ژ قەزایێ ڤەگوھەری پارێزگەھێ. د چارچۆڤەیا کارێن کابینەیا نەھەما حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ دە، 132 پرۆژەیێن جودا ل سینۆرێ پارێزگەھێ ھاتنە جیبجیکرن. یەک ژ سەرکەفتنێن ھەری مەزن یێن ڤێ داویێ ئەوە کو حەلەبجە بوو یەکەمین باژارێ کوردستانێ کو کارێ خزمەتا ئەلەکتریکێ لێ بوویە 24 دەمژمێر.
حەلەبجەیا کو ب ئاخا خوەیا ب بەرەکەت و خوەزایا خوە یا بەدەو تێ ناسکرن، خوەدی 110 ھەزار دۆنم زەڤیێن چاندنیێیە و “فەستیڤالا ھنارێ”یا باژێر سالانە ب دەھان ھەزار تووریستان دکشینە جەم خوە؛ ھەر وھا ب ناڤەندێن خوەیێن تووریستیکێن وەکی چاوگ، باوەکووچەک، گولان، ئاوێسەر و زەلمێ سالانە مێڤانداریا نێزیکی 300 ھەزار گەشتیاران دکە.
ئیرۆ ل سەرانسەرێ کوردستانێ و ل دەرڤایی وەلات، کوردستانیان ب دەقەیەک رێزگرتن و ب چالاکیێن جودا، سالڤەگەرا 38ێ یا کیمیابارانکرنا حەلەبجەیێ ب بیر ئانین و سەرێ خوە ل بەر گیانا شەھیدان تەواندن.
