کورد ل سووریێ: خاپاندنا بێردۆزیێ د تاقیکرنا راستیێ دا
سمكۆ عهبدولعهزیز
ئەوا ئیرۆ ل باکور و رۆژهەلاتێ سووریێ روودای، ژ کۆنترۆلکرنا حکوومەتا شامێ ل سەر کەمپا هۆلێ و پاشەکێشەیا هەسەدێ ژ چەندین خالێن گرنگ و ئالۆزیێن ل سەر راگرتنا شەری، نابیت وەک بوویەرێن ژێکجودا بهێنە خواندن.
بەلکو ئەڤە ئەلقەیا داویێ یە ژ زنجیرەیا هەرفتنا پرۆژەیەکێ کو ل سەر خەیالەکا سیاسی و وەهمەکا هزرى هاتبوو ئاڤاکرن.
ئەوا نوکە ئەم دبینین، ساتەوەختا راستیێ یە کو پەردێ ل سەر وێ کەلێنا کویر یا د ناڤبەرا گۆتار و مەرجێن واقعی یێن هێزێ دا هەلدمالیت.
بۆ دەمەکێ درێژ، پرۆژەیێ رێڤەبەرییا خۆسەر وەک نموونەیەکێ دیمۆکراتی یێ بەدیل ل سووریێ دهاتە پێشکێشکرن، کو ل سەر هزرا دیمۆکراسییا گەلان و پێکڤەژیانا نەتەوەیان هاتبوو دامەزراندن. راستە ئەڤێ گۆتارێ پەسەندکرنەکا نێڤدەولەتی یا دەمکی وەرگرت و شەرعیەتەکا راگەهاندنێ و سیاسی دا رێڤەبەریێ، لێ بوویەرێن داویێ سەلماند کو ئەڤ شەرعیەتە ل سەر کۆلەکێن نەتەوەیی یێن قایم نەهاتبوو ئاڤاکرن، بەلکو ل سەر هەڤسەنگیێن نێڤدەولەتی یێن لاواز و کاتی بوو.
کۆنترۆلکرنا دیمەشقێ ل سەر کەمپا هۆلێ، کو ئێک ژ دۆسیەیێن ئەمنی یێن هەرە مەترسیدارە ل دەڤەرێ، د کریارێ دا رامانا ڤەگوهاستنا ئێک ژ گرنگترین کارتێن هێزێ یە ژ دەستێ کوردان بۆ دەستێ دەولەتا ناڤەندی. کەمپ نە تەنێ جهێ کۆمبوونا مالباتێن داعشێ بوو، بەلکو کارتەکا دانوستاندنێ یا کاریگەر بوو. دەمێ ئەڤ کارتە ژ دەست دچیت، پشکەکا مەزن ژ شیانێن کاریگەریێ ژی ل گەل دچیت. ل ڤێرە بهایێ وێ سیاسەتێ دیار دبیت یا کو پشتا خۆ ب دەرڤە گرێدابوو ل شوونا هێزا خۆیی.
هەروەسا، ڤەگوهاستنا گرتیێن داعشێ ژ لایێ ئەمریکا ڤە بۆ ئیراقێ، و کێمکرنا پشەڤانییا مەیدانی بۆ هەسەدێ، وێ راستیێ ئاشکرا دکەت کو دەمەکێ درێژە دهێتە پشتگوه هاڤێتن: هەڤپەیمانێن نێڤدەولەتی پرۆژەیێن نەتەوەیی ئاڤا ناکەن، بەلکو بەرژەوەندیێن خۆ برێڤە دبهن. دەمێ بەرژەوەندی گوهۆرین، هەڤپەیمانا ههڤالێن خو بجههێلان بو چارهنڤێسهكێ نهدیار.
هەر پرۆژەیەکێ کو ل سەر ئێکرێزییا کوردی یا ناڤخۆیی نەهێتە ئاڤاکرن، مەحکوومە ب کەفتنێ ل گەل ئێکەم گوهۆرینا نێڤدەولەتی.
سەبارەت ناکۆکیێن ل سەر راگرتنا شەری و تۆمەتێن ل سەر پێشێلکاریان، ئەڤە نیشانن کو رێککەفتنێن نوکە نە چارەسەریێن مێژوویی نە، بەلکو رێکخستنێن دەمکی نە بۆ برێڤەبرنا قۆناغەکا ڤەگوهێز کو مەرەم ژێ ب دویماهیئینانا نفوزێ کوردی یە ب شێوەیەکێ پلە پلە. ئەوا دبێژنێ تێکەلبوون، د راستیێ دا سەپاندنا کۆنترۆلا دەولەتا ناڤەندی یە.
