د 7ێ جۆتمەھا 2024 دە، ل ھەمبەر ئۆپەراسیۆنا حەماسێ یا ب ناڤێ تۆفانا ئەل-ئەقسا ل سەر ئیسرایلێ، ئیسرایلێ ب ئۆپەراسیۆنەکا ب ناڤێ “شوور” بەرسڤ دا. نھا ب راستی ژی ل رۆژھلاتا ناڤین ھەم تۆفانەک ھەیە و ھەم ژی شوور تێن کشاندن. د ڤێ ئالۆزیا تۆفان و شووران دە کورد ئەکتەرێن سەرەکی نە. عەرەب، فارس، ئیسرایلی، ترک – ھەر کەس دخوازە کوردان بکشینە ئالیێ خوە. ب راستی ژی کورد، کو سەد سالێن داوی دە ھەرتم ھاتنە پاشگوھکرن، نھا خوەدی وان مەرجانە کو بکارن ببن ئەکتەرێن سەرەکی.
لێ پرسا ھەری گرینگ ئەڤە: گەلۆ کورد ژ بۆ ڤێ یەکێ ئامادە نە؟ د رەوشا نۆرمال دە، دڤێت کورد ھەموو ناکۆکیان بدن ئالیەکی و ل دۆرا ئازادیا کوردستانێ ببن یەک، ھەموو رەقابەتا ناڤخوەیی و جوداھیێن ئایدۆلۆژیک دەینن ئالیەکێ و سیاسەتەکا کورد و کوردستانی ئەساس بگرن. گەلۆ ئەڤە دکارە پێک وەرە؟ دەما ئەم پیچەکێ ل پشت خوە دنێرن، ئەم دبینن کو د ناڤ 45 سالان دە پەکەکێ سێ دەرفەتێن ھەری گرینگ ژ کوردان ستەندنە:
دەرفەتا یەکەم: د داویا سالێن 1980 و دەستپێکا سالێن 1990 دا رەژێما سۆڤیەتێ بەلاڤ بوو ل بالکانان دەولەتێن نوو هاتن ئاڤاکرن. پشتی ئێریشا رەژیما سەددام ل سەر کووەیتێ پەڤاژۆیێن ئاڤاکرنا دەولەتێن نوو خوە گھاند رۆژھلاتا ناڤن. و ڤان مەرجێن ناڤنەتەوەیی دەرفەتێن گرینگ ژ بۆی کوردان چێکرن. ھەر چقاس ل سەر باشوورێ کوردستانێ خویا دکر ژی، د راستیێ دە د ھشمەندیا ھەموو کوردان دە ئیمکانا ئاڤاکرنا کوردستانێ زندی بوو. کورد بوون خوەدی پارلامەنتۆ.یا نۆرمال ئەو بوو کو پشتی پێڤاژۆیەکا وەک لۆزانێ، تەڤی ھەموو کێماسیان، کورد ل دۆرا باشوورێ کوردستانێ کۆم ببوونا. لێ پەکەکێ چ کر؟ د سالا 1991 دە، ھێژ بەریا کو پارلامەنتۆ بهێت ئاڤاکرن، ئۆجالان گۆت “دخوازن ب دایینا ئۆتۆنۆمیەکا بچووک ب باشوور ئارمانجا کوردستانا مەزن ڤەشێرن” و ب ڤی ئاوایی نیشان دا کو ئەو دەستکەتیێن باشوورێ کوردستانێ وەک دژمنی دبینە. ل باکور، ل شوونا کو گەل بەر ب پاراستنا دەستکەفتیێن باشوور ڤە ببە، ئەو بەر ب پێڤاژۆیەکا سەرھلدانا نە بێ ئارمانچ ڤە بر و باکور دا پەرچقاندن.
