پیلانێک هەیە بۆ ئەوەی کە لە ڕێگەی “پرۆژەی ئەنتەگراسیۆن”ـەوە دەسەڵاتی کورد لە ناوچەکەدا لاواز بکرێت و لەقاودانی ئەم پیلانە گرنگترین ئەرکی نیشتمانپەروەرانی کوردە.
کۆبوونەوەی پەرلەمانی کوردستان بە 52 ئەندام لە ڕێکەوتی 4ی نۆڤەمبەردا، کۆتایی بە قەیرانی دوو ساڵەی “کۆنەکردنەوەی پەرلەمان” هێنا. بەڵام پرسێکی نوێ و گەورەتر بە لێدوانی بافڵ تاڵەبانی سەرۆکی یەنەکە لە 5ی نۆڤەمبەردا سەبارەت بە دامەزراندنی “حکوومەتێکی جیا لە سلێمانی” دەستیپێکرد.
ئەم پرسە، کە لە نزیکەوە هەموو کورد بەدواداچوونی بۆ دەکات، بە وریاییەوە لە لایەن ڕۆشنبیران و سیاسەتمەداران و حیزبەکانی هەموو پارچەکانی کوردستانەوە بەدواداچوونی بۆ دەکرێت، کە لەسەر ئەم بابەتە شرۆڤە دەکەن و بێگومان پەکەکە بە دڵخۆشییەوە بەشدارە و میدیاکانی ئەو حیزبە بەردەوام پرسەکە چەواشە دەکەن.
لەم نووسینەدا هەوڵ دەدەم پوختەیەک لە سیاسەتەکانی پەکەکە و میدیاکانی لەسەر ئەم بابەتە بخەمەڕوو و ستراتژیی ڕاستەقینەی ئەو حیزبە، جیاواز لە بڵاوکراوەکانی ئاشکرا بکەم.
میدیای پەکەکە لە دوو باڵی جیاوازدا کاردەکات
یەکەمیان دەزگاکانی ڕاگەیاندنی وەک ئەی ئێن ئێف، ڕۆژ نیوز، نوچە تیڤی و هتد…، کە هەموو کەسێک دەزانێت سەر بە پێکهاتەی پەکەکەن.
دووەمیان تۆڕی ئاپۆیی لە سلێمانی، ڕۆژئاڤا و ئەوروپایە کە لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە کارێکی تێکدەرانە ئەنجام دەدات.
پەکەکە لەناو ئەم دوو دەزگای ڕاگەیاندنەدا دوو سیاسەتی جیاواز بەکاردەهێنێت. گرووپی دووەم بە ئاشکرا نەریتی سیاسی بارزانی دەکەنە ئامانج و هەوڵ دەدەن شەرعیەت بە هەڵوێستی بافڵ تاڵەبانی بدەن. ئەم دەزگا میدیایانە بە تایبەتی مەسروور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج. بەردەوام ململانێی ڕابردووی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) و یەکێتی نیشتمانی کوردستان (یەنەکە) دەوروژێنن. پەکەکە دەیەوێت ئەو تێڕوانینە لای کورد دروست بکات کە “بافڵ تاڵەبانی ڕاست دەکات”. جگە لەوەش ئەم دەزگا میدیایانە بەردەوام نەخشەی هەرێمی کوردستان وەک دوو هەرێمی جیاواز، سلێمانی و هەولێر پیشان دەدەن، هەوڵ دەدەن تۆی دووبەرەکی لە مێشکی خەڵکدا بچێنن. (ئەم گرووپانە زیاتر بنکەکانیان لە سلێمانییە و بێگومان لە بەرامبەر بڵاوکراوەکانیاندا، هاوکاری و پاڵپشتی لە یەنەکە وەردەگرن).
بەڵام میدیای فەرمی پەکەکە هەڵوێستێکی جیاوازی گرتۆتەبەر، زۆرتر سەرنجیان خستۆتەسەر ئەوە کە پەکەکە وەک لایەنێکی عەقڵانی، ڕێگەی سێیەم، یان نێوەندگیری پیشان بدەن. بۆ نموونە ڕۆژنامەی ئۆزگور پۆلیتیکا بابەتێکی بە مانشێتی “حکوومەتی هاوبەش هەڵوەشایەوە” بڵاوکردەوە. هەمان دەزگای ڕاگەیاندن وتارەکانی ئۆجەلانی لە لاپەڕەی یەکەمی خۆیدا لەژێر سەردێڕی “دەبێت باشووری کوردستان سەرلەنوێ بنیات بنرێتەوە” بڵاوکردەوە. لێدوانەکەی ئۆجەلان بەم شێوەیەیە: “دامەزراندنی هەرێمی فیدراڵی کورد لەسەر بنەمای پرەنسیپە دیموکراتیکەکان و دروستکردنی مەیدانێکی گشتی کە تێیدا بەشداری چالاکانەی کۆمەڵگە لە حکوومەتدا مسۆگەر بکرێت، دەتوانێت ئەنتەگراسیۆنێکی کاریگەر ساز بکات”.
