د 7ێ نیسانێ دە، نووچەیا مرنا یالچین کوچیک د مەدیایێ دە بەلاڤ بوو. ڤێ نووچەیێ فاییلا یالچین کوچیک ھەم ژ بۆ ترکان و ھەم ژی ژ بۆ کوردان ژ نوو ڤە ڤەکر. ژ بلی دەردۆرێن کوور یێن کو ب زانابوون دخوەستن فایلا یالچین کوچیک بگرن، ھەم کوردان و ھەم ژی ترکان دزانین کو یالچین کوچیک ب نهێنیێن خوە ڤە چوو گۆرێ. ژ بەر کو ئەو نە رەوشەنبیرەکی ئاسایی بوو، وی تێکلیێن گرینگ لگەل دەولەتا کوور ھەبوون.

لێبەلێ، ئەڤ نیقاشە دڤێت ب تایبەتی و ب مجدی ژ ئالیێ کوردان ڤە بهێت کرن. ژ بەر کو یالچین کوچیک یەک ژ ئاکتۆرێن گرینگێن دیرۆکا داوی یا کوردانە. سەدەما ڤێ گرینگیێ تێکلیا راستەراست و یەک-ب-یەکە کو وی د ناڤبەرا داویا سالێن 1980 و 1998ێ دە لگەل عەڤدللا ئۆجالان دانای.

گەلۆ یالچین کوچیک تەنێ شێورمەند و مامۆستەیێ عەڤدللا ئۆجالان بوو، وەکی کو پر جاران تێ ئیدیعاکرن؟ یان ژی ئەو لیستکڤانەک د پلانەکە پر جوودا دە بوو کو ژ ھێلا دەولەتا کوور ڤە ھاتی ئۆرگانیزەکرن بوو؟ بەلێ، ئەڤ پرسیارە دکارە ببە سەدەما ئەنجامێن پر بالکێش. ب تایبەتی د چارچۆڤەیا رەوش و پرەنسیبێن تەڤگەرا کو ژ ئالیێ عەڤدللا ئۆجالان ڤە تێ رێڤەبرن دە، تێکلیا د ناڤبەرا یالچین کوچیک و ئۆجالان دە پێدڤی ب ژ نوو ڤە پێناسەکرنێ ھەیە. ئەم دکارین رەوشێ ب ھندەک ئاگاھداریێن کورت ل سەر ڤێ مژارێ کورت بکن.

یالچین کوچیک: ئەز تیما کەشفێ مە

ژ بۆ فێمکرنا پێوەندییێن کو یالچین کوچیک لگەل ئۆجالان ھەیی و سەدەمێن ل پشت حەزکرنا وی یا ژ بۆ ئۆجالان، پێناسەکا کورت یا یالچین کوچیک پێویستە. یالچین کوچیک نکارە وەکی کەسایەتیەک عیرفانی و رەوشەنبیر وەرە پێناسەکرن؛ ئەو چالاکڤانەک بوو، ب تایبەتی ب دەردۆرێن دەولەتا کوور و ئارتێشێ ڤە گرێدایی بوو.

وی ب خوە دیار کر کو لگەل ھەڤدیتنا ب «ئالپاسلان توورکەش» رە ئەو بەشداری چالاکیێن کو ببوون سەدەما کۆدەتایا 27ێ گولانا 1960ێ بوویە. د ڤەگۆتنێن خوە دە، ئەو ھەر وھا بەحسا تێکلیێن خوە لگەل گەلەک کەسایەتیێن گرینگێن د ئارتێشێ دە، د ناڤ دە «حکمەت چەتین» ژی ھەیە، دکە.

کوچیک، کو دیار کر کو ئەو حەیرانێ مستافا کەمال و شەرێ سەرخوەبوونا ترکیێ بوو، ھەلوەستا خوە وھا کورت کر: “ھەر چەند کەمالیزم قەلس بوو ژی، وێ ھاتنا ئیسلام، کۆمونیزم و کوردان تەپەسەر کر و سەردەستیا خوە ئاڤا کر. نھا ئەڤ سەردەستی قەلس دبە. کەمالیزم پێدڤی نووبوونەکێیە. ژ بۆ ڤێ یەکێ دڤێت وەرە نووژەن کرن. دڤێت چەپگر و کورد بۆ بەرزکرنا کەمالیزمێ لگەل ھەڤ تێبکۆشن.”

