ئه‌نوه‌ر شێخانی كۆچا داویێ كر

ئه‌نوه‌ر شێخانی، هونه‌رمه‌ندێ هه‌ری ناسیار ئێ باشوورێ كوردستانێ، ئیرۆ سبێ ب سه‌ده‌ما نه‌خوه‌شیێ كۆچا داویێ كر.

ئیرۆ رۆژا دوشه‌می، هونه‌رمه‌ندێ هه‌ری به‌رچاڤ و ناسیار ئێ باشوورێ كوردستانێ، ئه‌نوه‌ر شێخانی، كۆچا داویێ كر، پشتی كو ب مه‌به‌ستا وه‌رگرتنا چاره‌سه‌ریێ ژبۆ ده‌رڤه‌ی وه‌لات هاتبوو شاندن.

ئه‌نوه‌ر شێخانی  لده‌ما ده‌رباس بووی ده‌، د ئیزایا نه‌خوه‌شی ئا شێرپه‌نجێ ده‌ بوو، ئیرۆ ژی كۆچا داویێ كر.

ئه‌نوه‌ر شێخانی نێزی 50 سالانه‌ خه‌باته‌كه‌ هه‌ری دیار و به‌رچاڤ د وارێ هونه‌را شانۆ، دراما و سینه‌ما كوردی ده‌ كریه‌.

شێخانی كو ب هونه‌رمه‌ندێ رۆژێن سه‌خت و دژوار ئێن خه‌باتا چیای تێ ناسكرن، ل وه‌ختا خوه‌ كاری ببه‌ ده‌نگ و ره‌نگا ئه‌كرانێن گه‌ل.

ئه‌نوه‌ر شێخانی ل سالا 1951ان هاتیه‌ دنێ، ل سالا 1970ان ب ده‌ستپێكا خه‌باتا وی ئا هونه‌رێ تێ هه‌ژمارتن، وه‌ختا كو ته‌كۆشینا خوه‌ ژ تیپا پێشره‌و ئا سه‌كره‌تاریه‌تا قوتابیێن كوردستانێ ده‌ شانۆ ئا خوه‌ ئا یه‌كه‌مین ب ناڤێ سه‌ره‌تان به‌شدار كری.

پشتره‌ و ب سه‌ده‌ما كارێن رێكخستنێ ژ بۆ پارتا ده‌مۆكرات ئا كوردستانێ، ل نه‌ورۆزا سالا 1973ان ده‌، ب سووچكه‌ سیاسی هات بنچاڤكرن، ژبلی ئه‌شكه‌نجه‌ و نه‌فیكرنێ بۆ ده‌ردوورا پارێزگه‌هیا دیوانیێ ئا ئیراقێ، پشتره‌ ره‌ڤیا هه‌ولێرێ و گهیشت هێزێن ده‌شتێ، ل ناڤچه‌یا دیگه‌له‌ دبه‌ پێشمه‌رگه‌ پشتر ل ناڤچه‌یا قه‌لادزێ.

هونه‌رمه‌ندێ كۆچ كری ل سالا 1975ان ده‌ دچه‌ ئیرانێ و پشتی ڤه‌گه‌رینا وی، جار دن ژبۆ دیوانیێ تێ نه‌فیكرن، ل سالا 1976ان ده،‌ ب رێیا هلبژارتنێ بوو برێڤه‌به‌رێ هۆنه‌را كۆمه‌ل و هونه‌را ئه‌ده‌بی ل مه‌لبه‌ندا گشتی، كۆمه‌لا هونه‌رمه‌ندێن باشوورێ كوردستانێ ئا هه‌ولێر ل سه‌ر ده‌ستێ وی چێبوویه‌.

ڤێ ھەفتەیێ 10 فیلم وێ بکەڤن سینه‌مایێ

ل سالۆنێن سینەمایێ  ئێن ترکیێ ڤێ ھەفتەیێ وێ 10 فیلیم بكه‌ڤن سینه‌مایێ، 5 ژ وان ژ به‌رهه‌ما تركیێ ب خوه‌نه‌.

موبتەلابوون، ئاسلی

دەرھێنەریا فیلما “موبتەلابوون، ئاسلی” ئێ سەمیھ کاپلانۆگلو دکە و فیلم ل سەر ژیانا دایکەکێ، زارۆکێ وێ و کارێ وێ یە.

