سولەیمان ئاککۆیون

عەڤدللا ئۆجالان و پەکەکە ژ 40 سالان زێدەترە کو ئاکتۆرێن ھەری ب باندۆر و ناکۆک یێن د سیاسەتا کورد دە نە. پێشنیارا کو ژ ھێلا سەرۆکێ مەھەپێ دەولەت باخچەلی ڤە د جڤینا کۆما خوەیا 5ی گولانا 2026ێ دە ھاتە کرن، ئەڤ رۆل گھاندیە قۆناغەکا نوو. باخچەلی ب ئەشکەرە پێشنیار کر کو د چارچۆڤەیا ھلوەشاندنا پەکەکێ و پێڤاژۆیا “ترکیەیا بێ تەرۆر” دە ئەرکا “رێکخەرێ پێڤاژۆیا ئاشتیێ و سیاسەتیبوونێ” بدن ئۆجالان. ئەڤ پێشنیار خوەدی ھێزەکە کو پێناسەیا “ژودەنرات” یا کو دەمەک درێژ تێ نیقاش کرن ڤەگوھەرینە میکانیزمایەک سیاسی یا چالاک.

ژودەنرات چیە؟

د سەردەما ئالمانیایا نازی دە، ژودەنرات (کۆنسەیا جھوویان) ل گەتۆیێن جھوویان یێن داگیرکری ھاتن دامەزراندن، کو ب فەرمی ژ بۆ رێڤەبرنا جڤاکێن خوە ھاتن ئەرکدارکرن. لێبەلێ، ئەرکا وان یا سەرەکە خزمەتکرنا دەستھلاتداریا نازی، بجیھانینا فەرمانان، دەستنیشانکرنا ھێمایێن بەرخوەدانێ و ئامادەکرنا لیستەیێن دەرسینۆرکرنێ بوو. ھەر چەند وان رادگھاند کو د بن سۆزا “رزگارکرنا” گەلێ خوە دە تەڤدگەرن ژی، د داویێ دە ئەو بەشداری ھلوەشاندنا سیستەماتیک و تەسلیمبوونا نیھای بوون.

رۆلا ئۆجالان و پەکەکێ د ناڤ تەڤگەرا نەتەوەیی یا کورد دە دشبە ڤێ سازییا ژودەنرات یا پر چالاک. ئۆجالان وەکی رێخستنەکێ د بن ناڤێ “رێڤەبرنێ” بەرخوەدانا نەتەوەیی، گەلێ کورد کۆنترۆل کر، پارچە کر، ژ ھێلا ئایدۆلۆژیک ڤە لاواز کر و د داویێ دە خزمەتا بەرژەوەندیێن ستراتەژیکێن دەولەتا ترک دە خەبتی. ئەڤ تەشبیھ رەخنەیەکە کو ئۆجالان ب خوە ل ھەمبەر رێبەرێن دیرۆکی یێن کورد (شێخ سەعید، مالباتا بارزانیان، ھتد.) دکە. تشتا کۆمێدی ئەوە کو، یێ کو ڤێ تاوانباریێ ل پێشەنگێن کوردان دکە د پراکتیکێ دە ھەمان ئەرکا ژودەنراتی گرتیە سەر خوە.

ژ دامەزراندنا پەکەکێ د سالا 1978ێ دە، ئۆجالان ھەم سەرۆکاتیا ئایدۆلۆژیک و ھەم ژی یا رێخستنی یا تەڤگەرێ گرتیە سەر خوە. وی داخوازێن نەتەوەیی یێن بەربچاڤ یێن وەکی سەرخوەبوون، فەدەراسیۆن و خوەسەری ب تێگەھێن نەزەلال یێن وەکی “کۆنفەدەرالیزما دەمۆکراتیک” و “کۆمارا دەمۆکراتیک” شێلۆ و لاواز کرینە.

پەکەکێ ب ھەزاران رەوشەنبیر، موخالف و چەکدارێن کورد ب ئینفازێن ناڤخوو ژ ھۆلێ راکریە.