لگەل دەمی، کوچیک دەست ب کەمالیست کرنا کوردان کر. دەستپێکێ، وی چەپگرێن ترک رەخنە کرن. و یەکەم کەسێ کو وی رەخنە کری «حکمەت کڤلجمل» بوو، کو «کڤلجمل» بەری ھەر کەسی گۆتبوو “دەولەتا ترک ل کوردستانێ کۆلۆنیالیستە.” لێ کوچیک قەت قەبوول نەکر کو کورد بندەستن، وی ھەول دا کو کوردێن کەمالیست بافرینە.

ژ داویا سالێن 1980 و پێ ڤە، ئەو ب توندی ل سەر تێکۆشینا کوردان سەکنی. وی ب خوە ل سەر ڤێ مژارێ ئەڤ گۆت: “ئەز تیما کەشفێ مە.” ما ئەڤ گۆتنەک بەرەلا بوو، یان ئەو ب راستی وەکی ئەفسەرێ کەشفێ ھاتبوو ئەرکدار کرن؟ ژ بۆ ئەم بکارن کوچیک باشتر فاھم بکین پێدڤییە ئەم ل مەسەلەیا «جەنک دواتەپە» بنێرن. 

ژ تێکلیا د ناڤبەرا یالچین کوچیک و جەنک دواتەپە دە ھەتا کو ئۆجالان…

کوچیک، کو لگەل گەلەک کەسایەتیێن گرینگ و سەرەکە پێوەندی ھەنە، تێکلیەکا دن یا گرینگ لگەل «سەبری جەنک دواتەپە» ھەیە. یالچین کوچیک و دواتەپە برازایێن ھەڤن. بابێ وان عەقید «سابر سووەر»ە، کەسایەتیەک ناڤدار ل ترکیەیا سالێن 1960ێ بوو.

سەبری جەنک دواتەپە یەک ژ دیپلۆماتێن ئیستیخباراتێ یێن کێم دییار لێ گرینگ یێن ترکیێ بوو. د مەراسیما جەنازەیێ وی دە، ئەحمەد داودئۆغلو ئەو وەکی “کەسەکی کو ژ بۆ ترکیەیێ تشتێن مەزن ب دەست خستنە” ب ناڤ کر. د سالێن 1980یێ دە، جەنک دواتەپە ل سەر ناڤێ ترکیێ ل دژی رێخستنا «ئاسالا»یا ئەرمەنی خەبتی. ھەر چەند ناڤێ وی ھەتا سالا 1985ێ د بەلگەیێن تێکلیێن دەرڤەیێن ترکیێ دە خویا دکە ژی، سەردەما د ناڤبەرا 1986ێ و 1990ێ دە، ژ بەر ھندەک سەدەمان، ڤەشارتی بوو. تێ گۆتن کو دواتەپە د وان سالان دە ل شامێ د خەبتی.

داخویانیێن جیگرێ سەرۆکێ بەرێ یێ سووریێ «ھاددام» کو دگۆتن ئۆجالان و ئەفسەرەکی لەشکەری یێ ترکیێ د ھەمان ئاڤاھیێ دە دژین، نیقاشەک ل سەر “جیرانێ نهێنی یێ ئۆجالان کییە؟” دەرخست ھۆلێ. دەردۆرێن د ناڤ پەکەکێ دە ئیدیعا دکن کو ئەڤ بوویەر بەری سالا 1994ێ، رۆژا کو «ھاددام» بەحس دکە، قەومینە. ل گۆری ئەندامێن پەکەکێ، د سالا 1989 دە ئۆجالان جیرانەکی دن یێ ترک ل ئاڤاھییێ کو ئەو ئەو لێ دما “قاتێ 10″ێ ل شامێ ھەبوو. ئەڤ کەس «جەنک دواتەپە» بوو.

