پێڤاژۆیا کو ب ئێریشا ل سەر تاخێن ئەشرەفیێ و شێخ مەقسوود ل حەلەبێ د 7ێ چلە دە دەست پێ کری، ئۆپەراسیۆنەک بوو ژ بۆ “شکاندن و ئێخسیرکرنا کوردێن رۆژئاڤا”. ئەڤ ئۆپەراسیۆن د 30ێ چلە دە ب رێکەفتنەکا د ناڤبەرا ھەسەدێ و رێڤەبەریا شامێ دە ھاتە راوەستاندن.

پرسا تێ نیقاشکرن گەلۆ ئەڤ رێکەفتن ژ بۆ کوردان ونداکرنە یان قازانجە. ئەڤ پرس دکارە ب لێکۆلینا شەرتێن رێکەفتنێ و رەوشا ئۆبجەکتیفا ل سەر قادێ وەرە بەرسڤاندن. لێبەلێ، بەری کو ئەم دەرباسی رێکەفتنێ ببن، ئەم ب فەر دبینن کو هنەکێ باسی رۆلا باشوورێ کوردستانێ بکن.

باشوورێ کوردستانێ رێ ل بەر تێکچوونا موتلەق گرت؛ سەرۆک بارزانی وەکی پێشەوایێ نەتەوەیی تەڤگەریا

ئەڤ ئۆپەراسیۆنا کو د 7ێ چلە دە ل حەلەبێ دەست پێ کر، ب راستی ئۆپەراسیۆنەک بوو ژ بۆ شکاندن و تەسلیمگرتنا رۆژئاڤا. وان تام شێوازا مۆغۆلان د دیرۆکێ دە و داعشێ د دەمێن نووژەن دە سەپاندن: ئێریشێن ژ نشکا ڤە، بەلاڤکرنا ترسێ ب زانەبوون، ئافراندنا باندۆرەک شۆکێ ب شێوازێ تەرۆریزمێ، سەدەما کۆچبەریێ، و دووڤ رە یێن کو ئێخسیربوویی ژی قەتلکرن. بەلێ، تام ئەڤ تشت ل حەلەبێ ھات کرن. ژ بۆ ڤێ ئارمانجێ تەرۆرێ ل دژی شەرڤانێن ژن، ئێریشێن ل سەر جەنازەیان و ھتد. ھاتن بەلاڤکرن. د راستیێ دە، ل سەر رۆژئاڤا  تەسلیمبوونەک بێروومەت ھات فەرزکرن. و شەر زوو گھیشتن بەر دەریێن باژارێن کوردان یێن رۆژئاڤا.

گەلێ رۆژئاڤا و شەرڤانێن وەلاتپارێز ھەلوەستەک ب روومەت نیشان دان، لێ ئەو تەنێ مان. ل ڤر، باشوورێ کوردستانێ وەکی ئاستەنگیەک ل دژی داگیرکرن و توونەکرنا رۆژئاڤا سەکنی. بێ گومان، سەرۆک بارزانی و تەڤگەرا سیاسی یا بارزانی ئەندازیارێن ڤێ بەرخوەدانێ بوون. تەڤگەرا بارزانی ھەر تشت سەفەربەر کر؛ چاپەمەنی، ئابۆری، دیپلۆماسی و گەل. ئەم دکارین ببێژین کو تشتێن د چاپەمەنیێ دە ھاتنە راگھاندن تەنێ ب قاسی %40ێ ژ تشتێن کو تەڤگەرا بارزانی کرنە تەمسیل دکن. وەکی پێشەوایێ نەتەوەیی، سەرۆک بارزانی ژ بۆ پێشیگرتنا ل کۆمکوژیا کو ل دژی کوردێن رۆژئاڤا ب ھەمی دەرفەتێن خوە کەتە ناڤا خەباتەکی بێوەستییان.

ئەگەر باشوورێ کوردستانێ تونەبوویا، رۆژئاڤا دا ب رەوشەک ھین گرانتر و بێڤەگەرتر وەکە کارەساتا عەفرین و حەلەبێ رە روو ب روو بمایا. ئەم نکارین ڤێ پەیمانێ بێیی کو ڤێ رەوشێ ببینین، بنرخینین.

پەیمانا 30ێ چلە قازاکجە یان ژی ونداھییە؟

بەری ھەر تشتی، ئەڤ رۆژھلاتا ناڤینە، و سەردەما کو ئەم تێ دە دژین سەردەمەک ئاژاوەیێ یە. ژیان و سەپاندنا پەیمانێن ل سەر کاغەزێ باندۆرا وان نە دیارە. ژ بەر ڤێ یەکێ، پێڤاژۆ دێ نیشان بدە کا پەیمانا 30ێ چلە دێ پەیمانەک داوی بە یان نا.