فیلما “موبتەلابوون، ئاسلی” ژ بۆ خەلاتێن ئاکادەمیێ (ئۆسكار) ئا 92ان کو ل سالا بێ وێ وەرە کرن، ل سەر ناڤێ ترکیێ ژ بۆ کاتەگۆریا “ب زمانێن بیانی فلمێ ھەری باش” نامزەد ھاتیە نیشاندان.

بەر ب ستێرکان

دەرھێنەرێ فیلما“بەر ب ستێرکان” ژامەس گرای و ئەتھان گرۆسسە و تێ ده‌ براد بێت، تۆمی لێ ژۆنەس، روتھ نەگا و لڤ تیلەر دله‌یزن.

د فیلمێ ده‌ بەھسا خەباتێن رۆی مجبریدە ئێ موھەندسێ فەزایێ تێ کرن، باڤێ رۆی مجبریدەی ژ بۆ لێکۆلینا گەلۆ ل گەر ستێرکا نەپتونە ژیان ھەیە ئا نا دچە فەزایێ و جارەکە دن ناڤەگەرە.

دایکا من

دەرھێنەرێ فیلما “دایکا من” موستافا کۆتانە و سەناریۆیا فیلمێ ئەڤرەن ئەردۆگان و ئایشە بالبەی نڤیساندنە، د فیلمێ ده‌ سومرو یاڤروجوک و ئۆزگە گورەل دله‌یزن.

فیلم بەھسا کەچکەکە کو ژ بۆ زانینگەھێ دچە ستەنبۆلێ و تێکلیا وێ و دایکا وێ دکە.

رامبۆ: خوینا داوی

دەرھێنەرێ فیلمێ “رامبۆ: خوینا داوی” ئادران گرونبەرگە و تێده‌ سیلڤەستەر ستاڵۆن دلیزە، ئەڤ فیلما 5انە کو ستاڵۆن ب رۆلا رامبۆ تێده‌ دلەیزە.

فیلما رامبۆیا ئەوا ل سالا 1982ان ده‌ کەتبوو سینه‌مایێ. چیرۆکا فیلمێ وھایە: “رامبۆ ل ئاریزۆنایێ ل چێولکا خوە دژی، نەڤیا ھەڤالەکی رامبۆ ل مەکسیکایێ تێ رەڤاندن، رامبۆ ژی ل سەر ڤێ ژ بۆ خلاسکرنا کەچکێ دەرباسی مەکسیکایێ دبە و ب چەتەیان ره‌ شەر دکە.”

ھات دیتن

دەرھێنەرێ فیلما “ھات دیتن” سەرھات کاراسلانە و تێده‌ بەرکای ئاتەش و سادەت ئشل ئاکسۆی دله‌یزن، فیلم بەھسا مەمورەکی گرتیگەھەکە ل ستەنبۆلێ و چیرۆکا وی دکە، د فیلمێ ده‌ زاکیرێ کارمەند نامەیێن مەھکوومان کۆنترۆل دکە و بالا وی وێنەیێ ژنەکێ دکشینە.

رک

دەرھێنەرێ فیلما “رک” مۆھسەن رابەیێ ئیرانیێ ناڤدارە، فیلم ل بالکەسیرێ ھاتیە کشاندن، د فیلمێ ده‌ بوگرا ئاکیوز، ھیرا کۆیونجوۆگلو، ئەسیلا ئوموت، ئەلیس سەزگن، دەریا ئۆگوز ئەرتون و راشید کھۆش ئاغیدەن دله‌یزن.

جورەیا فیلمێ ترسە و د فیلمێ دا قالا بوویەرێن تێن سەرێ کۆمەکە جیوانان تێ کرن.

سیدداھ

دەرھێنەریا فیلما “سیدداھ”ێ فوندا ترپان دکە و ب خوە ژی د فیلمێ خوە ده‌ دله‌یزە، فیلم بەھسا 4 جوانێن کو ژ ھێلا جینان ڤه‌ ھاتنە لەنەتکرن و تشتێن ھاتنە سەرێ وان دکە، د فیلمێ ده‌ کو جورەیا وێ ترسە گیزەم پۆرتاکال، بەیزا شاھین و باتن تومەن دله‌یزن.