یالچین کوچیک ژی د سالا 1989 دە جارا یەکەم سەردانا ئۆجالان کر. ژ بەر ڤێ یەکێ، دو ھەڤلنگێن ھەڤ د ھەمان دەمێ دە ل جەم ئۆجالان بوون!

جەنک دواتەپە د سالا 1991ێ دە بوو سەرۆکێ بەشا ئیستیخبارات و لێکۆلینێ. د ڤێ ھەیامێ دە، تێکلیێن وی لگەل شامێ بەردەوام کرن. وی د ئاگربەستا 1993یێ دە کو ژ ھێلا جەلال تالابانی ڤە ھاتیە ناڤبەینکاری کرن دە رۆلەک گرینگ لیست و گەلەک ھەڤدیتن لگەل وی کرن. جەنک دواتەپە ھەتا سالا 1996ێ د ڤێ ئەرکێ دە بەردەوام بوو. د سالا 1997ێ دە، ئەو وەکی بالیۆزێ ترکیێ ل شامێ ھاتە دیارکرن. د سالا 1998ێ دە، ناڤێ وی ژ بۆ پۆستێ جیگرێ سەکرەتەرێ رێخستنا ئیستیخباراتا نەتەوەیی یا ترکیێ (میت) ھاتە بەحسکرن، لێ ل شوونا وی «شەنگال ئاتاساگون» ھاتە دانان. جەنک دواتەپە ھەتا 1ێ چلەیا 2000، سێ سالان، وەکی بالیۆز ل شامێ خزمەت کر.

ژ بەر ڤێ یەکێ، تێکلیا جەنک دواتەپە لگەل ئۆجالان ب قاسی تێکلیا یالچین کوچیک نەھات ئەشکەرەکرن، و دبە کو هێژ پێوەندییەکا کوورتر بە ژی.

سێ تێبینیێن گرینگ

ل ڤر ئەم دکارین چەند تێبینیان لێ زێدە بکین. یالچین کوچیک د سالا 1998ێ دە ڤەگەریا ترکیێ. و د دەما دادگەھگرنا خوە دە، وی گۆت: “من گۆتە ئۆجالان کو بچیتە ترکیێ.”

تێبینیەک دن ژی ئەڤە کو یالچین کوچیک د دەما سەردانێن خوەیێن شامێ دە پاساپۆرتەک بکار ئانیە کو نە ل سەر ناڤێ وی بوو. د سالێن پاشین دە، وی دگۆت، “لەشکەران ئەڤ پاسپۆرتە دا بوو من.”

تێبینیا سێیەمین ئەڤە: ھەولدانا کوشتنا ل سەر ئۆجالان د 6ێ گولانا 1996ێ دە ژی پر گومانبار بوو. یالچین کوچیک راگھاندبوو کو دێ هەولا کوشتنا ئۆجالان هێت دایین. و ئەو ڤێ یەکێ قەبوول دکە. ل گۆری زاردەڤێ کوچیک، مەسعوود یلماز(سەرۆکوەزیر) ئەڤ ئاگاھی دایە وی. لێبەلێ، گەلەک چاڤکانی ژی پشتراست دکن کو جیگرێ دویەمین یێ سەرفەرماندارێ ئارتێشا ترک «چەڤیک بر»، ژ مەسعوود یلماز خوەستیە کو ڤێ ئاگاھیێ ب رێیا یالچین کووچک بگھینە ئۆجالان.

ب کورتاسی، ھێزێن چەکدار یێن ترکیێ پاساپۆرتەک دانە یالچین کوچیک دا کو ژ پاریسێ بچە شامێ. دەولەتێ ھەر وھا گەفا کوشتنا ئۆجالان ب رێیا کوچیک راگھاندیە. و د تەڤاھیا ڤێ سەردەمێ دە، ھەڤلنگێ یالچین کوچیک ئەفسەرێ ئیستیخباراتێ و دیپلۆماتەکی گرینگ بوو، و چالاکیێن وی ل دۆرا شامێ دزڤرین. ئەڤ کورتیە گەلەک تشتێن نەرینی ژ بۆ مە ڤەدبێژە.