هەر دوای ئەمە، مستەفا قەرەسو بابەتێکی لە ئۆزگور پۆلیتیکا بە کۆدناوی حەیدەر عەلی ڕەزا بڵاوکردەوە و هەوڵیدا دەرئەنجامێک لە دۆخەکە بخاتەڕوو و بە رستەی وەک “ئەگەر ئۆجەلان نەگیرابا ئەو کێشەیە سەریهەڵنەدەدا”، دیسانەوە ناسیۆنالیزمی کوردی تۆمەتبار کرد. هەروەها باسی لە یەکڕیزی کورد کرد و ڕایگەیاند کە پێویستە بۆچوونەکانی پەکەکە لەبەرچاو بگیرێت.
بەڵام میدیای فەرمی پەکەکە هەڵوێستێکی دیکەی گرتەبەر. هەرچەندە میدیاکانی پەکەکە بەردەوام لە بڵاوکراوەکانیاندا داوای دیموکراسییان دەکرد، بەڵام یەکجاریش بە یەنەکەیان نەگوت “ئەنجامی هەڵبژاردن” قبووڵ بکات و ئەو ڕاستییەیان پشتگوێ خستووە کە هەوڵەکانی بافڵ تاڵەبانی هەڕەشەی شەڕی ناوخۆی کردووە و قەوارەی هەرێمی کوردستانی خستۆتە مەترسییەوە. بۆچی؟ چونکە هەڵوێستی پەکەکە ڕوونە.
ئایا پەکەکە لە کێشەکانی هەرێمی کوردستاندا بێلایەنە؟
واتە سەرکردایەتی پەکەکە و میدیا فەرمییەکانی هەوڵ دەدەن خۆیان وەک هێزێکی جیددی و مەعقول و نێوەندگیر لەم دۆخەدا پیشان بدەن.
بەڵام ئەگەر ڕووداوەکانی دە ساڵی ڕابردوو، یان چوار پێنج ساڵی ڕابردوو لەبەرچاو بگرین، دەبینین هەڵوێستی پەکەکە سەبارەت بە کێشەکانی باشووری کوردستان و ناوخۆی هەرێمی کوردستان زۆر جیاوازە. لە سەرەتای ساڵانی 1990 بەملاوە، پەکەکە هیچ کات لە ململانێیە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستاندا بێلایەن نەبووە. بەپێچەوانەوە هەمیشە لایەنگیریی کردوە و ناکۆکییەکانی ورووژاندووە و هەوڵی داوە لە ململانێکاندا هەرێمێک بۆ خۆی دروست بکات.
ئیستفزازی پەکەکە لە هەرێمی کوردستان لە دوای ساڵی 2012
با وەبیری بهێنینەوە کە دوای پێکدادانەکانی قەندیل لە ساڵی 2000دا، ناکۆکییەکی گەورە لە نێوان پەکەکە و یەنەکە سەریهەڵدا. دواتر بە نێوەندگیری ڕێژیمی ئێران لە ساڵی 2012دا دۆستایەتییەکی بەهێز لە نێوان پەکەکە و یەنەکەدا پەرەی سەند. گرنگە لەبیرمان بێت ساڵی 2012 ئەو ساڵە بوو کە یەنەکە دەستی بە دوورکەوتنەوە لە حکومەتی هەولێر و نزیکبوونەوەی لە دەسەڵاتی عێراق کرد. بێگومان ئەمە بە ڕێکەوت نەبوو.
پەکەکە بە تایبەتی لە دوای ساڵی 2014، لە دژ بە پەدەکە بە ئاشکرا لایەنگریی یەنەکەی کردووە. لە ڕاستیدا یەنەکەی لە هەرێمی کوردستان دوورخستەوە. بۆ نموونە پەلاماردانی بارەگاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گەرمیان، کفری، هەڵەبجە و سلێمانی لە مانگی کانوونی دووەمی 2020 لەلایەن تەڤگەری گەنجەکانی پەکەکەوە ڕێکخرابوو. ئەمەش لەو کاتەدا بە لێدوان و گێڕانەوەی شایەتحاڵەکان لە میدیاکاندا سەلمێندرا و پشتڕاست کرایەوە.