باخچەیێ ھەیوانان

دەرھێنەرێ فیلمێ “باخچەیێ ھەیوانان” ئەڤان ترامەل و ژامەس سنیدەرن و فیلما ئانیماسیۆنە، د فیلمێ دا بەھسا بەتالکرنا ئاگربەستا د ناڤبەرا ھەیوانان ده‌ و چیرۆکا وان تێ کرن.

ھەڤالێن بەختەواریێن چێولکێ

دەرھێنەرێ فیلما “ھەڤالێن بەختەواریێن چێولکێ” پیپا سەیموورەیە و فیلما ئانیماسیۆنە، د فیلمێ ده‌ بەھسا کۆمەکە ھەیوانێن بەختەواریێن کو ل چێولکەکێ دژین تێ کرن..

فێلێستی هۆڤمه‌ن وێ 14 رۆژان وه‌ره‌ زیندان كرن

دادگه‌ها ئه‌مه‌ریكایێ، سزایێ زیندانكرنێ بۆ ده‌ما 14 رۆژان ژبۆ ئه‌كته‌را ناڤدار فێلێستی هۆڤمه‌نێ ده‌رخست، پشتی كو سووچا قۆپیه‌ كرنێ ل سه‌ر ئه‌شكه‌ره‌ بووی.

د روونشتنا داویێ ئا دادگه‌هكرنا ئه‌كته‌را ئه‌مه‌ریكی فێلێستی هۆڤمه‌نێ، سزایێ 14 رۆژێن زیندانكرنێ ژبۆ هات ده‌رخستن، پشتی كو سووچا ده‌ستهه‌بوونا وێ د قۆپیه‌ كرنێ ده‌ ژبۆ ته‌ڤلیبوونا كه‌چا وێ ل زانینگه‌هێ ل سه‌ر هاتی ته‌سبیتكرن.

هه‌ر وها دادگه‌هێ ژبلی سزایێ زیندانكرنێ، هۆڤمه‌ن ب قاسێ 30 هزار دۆلارین ئه‌مه‌ریكی جه‌زا كر.

د روونشتنا دادگه‌هێ دا، فێلێستی هۆڤمه‌نێ دانپێدان كر كو وێ دراڤ ژبۆ سه‌راستكرنا ئه‌نجاما تێستا كه‌چا خوه‌ دانه‌، ژ بۆ كو ل زانینگه‌وهێ وه‌ره‌ قه‌بوول كرنێ.

هه‌موه‌ختا دانپێدانا خوه‌، هۆڤمه‌نێ داخوازا لێبۆرینێ كر، لێ به‌لێ دادگه‌هێ بریار دا كو وه‌ره‌ زیندان كرن.

فێلێستی هۆڤمه‌ن ب ئه‌كته‌را سه‌ره‌كه‌ ئا زینجیره‌ درامایا ئه‌مه‌ریكی “دێسپرێت هاوس وایڤزه‌” ه‌‌ كو ژبۆ خه‌لاتا ئۆسكارێ هاتبوو نامزه‌د كرن.

فلمه‌فه‌ستیڤالا دهۆك ئا ناڤده‌وله‌تی ده‌ستپێكر

حه‌فته‌مین گه‌را فلمه‌فه‌ستیڤالا دهۆك ئا ناڤده‌وله‌تی ئا سینه‌مایێ، ئیرۆ ده‌ستپێكر و وێ بۆ ده‌ما 8 رۆژا به‌رده‌وام ببه‌.

ئیرۆ ل ناڤه‌ندا باژارێ دهۆكێ، فلمه‌فه‌ستیڤالا دهۆكێ ئا سینه‌مایێ ئا ناڤده‌وله‌تی ده‌ستپێكر كو گه‌را حه‌فته‌مینه‌ و پێتری 110 فیلیمان 75 وه‌لاتێن جیهانێ تێده‌ به‌شدارن.

مه‌راسیما فلمه‌فه‌ستیڤالێ ئێرۆ ل ده‌مژمێر 5 ئێڤاری ل هولا كۆنفه‌ره‌نسان ده‌ستپێكرنه‌ و چالاكی ئێن فلمه‌فه‌ستیڤالێ وێ تا 16 ئیلۆنێ بدۆمن.