ئیمزەکرنا بلەز یا پەیمانێ د دەمەکێ دە کو کۆنگرەیا دەولەتێن یەکبوویی یێن ئەمەریکایێ ل سەر سووریێ جڤینەک ل دار دخست، ھندەکی گومانبارە. وسا خویا دکە کو ترکیە و ئیمرالی پەیمان زوو فەرز کرن دا کو پێشی ل بریارا پارلامەنتۆیا دەولەتێن یەکبووییێن ئەمەریکایێ بگرن کو تەڤلی پێڤاژۆیێ نەبە. ژ بەر کو دەولەتێن یەکبوویی دخوەست پێڤاژۆیێ ب ئیرانێ رە بلەزینە و دژوارتر بکە. ژ بۆ ڤێ یەکێ، وان پێدڤی دیت کو تەڤلیھەڤییا ل سووریێ راوەستینە. چارەسەریەک دەمکی ھاتە دیتن کو دێ ھەر دو ئالیان ئارام بکە. وەکی دن، ئەڤ فۆرمول د ئاستا ناڤنەتەوەیی دە ھاتە پەژراندن. ترکیە و رووسیا بەرێ ھاتن ئاگاھدارکرن. و وان ئەو قەبوول کر. ترکیێ تام تشتێ کو دخوەست ب دەست نەخست، لێ مخابنی ڤە د داویێ دە، رۆژئاڤا نەبوو جھەکی کو کوردان ستاتویەک لێ ب دەست خستی.

دەربارێ پەیمانێ دە، بەندێن وێ، دەما کو ب ھەردو زمانێن عەرەبی و کوردی وەرن لێکۆلینکرن ژی، ب تەرمینۆلۆژیا قانوونی و ئیداری نەھاتنە نڤیساندن. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئالی دێ جێبەجێکرنا بەندان ل گۆری تێگھیشتنا خوە شیرۆڤە بکن. وەکی دن، مژارێن وەکی بیرێن پەترۆلێ یێن د بن کۆنترۆلا کوردان دە دمینن، بیرێن رمێلان، بودجە، دەرییێن سینۆری، باج و کارێ رێڤەبەریا ھەرێمی د پەیمانێ دە ب ئاوایەکی مسۆگەری نەھاتنە چارەسەرکرن. ھەر وھا، دەریێ سینۆرێ نەفەرمی یێ سێمالکا، کو ژ بۆ رۆژئاڤا گرینگە، د پەیمانێ دە تونەیە. بەلێ، ھێزا لەشکەری یا رۆژئاڤا نایێ ھلوەشاندن، لێ ئەوێ ل دەرورووبەرا بمینە. ھێزێن سووریێ دێ بکەڤن باژاران. ئەڤ تێ ڤێ واتەیێ کو ئیستیخباراتا ترک ئێدی دێ ل قامیشلۆ ب ئازادی بخەبتە. ئەڤ ونداھیەک گرینگە.

نھا، دەما کو رەوشێ ژ نوو ڤە بنرخینن، رۆژئاڤا پێگەها خوە یا بھێز یا 13 سالان وندا کریە. د رەوشا خوەیا نھا دە، ئەو ئێدی ئاکتۆرەک لەشکەری یێ سەرەکی نینە؛ ھێزا لەشکەری لاواز بوویە. ئەردنیگاریا وێ سێ ھەرێمان ھاتیە دابەش کرن. سەروەرییا ل سەر داھاتا خوە وندا کریە.

ئەرێ، ژ پەرسپەکتیفا پۆزیسیۆنا 13 سالان یا رۆژئاڤا، ئەڤ پەیمان ونداھیەک مەزنە. تشتێ کو خەلەت دەست پێ دکە قەت راست ب داوی نابە. بشکۆکا یەکەما قەمیسی خەلەت ھاتە گرێدان، ھەتا داویێ ب ڤی رەنگی خەلەت دێ بەردەوام بکە. د ڤێ نوقتەیێ دە، ژ بلی قەبوولکرنا ڤێ پەیمانێ ڤەبژارکێن ئەلتەرناتیف تونە بوون. و ژ بلی پێشیگرتنا ل تێکچوونەک موتلەق د شەر دە، وێرانکرنا باژاران، کۆچبەرکرن و کۆمکوژیێ، ڤێ پەیمانێ ژ بۆ کوردان چ دەستکەفتیەک نەینا. جارنان، پاشڤەکشاندن پێویستە. پەیمان تێکچوونەکە، لێ نە تێکچوونەک موتلەقە. یا کو پاشێ دقەومە گرینگە. دڤێت ئەم ھەر تشتی وەکی کو قەدیایە نەحەسبینن.