پەکەکە ب رێیا رێخستنێن گرێدایی خوە (پەیەدێ، پژاک، پەچەدەکێ، ھتد.)یێن کو ل چار پارچەیان (ترکیە، ئیراق، ئیران، سووریە) ھاتنە دامەزراندن، یەکیتیا نەتەوەیی یا کورد ژ ھێلا ئەردنیگاری و سیاسی ڤە پارچە کریە.

ژ ئالیەکی ڤە، پەکەکێ ھشمەندیا ناسنامەیا کورد و ھلپەرینا گرسەیی زێدە کریە، لێ ژ ئالیێ دن ڤە، ئەڤ ئەنەرژی ڤەگوھەراندیە موخالەفەتا کۆنترۆلکری. ھەر چەند ب بەردەوامی ھنجەتا پێویست ژ بۆ دۆماندنا چەرخا “تێکۆشینا ل دژی تەرۆرێ” ب دەولەتێ رە زندی دھێلە ژی، جوانێن کورد ھەم د پەڤچوونان دە و ھەم ژی د ئینفازێن ناڤخوەیی دە ھاتن مەزاختن.

ب ڤی ئاوایی، ھەم تەڤگەرا نەتەوەیی یا کورد ژ ھوندر ڤە تێک بریە و ھەم ژی زەمینا پۆلیتیکایێن ئەولەھیێ یێن دەمدرێژ ژ بۆ دەولەتا ترکیەیێ ئامادە کریە.

ئەڤ تێزا کو پەکەکە نە تەڤگەرەکە کوردە، لێ بەلێ تەڤگەرەکە کۆنترۆلکری و کرێگرتییە، خورت دکە.

د گولانا 2026ێ دە، داخویانیا باخچەلی یا ب ناڤێ “ھەکە ڤالاھیەک ستاتوویێ ھەبە، دڤێت ئەڤ ڤالاھی ب ئاوایەکی وەرە داگرتن کو سوودێ بدە کۆمارا ترکیەیێ و خزمەتا سەرکەفتنا ئارمانجا ترکیەیەک بێ تەرۆر بکە. ئەز پێشنیار دکم کو ئەڤ یەک وەکی رێکخەرێ پێڤاژۆیا ئاشتیێ و سیاسەتکرنێ وەرە بناڤکرن،” گاڤەکە گرینگە بەر ب فەرمیکرنا رۆلا فێعلی یا ئۆجالان. ئەڤ رێباز، کو ژ تەڤگەرا ئاپۆی ژی پشتگری وەردگرە، دخوازە ئۆجالان بکە “رێکخەرێ” پێڤاژۆیا بێچەککرن و ھلوەشاندنا پەکەکێ بێیی کو ئەو ژ ئیمرالیێ دەربکەڤە.

ئەڤ رەوشە لھەڤھاتنەک زەلال ب خالێن گرینگ یێن د پیشەیا سیاسی یا درێژ یا ئۆجالان دە نیشانەیا خالێن شکاندنێ ددە:

1- سەربەستبەردانا ماماک پشتی قزلدەرەیێ د سالا 1972یێ دە: سەربەستبەردانا وی ژ زیندانا ماماکێ، کو ئەو ژ بەر بەلاڤکرنا بەلاڤۆکان ھاتبوو گرتن، پشتی گرتنا 6-7 مەھان، یەک ژ خالێن گرینگ یێن پێشینە کو ئیدیعایێن تێکلیێن دەستپێکێ یێن ئۆجالان ب دەولەتێ رە خورت دکە.

2- بنگەھا وی یا دەمدرێژ ل سووریەیێ د سالێن 1980یێ دە: د دەما رەژیما حافز ئەسەد دە ل گەلیێ بیقاع و شامێ ستارگەھا وی یا ئەولە و مەشاندنا خەباتێ. ئیدیعایێن بھێز یێن کو د ڤێ ھەیامێ دە تێکلیێن وی یێن جووربەجوور لگەل دەردۆرێن ئیستیخباراتا ترک و سووریەیێ ھەبوون، نیشان ددن کو تەڤگەرا وی ب پشتگریا دەرڤە ڤە ھاتیە ئاڤاکرن.

