پشتی هەڕفتنا دیوارێن زیندانان… ئاسۆیێن چارەسەریێ چ نە؟
سمكۆ عهبدولعهزیز
ئەو بۆمەلەرزا سیاسی یا ڤان ڕۆژێن دوماهیێ ل سووریێ چێبوویی، نە رویدانەکا هەڕەمەکی و دەربازبوویی بوو، بەلکو مانشێتێ نامەیەکا ڤەکری بوو بۆ هەموو هێزێن زیندی یێن ڤی وەلاتی و ل سەری هەموویان ژی بۆ مە کوردان.
دەرگەهێن زیندانان ب وی ئاوایێ ئاڵۆز هاتنە شکاندن و هزاران توندڕەو ڕژیانە ناڤ جاددەیان، ئەڤێ چەندێ پەردە ل سەر ڕاستییەکا تال ڕاکر: ئەو دەولەتا سووری یا کو بانگەشەیا نویبوونێ دکەت، هێشتا ل سەر پێیەکێ لەرزۆک ڕاوەستایە، بڕیارا وێ یا تێکشکەستی یە و هێزا وێ تێرا کۆنترۆلکرنا بچویکترین دۆسیە ناکەت.
ئەڤ ڕاستییە، کوردان دئێخیتە بەردەم وەرچەرخانەکا مێژوویی کو ب هیچ ڕەنگەکێ، دودلی تێدا ناهێتە پەسەندکرن.
ب سالانە کورد ل ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ خەباتێ دکەن داکو مۆدێلەکێ جودا پێشکێش بکەن، مۆدێلەکێ ل سەر بنەمایێ خۆڕێڤەبەریێ، دامەزراوەیێن ئەمنی، گۆتارەکا شارستانی و هەڤپشکییا دگەل پێکهاتەیان.
لێ ئەوا قەومی، زەنگەکا مەترسیدار بوو کو دبێژیت: هەموو ئەو خانیێ مە ئاڤاکری، ئەگەر دیوارەکێ سیاسی یێ ئێکگرتی و ستراتیژییەکا نەتەوەیی ل پشت نەبیت، دبیت ب بایەکێ بهەژیت.
پێدڤییە ئەم خواندنەکا نوو بۆ ڤێ سەرهەلدانا ئاڵۆزیێ بکەین:
ئێک: پشتگرێدان ب سۆزێن دەستهەلاتا ناڤەندی، قومارکرنە ب چارەنڤیسێ گەلەکێ. حکوومەتەکا نەشێت دەرگەهێ زیندانەکێ کۆنترۆل بکەت، چەوا دێ شێت سوبەهی گەرەنتیا مافێن نەتەوەیەکێ یان ئەولەهییا جوگرافیایەکێ کەت؟
لەوڕا، داخوازییا فیدرالیەتێ یان لامەرکەزیەتا بەرفرەهـ، نە لۆکسەکێ سیاسی یە، بەلکو ئەڤرۆ بوویە پرسا مان و نەمان و ئەولەهییا نەتەوەیی.
دوو: مەترسییا هەرە مەزن نە لاوازییا شامێ یە، بەلکو ئەو خەنجەرا ژەهراوی یە یا ئەنقەرە ددەتە حەزکرن. تورکیا تەماشەی هەر ئاڵۆزییەکا سووریێ دکەت وەک دەرفەتەک بۆ لێدانا دەستکەفتێن کوردی. ئەو دێ بزاڤێ کەن ڤێ پشێویێ بکەنە پرەک بۆ دەربازبوونێ و سەپاندنا ئەمر واقعەکێ نوو. قۆناغا بهێت، قۆناغا شکاندنا هەستی یە و بژاردە د کێمن.
سێ: د ڤێ گێژەلۆکێ دا، کوردان ئەو دەرفەت نینە کو نازدارییا سیاسی و دووبەرەکیێ بکەن. مەترسییا بهێت، ناسنامەیا حزبان ژێک جودا ناکەت. ئەرکێ هەرە پیرۆز د ڤێ ساتێ دا، ئێکخستنا ناڤمالا کوردی یە (سیاسی، ئەمنی و میدیایی). هەر درزەک د ناڤ دیوارێ مە دا، دیارییەکە لسەر سینیەکا زێڕین بۆ نەیارێن مە.
چار: گرێدانا هێلێن ستراتیژی دگەل هەرێما کوردستانا ئیراقێ. سەرباری هەر تێبینییەکێ، هەرێما کوردستانێ کویراتییا ستراتیژی و پشت و پەنایا مە یە. مفا وەرگرتن ژ ئەزموونا هەولێرێ، و بکارئینانا سەنگێ وێ یێ دیپلۆماسی، قەلغانەکا پێدڤی یە ل هەمبەر گێڕەشێوێنییا تورکیا و بێسەروبەرییا سووریێ.
پێنج: پاراستنا ئەقلانیەتا گۆتارا کوردی. نابیت بهێلین هەست و سۆز مە بەرەڤ زەلکاوا ڕەتکرنا بەرامبەری و گۆتارا ڕقێ ببەت دژی عەرەبان یان هەر پێکهاتەیەکێ دی. هێزا مە د وێ دا یە کو ئەم هەلگرێ پەیاما پێکڤەژیانێ نە. هەر گرژییەک د گۆتارێ دا، دێ بیتە بەهانە د دەستێ دوژمنان دا.
شەش: چەسپاندنا پێگەهێ مە ل سەر ئەردی. ب هێزکرنا دامەزراوەیان و خزمەتکرنا خەلکی، کارتێن مە ل سەر مێزا دانوستاندنان ب هێزتر دکەت. سیاسەت نە تەنێ دروشمە، سیاسەت ڕێڤەبرنا ژیانا خەلکی یە.
خالا دوماهییێ و یا هەرە گرنگ:
ئێدی دەمێ چارەسەریێن تەرقيعی و دەمکی ب سەرڤە چوو. ئەزموونێ سەلماند کو هەر ڕێککەفتنەکا بێ گەرەنتیێن دەستووری، وەک خانیێ ل سەر ئاڤێ یە. داخوازا مە دڤێت زەلال و بێ پێچ و پەنا بیت:
دانپێدانا دەستووری ب مافێن گەلێ کورد د سوورییەکا فیدرالی و دیمۆکرات دا.
دڤێت جەماوەرێ مە و ڕایا گشتی ب دروستی تێبگەهیت: نەخشەیێ سووریێ نوکە ل سەر مێزێ یە و ژ نوو تێتە کێشان. یێ ل سەر مێزێ جهێ خۆ نەکەت، دێ ل دەرڤەی مێزێ بڕیار ل سەر هێتە دان. ئەوا پێدڤی، نە قیژین و هاوار و سترانن، بەلکو پلان و ڕێکخستن و ئیرادەیەکا پۆلایینە.
د ئەنجام دا:
ئەڤ فەوزایا پشتی شکاندنا زیندانان، نە نیشانا لاوازییا دۆزا مە یە، بەلکو بەروڤاژی، دەرفەتەکە بۆ سەلماندنا وێ یەکێ کو بژاردەیا مە یا خۆڕێڤەبەریێ (دگهل ههبوونا چهندین تێبینیێن كوژهك ل سهر وێ جوره رێڤهبرنا یهكئالى) تاکە ڕێکە بۆ پاراستنا وەلاتی ژ هەرەسهینانێ. لێ ئەڤ دەرفەتە بێی ئێکگرتن دێ ژ دەست چیت.