د چارچووڤه‌یا به‌رنامه‌یا كارێ فلمه‌فه‌ستیڤالێ ده‌، هه‌ر ئیرۆ و ل ده‌مژمێر 7:30 ئێڤارێ فیلیمێ ب ناڤێ كامیۆن یێ ده‌رهێنه‌ر كامبۆییا په‌رته‌ڤی هات عه‌رز كرن.

هه‌ژماره‌كه‌ فیلیمان وێ هه‌ڤركیێ ل سه‌ر بده‌ستخستنا خه‌لاتێن فلمه‌فه‌ستیڤالێ كن، هه‌ر وها خه‌لات دێ ژبۆ باشترین ئه‌كته‌ر و ده‌رهێنه‌ ژی وه‌رن دایین.

فلمه‌فه‌ستیڤالا دهۆكێ ئا ناڤده‌وله‌تی ئا سینه‌مایێ چه‌ندین ساله‌ تێ كرن، هه‌ر سال ژی ل رۆژا 9 ئیلۆنێ یه‌ كو ئه‌و ژڤانه‌ ب دیرۆكا وه‌غه‌را داویێ ئا یه‌لماز گونایی رێبه‌رێ سینه‌ما یا كوردی تێ هه‌ژمار تن.

ڤۆلڤانگ ئامادیۆس مۆزارت

ڤۆلڤانگ ئامادیۆس مۆزارت/ ب ئالمانی (Wolfgang Amadeus Mozart) ئێ ناسیار ب مۆزارت ئاوازدانەر، پیانۆژەن، کەمانژەنەکی دیار ئێ سەردەما کلاسیک بوو و پر بەرهەم ل پاش خوه‌ جی هێلانه‌.

مۆزارت ل باژارێ سالزبۆرگێ هاته‌ سه‌ر دنیایێ و هەر ژ زارۆكتی ئا خوه‌ حه‌ز و كارینه‌كه‌ مەزن د وارێ مووزیکێ ده‌ ل جه‌م ده‌ركه‌ت، ل ته‌مه‌نا 5 سالیێ ده‌ ئه‌و كاریه‌ ئامیرا پیانۆیێ و کامانێ ب ژەنیت، هه‌ر وها ئاوازێن خوه‌ چێكرنه‌ و ل بەرچاڤێن پادشاهێ سالزبۆرگێ ده‌ركه‌ت هۆلێ.

مۆزارت ل ته‌مه‌نا 17 سالیێ ده‌، وەکه‌ ژەنیارەک ژ بۆ پادشاهێ سالزبۆرگێ كار كریه‌، لێ بەلێ ژ وی کاری هنه‌كێ بێزارببوو، هه‌ر ب وێ سه‌ده‌مێ ئه‌و بۆ خوه‌ ل کارەکێ دن گەریا.

 ل دەما سەردانا وی ژبۆ ڤیەنایێ ل سالا 1781ان ده‌، مۆزارت ژ کارێ خوه‌ ئێ ل سالزبۆرگێ هات لادان، ئەوی بریار دا ل پایتەخت بمینه‌، ل وێ ده‌رێ ژی ناسیاره‌یه‌كه‌ به‌رفره‌هـ ژبۆ چێبوو، لێ بەلێ ژ روویێ ئابووری ڤە چ گوهه‌رین نه‌كرن.

 ناسیارترین کارێن مۆزارتی ژ کۆنشێرتو پێک تێ، سیمفۆنی، ئۆپێرا، چامبەر و کۆراڵ، ئەو یه‌ك بوو ژ ناسیارترین ژەنیار و ئاوازدانەرێن کلاسیکان، هه‌موه‌خت کاریگەریەکه‌ مەزن ل سەر هونەا رۆژئاڤا كریه‌، لودڤیگ ڤان بێتهۆڤنی چەندین کارێن خوه‌ ل بن سه‌یوانا مۆزارتی دا نڤیساندنه‌.

مۆزارتی ٦٠٠ کار نڤیساندنه‌ و بەرهەم ئانینه‌.

مۆزارت ل 27 کانوونا دوێ ئا سالا 1756ان ده‌ ل سالزبۆرگێ ل نەمسا هاتیه‌ دنیایێ و ل 5 کانوونا ئێکێ ئا سالا 1791ان ده‌ د ته‌مه‌نا 35 سالیێ ده‌ كۆچا داویێ كریه‌، مۆزارت ل گۆرستانا قەشە مارکس هاتیە بنئاخ كرن.