لەکاتی خراپترین قەیرانی ئابووریی کوردستاندا، هەبەدە (تەڤگەری شۆڕشگێڕیی یەکگرتووی گەلان) کە لەلایەن پەکەکە و ڕێکخراوە چەپەکانی تورکیاوە دامەزراوە، بۆڕی نەوتی کوردستانی لە شاری مەراش تەقاندەوە. تەنها ئەم ڕووداوە بووە هۆی ئەوەی کورد ڕۆژانە 10 ملیۆن دۆلار زیانی پێ بگات.
لە ساڵی 2024دا پەکەکە بە هاوکاری یەنەکە پیلانی ئاگربەردان و سووتاندنی بازاڕەکانی لەنگە و قەیسەریی لە هەولێر جێبەجێ کرد. هەر دوای ئەمە بازاڕی چەلێ لە دهۆکیش سووتێنرا. دواتر خودی وەزارەتی ناوخۆی عێراق ڕایگەیاند کە سووتێنەرەکان کادیری یەکێتی بوون و مەشق و ڕاهێنانیان لە پەکەکە وەرگرتووە، بەمەش پەکەکەی بە بەرپرسیاری ئاگرکەوتنەوەکان دانا.
لەم دۆخەدا زۆر بێمانایە کە پەکەکە خۆی وەک ڕێکخراوێکی عەقڵانی پیشان بدات و پێشنیار بۆ یەکڕیزی بکات وەک ئەوەی هیچ لەمانە ڕووی نەدابێت. بە تایبەت دوای ڕادەستکردنی شنگال بە عێراق، بانگەوازی پەکەکە بۆ “یەکێتی نەتەوەیی” بە تەواوی بێمانایە. لە ڕاستیدا پەکەکە ئەو هێزەیە کە هانی یەنەکەی داوە بۆ ئەوەی ئەم ڕێگایە بگرێتە بەر. ڕاستییەکەی ئەوەیە کە پەکەکە بۆ دەستێوەردان لە یەنەکە مەترسیدارترە.
پیلانی هاوبەشی پەکەکە و یەنەکە: ئەنتەگراسیۆن
لە دەیەی ڕابردوودا پەکەکە لە هەموو ئەو هەڵبژاردنانەی لە هەرێمی کوردستان و عێراق بەڕێوەچوو پاڵپشتیی لە یەنەکە کردووە. بەڕادەیەک کە مەزڵووم عەبدی، بەرپرسی ئەوکاتی هێزەکانی سووریای دیموکراتیک (هەسەدە) و موستەشاری ئێستای ئەحمەد شەرع، بە ئاشکرا پشتیوانی خۆی بۆ یەنەکە دەربڕی و وتی، “ئەگەر من لە باشوور بوومایە دەنگم بە یەکێتی دەدا”.
ڕاستییەکە ئەوەیە: پشتگیری پەکەکە بۆ یەنەکە بۆ ئەوە نییە کە یەنەکە لە حکومەتی هەولێردا دەسەڵات بەدەستبهێنێت. پشتیوانی پەکەکە بۆ یەکێتی لەسەر بنەمای پیلانێکە بۆ ئەوەی کە لەژێر بەڕێوەبەریی لاوازی یەنەکەدا، هەرێمی کوردستان لەناو عێراقدا ئەنتەگرە بکرێت.
هەردوولا شتێک بەسەر هەولێردا دەسەپێنن: یان ئەنتەگرەی عێراق ببن یان شەڕی ناوخۆیی ڕوودەدات…
هەڵوێستی پەکەکە تەنیا سیاسەتی عەقڵی پەکەکە نییە. هەڵوێستی یەیەنەکە، بەپێی عەقڵی سیاسی یەنەکە نییە. ئەوەی کە لە گۆڕەپانەکەدا دەسووڕێتەوە، پیلانێکە بۆ ئەوەی کە لە ڕێگەی “پرۆژەی ئەنتەگراسیۆن”ـەوە دەسەڵاتی کورد لە ناوچەکەدا لاواز بکرێت و لەقاودانی ئەم پیلانە گرنگترین ئەرکی نیشتمانپەروەرانی کوردە.