پەکەکێ رێ نەدا کو خوارن و ئالیکاری بگھێژە باشوور کو پشتی ئەنفالێ د ناڤا هەژاری و برچیبوونێ دە بوو، و باجا گوومرکێ خوەست. رێگری ل نشتەجییێن گوندان کر کو نەهێلا بچن سەر گوندێن خوە. د ئەنجاما ڤێ دە، د سالا 1992 دە پەڤچوونان دەست پێ کرن. پەکەکێ، ژ بۆ کو خوە ل باشوور بکە ھەڤپار، ئێریش برە سەر باژاران، ب تایبەتی ناڤەندێن وەک ئامێدیێ، سیدەکان، بامەرنی و ھتد. ب دەھان گوند ھاتن ڤالاکرن. پەکەکێ د ناڤبەرا 1992-1999 دە ئێریشی ھەرێمێن پەدەکێ کر و د ناڤبەرا 1999-2003 دە ژی ئێریشی ھەرێمێن بن دەستھلاتا یەنەکێ کر. نە شاشە کو ئەم ڤان سالان ب ناڤێ سەردەمەکە کو پەکەکێ، ب هاندانا ئیران و ھەتا ترکیەیێ، ل سەر ناکۆکیێن ناڤ کوردان لەیست و ھەم ل جەم داگیرکەران دەرفەت ب دەست خست و ھەم ژی ھەول دا کو ببە ھەڤپارێ دەستکەفتیێن باشوور، ب ناڤ بکن.
ڤێ جارێ گۆت “ل باشوور ئامادەکاریا دەولەتەکا کوردی تێ کرن. ئەم چارەسەریا خوەسەریا دەمۆکراتیک دخوازن.” د سالا 1992 دە ئێریش دکر سەر رێڤەبەرییا باشوور ب بەهانەیا کو ئەو ناخوازن ببن دەولەت، ڤێ جارێ ژی ب بەهانەیا کو د خوازن ببن دەولەت ئێرشی حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ کر. مەرجێن ڤێ جارێ دەستوورا ئێریشەکە فزیکی نەددا، لێ د بن دە ھەم ژ ئالیێ ئایدۆلۆژیک ڤە ئەڤ دەستکەفتیا باشوور رەش دکر و ھەم ژی دخوەست کوردێن باکور ژ دەستکەفتیێن باشوور دوور بخە. عەڤدللا ئۆجالان د ڤێ سەردەمێ دە فەرمانا “بەرێ کوردان بەر ب ھەولێرێ ڤە دایین خەتەرە، بەرێ کوردان-باکوریان بدن بەر ب ئەنقەرەیێ ڤە” دا. د نەورۆزا 2005 یا ئامەدێ دە ئێعلانا کۆنفەدەرالیزمێ ھات کرن کو نھا کەس ب بیر نایینە. ژ وێ رۆژێ ڤە، سیاسەتا لەگال “سیاسەتا ل گۆر دەستوری راست و دروست” یا باکورێ کوردستانێ و گەلێ وەلاتپارێز، ل پەی تەڤگەرەکە کو میحوەرێ خوە وندا کریە، ب حەلاندنا ناسنامەیا کوردستانی ڤە تێ کاشکرن.
دەرفەتا سێیەم: بھارا عەرەبی یا کو د 2009 دە دەست پێ کر، بنگەھا ناکۆکیێن ئیرۆیێن ل رۆژھلاتا ناڤینە. ژ بۆ کوردان ھەم دەرفەتێن مەزن و ھەم ژی خەتەرەیێن مەزن دەرکەتن ھۆلێ. کورد دکاریبوون ب یەکیتیا ناڤخوەیی تشتێن مەزن ب دەست بخن. پەدەکە د ڤی واری دە ئامادە بوو کو ئیمکانێن خوە پارڤە بکە. ل ھەولێرێ کۆنگرەیا نەتەوەیی یا کورد دجڤیا. ئەگەر ئەو کۆنگرە پێک ھاتبا و خالێن کو د پرەنسیبێ دە ھاتبوون قەبوولکرن بکەتبا پراکتیکێ، ئیرۆ نە عەفرین ھاتبوو داگیرکرن، نە ھەرێما رۆژئاڤا ئەوقاس مرۆڤ وندا دکرن و نە ژی کۆچبەری چێبووبوو.
لێ پەکەکێ ل شوونا کو لگەل کوردان یەکیتیێ چێکە، تەرجیح کر کو لگەل داگیرکەران یەکیتیێ چێکە و کوردان بپەرچقینە. د دەما کو د بھارا عەرەبی دە کورد دکاریبوون ب داخوازێن مەزن دەرکەڤن ھۆلێ، ئۆجالان رابوو د نەورۆزا ئامەدێ دە پێڤاژۆیەکا چارەسەریێ یا سەختە ئێعلان کر و گۆت “کورد و ترک برا نە”. پەکەکێ ل شوونا کو لگەل کوردان ل ھەڤ بکە، خوە کر دو بەش. ئۆجالان د ھەمبێزا دەولەتا ترک دە، جەمیل بایکێ کو وێ دەمێ ھەڤسەرۆکێ کەجەکێ بوو ژی د ھەمبێزا ئیرانێ دە جھ گرتن.