3- ڤەگوھەرینا ئایدۆلۆژیک یا تێکۆشینا چەکداری بۆ “سیاسیبوونێ”: د داویا سالێن 1990ێ و دەستپێکا سالێن 2000ێ دە، پەکەکێ ستراتەژیا خوەیا بنگەھین نەرم کر، ژ “سەرخوەبوون” و “شۆرەشا چەکداری” بەر ب تێگەھێن نەزەلالتر یێن وەکی “کۆنفەدەرالیزما دەمۆکراتیک” و “کۆمارا دەمۆکراتیک” ڤە هات گوهەرین. ئەڤ گوھەرتن وەکی ژناڤبرنا داخوازێن نەتەوەیی یێن رادیکال تێ شیرۆڤەکرن.

4- تاوانبارکرنێن داوی یێن وەکی “جودەنرات”: ئۆجالان، نەخاسم شێخ سەعید، بارزانی و رێبەرێن دن یێن دیرۆکی یێن کورد ب “ژودەنرات”بوونێ، یانی ب خیانەتکرنا ل تەڤگەرا نەتەوەیی و لھەڤھاتنا گەل ھێزێن ئەمپەریالیست/دەولەتێ تاوانبار دکە و گەلەک جاران ئەو رەخنە کرنە. ل ھەمبەری ڤێ یەکێ، جھێ بالکشاندنێیە کو وی ئەرکا خوەیا کرداری لگەل دەولەتا ترکیەیێ وەکی “ئاکتۆرێ پێڤاژۆیا ئاشتیێ” پێناسە کریە. ئەڤ دوفاقییا د گۆتارێن ئۆجالان دە، رۆلا وی یا دیرۆکی ب ئاوایەکی ئەشکەرە رادخە بەر چاڤان.

د ئەنجامێ دە،

ب پێشنیارا باخچەلی، رۆلا نێزیکی 50 سالان یا ئۆجالان وەکی “کەسایەتەکی ئۆپۆزسیۆنا کۆنترۆلکری” ل بەر بدەستخستنا ستاتویا فەرمی یە. گەر پێشنیار وەرە قەبوولکرن، رێبەرێ دامەزرینەرێ پەکەکێ دێ وەکی “رێکخەرێ ئاشتیێ”یێ فەرمی یێ دەولەتێ وەرە بناڤکرن. ئەڤ دێ یەک ژ رووپەلێن ھەری پێکەنۆک د دیرۆکا سیاسەتا ترک و کورد دە بە.

ئاشتیەک راستین و ماییندە تەنێ ب نیقاشەک ڤەکری، وێرەک و رەخنەگر و دەرباسبوونا رۆلێن دیرۆکی یێن ناکۆک ئانگۆ، پاراستنا سەرۆکاتیا تەڤگەرەک نەتەوەیی د ناڤ تێکلیەک “ئۆپۆزسیۆنا کۆنترۆلکری” دە ب دەولەتێ رە دکارە وەرە بدەستخستن.

یان بەرەڤاژی ڤێ یەکێ، فۆرمولا “رێکخەر ئۆجالان” مەترسیا رادەستکرنا ئیرادەیا نەتەوەیی یا کورد یا ب ئاوایەکی دایمی د بن کۆنترۆلا سیاسی، ئەولەھی و ستراتەژیکا دەمدرێژ یا دەولەتا ترکیەیێ دە دئافرینە. ئەڤ دکارە داخوازێن پێشەرۆژێ و شییانا بریاردانا خوەسەر یا سیاسەتا کورد ب گشتی ب گرینگی سینۆردار بکە، و وەکی ئاکتۆرەک سەربخوە ئاستەنگ بکە.