ئەگەر سەرکردایەتییا کوردی ڤەگەریابا رێککەفتنێن دهۆک و هەولێرێ و ئەگەر رێکا ئێکرێزیێ هەلبژارتبا ل شوونا تاکرەویێ دا دیمەن گەلەک جودا بیت. ئەو رێککەفتن دەلیڤە بوو بۆ ئاڤاکرنا بەرەیەکێ نەتەوەیی یێ راستەقینە کو هەموو پارت و هێزێن سەربازی ل ژێر ئێک سهیوان کۆم بکەت. لێ مخابن ئەو هاتنە پشتگوه هاڤێتن ژ پێخەمەت پرۆژەیەکێ تەنگ کو ل سەر پاوانخوازییا حزبی و گۆتارا بێردۆزی (فکری) رادبوو.
ل ڤێرە جەوهەرێ وەهمێ دیار دبیت: باوەریهێنان ب وێ چەندێ کو بێردۆزێ براتییا گهلان و دیمۆكراسیكرنا گهلان دشێن شوونا نەتەوایەتیێ بگرن.
دیمۆکراسییا گەلان وەک بەدیل بۆ داخوازا فیدرالیێ و “مافێن دەستووری هاتە پێشکێشکرن.
لێ کیژ دیمۆکراسی دشیێت گەلەکێ بپارێزیت کو دانپێدانا سیاسی یا ئاشکرا نەبیت؟
چ دادپەروەری د سایەیا دەولەتەکێ دا دهێتە دیتن ئەگەر گەرەنتییا دەستووری بۆ زمان و کولتوور و رێڤەبەریێ نەبیت؟
بوویەرێن داویێ، ژ رادەستکرنا کەمپان هەتا ژدەستدانا کۆنترۆلا ئەمنی، دسەلمینن کو هەر پرۆژەیەکێ جەوهەرێ ناسنامەیا نەتەوەیی تێدا نەبیت، دێ وەرگەریت بۆ رێڤەبەریەکا کاتی و بێ پاشەرۆژ.
کورد ئیرۆ نە تەنێ سەنگەران ژ دەست ددەن، بەلکو کارتێن دانوستاندنێ و بوارێن دەستهەلاتێ ژ دەست ددەن ژبەر نەبوونا دیتنەکا نەتەوەیی یا روون.
کێشە نە د هزرا پێکڤەژیانێ دا بوو، بەلکو د نەبوونا بربراپشتا نەتەوەیی (العمود الفقري) دا بوو. چ پرۆژەیێن فرەلایەن سەرناکەڤن بێی هەبوونا بنگەهەکێ کوردی یێ ئێکگرتی.
ئێکرێزی نە دروشمەکێ سۆزداری یە، بەلکو مەرجەکێ مانا سیاسیه.
دەمێ بریارا کوردی دابەش دبیت، ب ساناهی دهێتە کۆنترۆلکرن و ب ساناهی دهێتە پەراوێزخستن و ب ساناهی ژ هەڤ دهێتە خستن.
بەرخوەدانا نوکە نه پێدڤی ب سەرکێشییا سەربازی یە، بەلکو بەرخوەدانا هۆشیاریی یه : بەرخوەدانەکا (رێکخستنی، سیاسی، مەعریفی) ، کو مالا کوردی ژ ناڤخۆ ڤە ئاڤا بکەتەڤە.
گەلێ کورد ئیرۆ داخواز لێ دهێتە کرن کو ببیتە پالپشتێ ئێکێ بۆ دۆزا خۆ، نە تەنێ وەرگر بیت بۆ بریارێن کو ب ناڤێ وی دهێنە دان.
ئەوا ئیرۆ ل سووریێ رووددەت راستیەکێ تەکەز دکەت: دەمێ پرۆژەیێن شێلى و بێ رەنگ ب دویماهی هات. یان پرۆژەیەکێ نەتەوەیی یێ ئاشکرا کو داخوازا فیدرالیێ و لامەرکەزیەتا دەستووری دکەت، یان ژی حەلیانا هێدی هێدی د ناڤ دەولەتا ناڤەندی دا. رێکا سێیێ نینە.
دۆزا کوردی ب دویماهی نەهاتیە، لێ د دژوارترین قۆناغێن خۆ دا دەرباز دبیت و ئەوا دێ پاشەرۆژا وێ دیار کەت نە بریارێن دیمەشق یان واشنتۆنێ نە، بەلکو ئەو بریارە یا کورد بخۆ ددەن: ئەرێ دێ ڤەگەرن بۆ ئێکرێزیێ، یان دێ بەردەوام بن ل سەر دانا باجێ وەهما بێردۆزیێ؟