چما یالچین کوچیک چوو شامێ؟

بێ گومان، ئارمانجا مە نە تەنێ تۆمارکرنا بوویەرانە. ئەڤ مژارا لێکۆلینەک پر درێژترە. ئەم تەنێ دخوازین نیشان بدین کو ئالیێن تاری یێن تێکلیا د ناڤبەرا یالچین کوچیک و ئۆجالان دە نە تەنێ ئیدیعا یان تەئۆریەک کۆمپلۆیێ نە، لێ ل سەر ئاگاھی و دەلیلێن پر ھەڤگر تێنە دامەزراندن. کورتەیا سەری نیشانی مە ددە کو کوچیک نە وەکی رەوشەنبیرەکێ یان ژی ئالیگرێ کوردان چوویە شامێ. ئەو وەکی ئەرکدارێ دەولەتێ چوویە. ئانگۆ، ئەو ل شامێ وەکی نوونەرێ دەولەتا کوور کو پاشێ وەکە باسکێ ئەرگەنەکۆنێ ھاتیە پێناسەکرن چووبوو با ئۆجالان.

و د ڤێ ھەیامێ دە، کوچیک ژ بۆی سێ خالێن سەرەکە ھاتبوو ئەرکدار کرن.

یا یەکەم، ژ بەر کو وێ دەمێ ئاموورێن راگھاندنێ یێن تەکنیکی یێن وەکی تەلەفۆن کێمبوون، ئەو وەکی ئەفسەرێ راگھاندن و تێکلیێ چووبوو.

یا دویەمین، یالچین کوچیک کەسایەتیا عەڤدللا ئۆجالان ئانی قۆناغەک نوو. وی دەسپێکێ ئەڤ یەک ب پەرەستنا ئۆجالان کر. ھەتا دەستپێکا سالێن 1990ێ، ئۆجالان خوە وەکی رێبەرێ یەکانەیێ پەکەکێ د دیت، لێ وی ژ بۆی کو خوە وەکی کەسایەتەکی پیرۆز نیشان بدە ھێژ چ چیرۆک نە ڤەھاندبوون. یالچین کوچیک ئەڤ یەک کر. پرتووکێن وی، “چیرۆکا ڤەژینێ و پەیمانا ل باخچەیێ کوردان”، دەستپێکا ئافراندنا ڤەگۆتنەک زارۆکاتی، مالبات و جوانیا ئۆجالان نیشان ددن، دشبهن ڤەژینا چیرۆکێن پێغەمبەران. ئەڤ ڤەگۆتنێن ژدایکبوونا پێغەمبەری ھەتا رۆژا ئیرۆ وەکی کەسایەتیا ئۆجالان یا خوەدایی، بێقوسوور و بێشک بەردەوام کرنە. ھێژایی گۆتنێیە کو یالچین کوچیک، ھەرچەند تایبەتمەندییێن پۆزبلند و ئەزئەزی یێن ئۆجالان دیتبن ژی، وی ئەڤ بوو پلانا خوە کرن ئامۆرێن بھێزکەر.

سێیەمین، وی د ئافراندنا ئسلووبێن نوویێن گۆتار و پرۆپاگاندایێ دە پشتگری دا پەکەکێ، پەکەکە ژ نەتەوەپەرەستیا کوردی دوور خست. دەما کو پرتووک و ئاخافتنێن ئۆجالان بەری و پشتی باندۆرا یالچین کوچیک تێنە بەراوردکرن، ئەشکەرە دبە کو پشتی سالا 1994ێ، ئۆجالان مژارێن لەشکەری و سیاسی وەکی مژارێن دویەمین ب ناڤ دکە، پتر ل سەر ئەڤین، تێکلیێن جڤاکی، وێژە و مژارێن وەکھەڤیێ دسەکنە. د وێ ھەیامێ دە، ئۆجالان دەست ژ تێگەھێن مینا کوردستان وەکی وەلاتەکێ بەردا و دەست ب ئامادەکرنا پرتووکێن ب سەرناڤێن وەکی “شۆرەشا جڤاکی، ژیانا نوو و ئەڤین شەرە” کر. پێڤاژۆیەک دەست پێ کر کو تێ دە جوانی، جوانکاری بوون فکارێن سەرەکی یێن گەریلایێن ژن.