لێبەلێ، ژ بۆ ئاڤێتنا گاڤان بەر ب پێشەرۆژێ ڤە، رێڤەبەریا رۆژئاڤا دڤێت رەخنەیەک جدی ل خوە بکە. دڤێت کەس، رێخستن و ئەقلمەندێن بەرپرسیارێ ڤان ونداھیان وەرن شەرمەزارکرن.

نە کوردان، ئۆجالان و تەڤگەرا ئاپۆیست وەنداکر

کورد ص سەردەمان ئەوقاس یەکگرتی نەبوونە و ژ بۆ چ بەشەک ژ کوردستانێ ئەوقاس بەدەل نەدانە. جان ھاتن دایین، خوین ھات رژاندن، کەد ھات دایین، پەرە ھات دایین؛ کوردان ھەر تشت ژ بۆ رۆژئاڤا دان. رێڤەبەریا رۆژئاڤا ئەڤ رەوش راست نەنرخاند. سەدەما ھەری مەزن یا ڤێ یەکێ ڤایرووسێ پەکەکێ یە.

رێڤەبەریا رۆژئاڤا ئەڤ ڤایرووسا پەکەکێ ب تەڤاھی ژیا. رۆژئاڤا د وارێ لەشکەری، سیاسی و مژارێن دن دە ل سەر ڤێ بنگەھێ خەلەت ھاتە شەکلکرن. وەکی دن، وێ خەلەتیا مەزن کر کو “باوەری ب پرۆپاگاندایا خوە کر” و ئەو وە دفکری کو چ رێیێن دن نینە. بفکرن کو ب سالانە کۆبانیێ ئیدارە دکن، لێ وان پێدەویستییێن ژییانی بوو ماوێ 10 رۆژان ژی بەردەست نەکربوون. ئەڤ ب تەنا سەرێ خوە خەلەتیەکە. پێدڤییە کو رێڤەبەریا رۆژئاڤا ب ھوورگولیتر وەرە نرخاندن. لێ پێدڤییە کو رەوش ب ئاوایەکی راست وەرە نرخاندن.

ئەڤ پرسگرێک ب داخویانیێن گشتی یێن وەکی “کوردان وندا کرن، رۆژئاڤا وندا کر” نایێ پاشگوھ کرن. ل رۆژئاڤا، پەکەکێ و ئۆجالان وندا کرن، یا راستتر، پەکەکێ و ئۆجالان ب زانەبوون بوونە سەدەما ونداکرنا رۆژئاڤا.

ھەتا بەری کو موورا پەیمانێ زووها نەبوویی، ئەندامێن پەکەکێ تشتێن وەکی “نەتەوا دەمۆکراتیک ل رۆژئاڤا ب سەر کەت” و ھتد پرۆپاگاندە دکن. لێ ئەو دزانن کو ئەو بوونە سەدەما ونداکرنا رۆژئاڤا. لێ ژ بۆ کو دەرفەتا سوودوەرگرتنا ژ رۆژئاڤا وندا نەکن، ئەو ڤێ  پرۆپاگاندایێ دکن. پرۆپاگاندیست، سترانبێژ، نڤیسکار و ھەر کەسێ کو وان ھەیە، ھەمی کەتنە ناڤا ھەولدانەک ژقەستا.

ئەرێ، وەکی مە گۆت، رۆژئاڤا دربەک گران خوار لێ رۆژئاڤا ب تەڤاھی نەقەدیایە. لێبەلێ، زنجیرێن پەکەکێ ل سەر ستوو، ھش و لنگێن وێ ھێژ ژی مانە. گەلۆ رێڤەبەریا رۆژئاڤا دێ ژ زنجیرێن پەکەکێ خوە خلاس بکە، دێ د رێیا تێکۆشینا رزگاریا نەتەوەیی یا کورد دە بەردەوام بکە، ئان دێ دیسا ئەجیندایا تاری یا ئاپۆ بشۆپینە؟ ئەم ڤێ یەکێ ببینن.

ڤی گەلی ژ بۆ ئارمانج و فانتازییێن تاری یێن ئۆجالان خوە نەکر مەرتالێ زندی بۆ رۆژئاڤا. گەلێ کورد خوە ژ بۆ پارچەیا کوردستانێ کر مەرتال نە ژ بۆ سوورییا دەمۆکراتیک. گەر ئەو بەردەوام بکن کو ببێژین “بژی سەرۆک ئاپۆ، مەزن ئاپۆ”، ئەو دێ گەلێ کورد دیسا ھەمان پشتگرییێ نەدە وان. ئەڤ ژی راستیەکە. ئێدی رێڤەبەریا لەشکەری و سیاسی یا رۆژئاڤا ل سەر دوریانەکێیە. یان دێ درووشمێن گەل ژ خوە رە بکن رێباز و دێ بەر ب سەرکەفتنێ بچن یان ژی دێ ب فانتازییێن ئۆجالان ھێژ زێدەتر راستی خییانەت و کۆمکوژی بھێن.