دۆزی کورد دۆسیەیەکی کراوە نییە
پرسەکە تەنها بە داواکاری ئیداری یان تێگەیشتنە کاتیەکانەوە سنووردار نییە، بەڵکو پەیوەندیی بە پرسی خۆناساندنەوە هەیە.
سمکۆ عەبدولعەزیز
پرسی کورد لە تورکیا دۆسیەیەکی سیاسی هەڵواسراو لەنێوان شەڕ و دانوستاندا نییە، بەڵکوو پرسیارێکی دواخراوە سەبارەت بە پێکهاتەی خودی دەوڵەت.
پرسیارێک کە لە هەر قۆناغێکدا بە شێوازێکی جیاواز سەرهەڵدەدات، بەڵام بنەمایەکی جێگیر دەپارێزێت: دەوڵەتێک چۆن دەتوانێت لە پێناسەکردنی خۆی بەردەوام بێت، لە کاتێکدا بەشێکی ڕەسەنی پێکهاتە مێژووییەکەی هێشتا لە دەرەوەی ئەو پێناسەیەیە یان پەراوێزخراوە؟
دوای سەدەیەک لە کێبڕکێی ئاشکرا، ئیدی قبووڵ ناکرێت دیمەنەکە لە ڕێگەی لۆژیکی ڕابردووەوە بخوێنرێتەوە. سەرەڕای بوونی توندوتیژی درێژخایەن، ئینکاری سیاسی چیتر ناتوانێت ئەو ئارامییە بەرهەم بهێنێت کە سەدان ساڵە لەسەری بنیات نراوە.
لە نێوان ئەم دوو شکستەدا، قۆناغێکی ئینتقالی ناتەواو سەرهەڵدەدات: نە شەڕ کۆتایی دێت و نە چارەسەرێک ڕادەگەیەنرێت.
پرسەکە تەنها بە داواکاری ئیداری یان تێگەیشتنە کاتیەکانەوە سنووردار نییە، بەڵکو پەیوەندی بە پرسی خۆناساندنەوە هەیە.
داننان بە ناسنامە وەکوو ئەوەی کە هەیە، نەک وەک ئەوەی لە مۆدێلێکی پێشوەختە و ئامادەکراودا داڕێژراوە. زمان وردەکارییەکی کولتووری نییە، بەڵکوو مەرجی هەبوونە، یادەوەریش چیرۆکێک نییە دەربارەی ڕابردوو، بەڵکوو درێژەپێدەری ئێستایە لە ناو مێژوودا.
کاتێک داوا لە ناسنامەیەک دەکرێت دەستبەرداری ئەو ڕەگەزانە بێت یان بوونی خۆی کەم بکاتەوە، ئەوکات ئێمە ڕووبەڕووی ململانێیەکی سیاسی نابینەوە، بەڵکوو ڕووبەڕووی قەیرانێک دەبینەوە لە پێناسەکردنی مرۆڤ لەناو دەوڵەتدا.
بەڵام ئەم کێشەیە بە کورتی لە سنووری دەستبەجێی پرسی کورد تێدەپەڕێت بۆ ئەوەی کە سنوورەکانی خودی مۆدێلی دەوڵەت دیاری بکات.
دەوڵەتێک کە لەسەر بنەمای یەکدەستی بنیات نرابێت، لە کاتێکدا کە واقیعی کۆمەڵایەتی فرەچەشن و ئاڵۆز بوو، لە ناو یەک شوناسدا کورت ناکرێتەوە.
لێرەدا ناکۆکی سیاسی سەرهەڵدەدات: لە نێوان دەوڵەتێکدا کە پێداگری لەسەر پێناسەی تاكڕەو و یەکدەست دەکات، لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی فرەچەشن کە ناکرێت لە ناو یەک ناسنامەدا سنووردار بکرێت، تەنها لە ڕێگەی زۆرداری و توندوتیژی دەروونی یان سیاسییەوە نەبێت. ئەوەی ئەمڕۆ تازەیە، ناوەڕۆک و پێکهاتەی خودی دۆسیەکە نییە، بەڵکوو ئەوەیە کە دۆسیەکە گەیشتووەتە قۆناغێک کە هیچ پەردە و سەرپۆشێکی لەسەر نەماوە و ڕاستییەکەی بە تەواوی ئاشکرا بووە.
ئەو ئامرازانەی کە سەدەیەک ڕکابەرایەتییان پێ ئیدارە دەکرا، ئیدی توانای بەرهەمهێنانی ئەنجامە جێگیرەکانیان لەدەستداوە و بەردەوامبوون بە هەمان لۆژیک تەنها بە مانای دووبارەکردنەوەی قەیرانەکە بە شێوازێکی جیاواز دێت.
ئەم چەمکە قۆناغی ئێستا هەستیارتر دەکات: چونکە ئەم قۆناغە، قۆناغی تێکچوونی شێوازە کۆنەکانە.
بەڵام گۆڕانکاری ڕاستەقینە لە وەستانی شەڕەوە دەست پێناکات، بەڵکوو بە پێناسەکردنەوەی پەیوەندیی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگەوە دەستپێدەکات. ئایا ئەم پەیوەندییە لەسەر بنەمای دانپێدانانە یان نکۆڵیکردن؟
ئایا لەسەر بنەمای شەراکەتە یان باڵادەستی؟
ئایا لەسەر ئەو بنەمایە دامەزراوە کە فرەچەشنی قبووڵ دەکات یان وەک هەڕەشە سەیری دەکات؟
ئەم پرسیارانە ئیدی تیۆری نین، بەڵکوو مەرج و پێشمەرجن بۆ هەر ئاشتییەکی سەقامگیر کە بتوانێ بەردەوام بێت.
پرسی کورد ئەمڕۆکە تەنیا دۆسیەیەکی سیاسی کراوە نییە، بەڵکوو ڕەنگدانەوەی سنوورەکانی خودی دەوڵەتە. هەر بەربەستێک لەبەردەم چارەسەرکردنی ئەم پرسە، قەیرانەکە ڕاناگرێت، بەڵکوو هەرکاتێک کە سەرهەڵبداتەوە، قووڵتر و ئاڵۆزتری دەکات.