پەکەکە بوو ئاستەنگ ل بەر کۆمبوونا کۆنگرەیا نەتەوەیی یا کورد. بێیی چ سەدەمەکێ دەستنیشان بکە ئەندامێن خوە ڤەکشاندن، کۆمیتەیا ئامادەکار ھەلوەشییا. پەکەکێ ژ بۆ رۆژئاڤا لگەل ھەر کەسی ئاخڤی، ھەتا لگەل دەولەتا ترک ژی ئاخڤی. ئۆجالان گۆت “من و ھاکان فیدان(سەرۆکێ میتێ) کۆبانی رزگار کر”. پەکەکە تەنێ لگەل کوردان ژ بۆ رۆژئاڤا نەئاخڤی. گۆت “ل شوونا کو ئەز ببم ھەڤپارێ کوردان، چێترە ئەز ببم ھەڤپارێ ئەسەد و ئیرانێ.”
ل باشوور ژی پەکەکێ ئێریشی دەستکەفتێن کوردان کر. ژ بۆ کو د ناڤ کوردان دە نەفرەتەکێ ل ھەمبەری پەدەکێ چێکە، ھەموو ھێزا خوە ب کار ئانی. ل مەخموور و شەنگالێ لگەل ئارتێشا ئیراقێ ل ھەڤ کر. ژ بۆ کو شەنگالێ ب ئیراقێ ڤە گرێبدە و چەند بەرژەوەندیێن خوە بپارێزە، ل کێلەکا رەژیما شیعە یا ئیراقێ و ئیرانێ کو ھەولددان کوردستانێ ژ ناڤ ببن، تەڤگەریا.
ھەرێمێن کو سالێن درێژ ژێ رە دگۆت “ھەرێمێن پاراستنا مەدیا” ژی، ل شوونا رادەستی نشتەجییێن وان ھەرێمان ئانگۆ ھێزێن پێشمەرگە، بکە رادەستی دەولەتا داگیرکەرا ترک کرن. بەرێ خوە بدنێ، د بن ھەر بھۆستا ئاخا کو باشوور وندا دکە دە رێکەفتنێن پەکەکێ ھەنە.
دەرفەتا چارەم: د ڤێ دەمێ دە، گاڤا کو ل رۆژھلاتا ناڤین نەخشەیێن دەولەتان تێن گوھەرتن دە، تشتا کو دڤێت کورد بکن یەکیتییە. لێ پەکەکەیا کو سێ دەرفەتێن زێرین ل کوردان دانە وندا کرن، شاشە کو مرۆڤ ژێ چاڤەرێ بکە کو ژ ڤر و پێ ڤە رۆلەکێ ئەرێنی بگێریت. ژ بەر کو پەکەکە هێژ ژی ل وێ نوقتەیا کو سێ دەرفەتێن دن وندا کرنە دسەکنە و تەڤدگەرە. ژ ئالیێ ئایدۆلۆژیک ڤە هێژ ژی ھشێ کوردان تەڤلھەڤ دکە. ل شوونا یەکیتیا ناڤ کوردان، ژ بۆ بەلاڤکرنا نەیارییا ناڤ کوردان، چاپەمەنیا وێ 24 دەمژمێران ب نووچەیێن درەو دژمناتیا بارزانییان د ناڤ گەلێ خوە دە بەلاڤ دکە. ل رۆژھلاتێ کوردستانێ ناھێلە پارتیێن دن یێن کورد نێزیکی سینۆران ببن. ل رۆژئاڤا ژی وەکە سیستەما کۆریا باکور ژ خوە پێ ڤە وەناکە چ پارتی ل ور سییاسەتێ بکن. شەنگالێ ژ کوردستانێ ڤەدقەتینە. د دەمەکێ دە کو رۆژھلاتا ناڤین جھێ ئاگری یە و دڤێت کورد دەرکەڤن کۆلانان و ببێژن ئەم سەرخوەبوون و ئازادییێ دخوازن، ئەو ب درووشمێن “ئازادی ژ بۆ ئۆجالان” دقیرن، ب ڤی ئاوایی ئەنەرژیا کوردان تێ مەزاختن. ئۆجالان لگەل ترکیەیێ، بایک ژی لگەل ئیرانێ د ژۆرێن تاری دە ھەڤدیتنان دکن و پەیمانێن دژی دەولەتبوونا کوردان ئیمزە دکن.