بەلێ، نیشانەکا دن یا ڤێ یەکێ ئەو بوو کو پەکەکێ شەرێ ل باکور کێم کر و د ھەمان دەمێ دە ئێریشی ھێزێن کوردی یێن ل باشوور کر.

دەربارێ باندۆرا کوچیک ل سەر ئۆجالان دە، کوچیک ئۆجالان فێر کر کا دێ چاوا ب پێڤاژۆیێن رامانا رەوشەنبیری یا سەیر جەماوەری برێڤە ببە. بنگەھا گۆتار و پارادیگمایا دژە کوردستانێ یا ئۆجالان، کو ژێدەرکا وان نڤیسکارێن ئانارشیستێن وەکی «موڕای بۆکچین و والەرستەن» نن، ب ئافراندنا بەرھەمێن ئۆجالان ژ ھێلا یالچین کوچیک ڤە دەست پێ کر.

ب راستی ژ بەر رەوشا نھایا عەڤدللا ئۆجالان، تێکلیا یالچین کوچیک لگەل ئۆجالان دڤێت ب بەرفرەھی ژ نوو ڤە وەرە نرخاندن. ھەموو تشت نیشان ددن کو ئۆجالان پشتی سالێن 1970یێ ھەر گاڤ د ناڤ پلانەکێ دە ژ ھێلا دەولەتا کوور یا میلیتاریست و کەمالیستا ڤە ھاتیە ئافراندن. بەری وی، «پیلۆت نەجاتی کایا» و ناڤێن دن ھەبوون، و پاشێ، جەنەرالێن مینا «ئاتیلا ئوگور» کەتن دەورێ. ژ بەر ڤێ یەکێ، یالچین کوچیک نە مەژیێ سەرەکە بوو؛ وی پلان چێنەکر، وی تەنێ ئەرکێ کو دەولەتێ دایە وی پێک ئانی.

کەجەکێ ل سەر مرنا یالچین کوچیک داخویانیەک دا و کوچیک وەکی ھەڤالێ ئۆجالان ب ناڤ کر. دبە کو ئەو ھەڤالێ ئۆجالان بوویا، لێ کوچیک بێ گومان کورد وەکی، گوندی، پاشڤەروو و نەزان ددیتن. د ڤێ مژارێ دە، ئەم دخوازین گۆتنەکێ ژ برایێ خوە یێ مەزن و رێزدار، دیرۆکناس و نڤیسکار «زەینەل عابدین خان»، کو د سالا 2020ێ دە کۆچا داوی کر، ل سەر یالچین کوچیک ببێژین. ئەو ب ھەڤ رە د گرتیگەھا «ئولوجانلارێ» دە بوون، یالچین کوچیک گۆت، “کورد  ھەر رۆژ مینا پشیکان زارۆکان چێدکن؛ ھەکە وھا بەردەوام بکە، ئەو دێ وەلاتی داگیربکن” ئەڤ گۆتن ب ئاوایەکی بێکێماسی نێزیکاتیا یالچین کوچیک یا ل ھەمبەر کوردان، ژ ئەرک و میسیۆنا وی یا فەرمی زێدەتر، نیشان ددە.

یالچین کوچیک نهێنیێن خوە لگەل خوە برن گۆرێ. بەلێ، ئەڤە راستە، لێ گاڤا ئەم ڤان نهێنییان ب داتایێن دیرۆکی راست بنرخینن، ھەر دەم شانسێ مە ھەیە کو وان نهێنییان ئەشکەرە بکین.