سالڤادۆر داڵی

(سالڤادۆر دۆمینگۆ فلپی جاکینتۆ دۆمینیچی ئی داڵی دی پوبۆل) كو ب (سالڤادۆر داڵی) تێ ناسكرن، ل 11 ئیلۆنا سالا 1904ان ده‌ هاتیه‌ سه‌ر دنیایێ  و ل 23 کانونا دوێ ئا سالا 1989ان ده‌، وه‌غه‌را داویێ كریه‌. سالڤادۆر داڵی ب یەک ژ ناسیارترین نیگارکێشێن سەده‌یا 20ان د هونەرا وێنه‌یا سیریالی ده‌ دەستەکێ زێڕین هەبوو، ئه‌و ل گولانا سالا 1904ان ده‌ ل ناڤچه‌یا جرندە ژ دایک بوویە و د مالباته‌كه‌ دەولەمەند ده‌ ژیانه‌كه‌ پڕ شاد ده‌رباس كریه‌ و دای و بابێن وی، هەموو داخوازیێن وی دابین كرنه‌.

سالڤادۆر داڵی، یه‌كه‌مین وێنه‌یا خوه‌ د ته‌مه‌نا 7 سالیێ ده‌‌ كشاندیه‌ و ل دبستانێ ژی وێنه‌یێن داڵی بال دكشاند و هه‌ر ب وێ سه‌ده‌مێ مالبات و مامۆستایێن وی پشتگریا داڵی كرن كو ته‌ڤلی ئه‌كادیمی ئا هۆنه‌را جوان ل سان فێرناندۆ ئا مه‌دریدێ ببه‌، ل سالا 1924ان ده‌ گیرینگی ب دبستانا میتافیزیكی و بنەمای ئێن وێ دایە.

داڵی ل سالا 1931ان ده‌، وێنه‌یا سووربوونا زاکیرێ کشایە کو دبه‌ یه‌ك ژ كارێن وی ئێن هه‌ری ناسیار، داڵی ل داوی ئا سالێن سیهان ده‌ ناسیاربوونه‌كه‌ هه‌ری به‌رفره‌هـ ژبۆ چێبوو، ئه‌و ل نیویۆرکێ ئاكنجیبوو، ل سالا 1948ان ده‌ ڤه‌گه‌ریا کەتەلۆنیایێ و ده‌ست ئاڤێت هونەرا کلاسیک ئا ئۆلی و هه‌ژمارەکه‌ وێنەیێن ئۆلی كشاندن.

ل سالا 1928ان ده‌، ل پاریسێ سلڤادۆر داڵی سیناریۆیەکه‌ سه‌یه‌كێ ئەندەلوسی نڤیساند و ل سالا 1930ان ده‌ سیناریۆ ئا فیلیمێ سەردەما ئالتۆنی نڤیساندیه‌ و هەردو فیلیم ب دووری ئه‌قل و لۆژیكێ تێن ناسكرن.

داڵی ل سالا 1964ان ده‌، پەرتوکەک ل پاریسێ ب ناڤێ بیرهاتنێن کەسەکی ب لیمەت وه‌شاند، بەرهەمێن سالڤادۆر داڵی بێ هه‌متا و پر سەیر و ئه‌نتیك بوونه‌، ژیانا وی ئا هونەری تێكلی شێتاتی و هه‌موه‌خت بلیمه‌تیێ بوونه‌، لێ بەلێ سالڤادۆر داڵی هەر وەکه‌ خوه‌ كه‌سه‌ك فه‌رق و بێ وێنه‌ ما .

ل سالا 1984ان ده‌ و دبوویه‌ره‌كه‌ مژه‌وی ده‌، شه‌وات ب ژوورا وی كه‌ت، لێ به‌لێ ئه‌وی 5 سالێن دن پشتی بوویه‌رێ ژیان كر ل 23 كانوونا دووه‌مین ئا سالا 1989ان ده‌ وه‌غه‌را داویێ كر كو ل وی ده‌مێ، داڵی 84 سالی بوو.

به‌رهه‌ما سالڤادۆر داڵی ب 6000 وێنه‌یان تێن ته‌خمین كرن .

مۆزەخانه‌یا سالڤادۆر داڵی ل باژارێ سان پیتەرسبۆرگێ یه‌.