د 1ێ خزیرانا 2004ێ دە، په‌كه‌كێ داخویانیەک وەشاند و بداویھاتنا ئاگربەستا کو د 2ێ تەباخا 1999ێ دە دەست پێ کربوو و 5 سالان به‌رده‌وام کربوو راگه‌ھاند. د 27ێ سباتا 2025ێ دە، عه‌بدوللا ئۆجالان بانگ ل په‌كه‌كێ کر کو خوە ھلوەشینە و تێکۆشینا چەکداری ب داوی بکە. ئەڤ سەردەما دویەمین یا پەڤچوونێ، کو په‌كه‌كێ ژێ رە دگۆت ھەلمەتا 1ێ خزیرانێ، 21 سالان به‌رده‌وام کر. ئەڤ سەردەما 21 سالان یا پەڤچوونێ ژ بۆ کوردان گەلەک ئەنجام دەرخستن ھۆلێ. ڤێ سەردەما 21 سالی یا پەڤچوونێ ئەنجامێن سیاسی ژ یێن له‌شكه‌ری بێتر دەرخستن ھۆلێ. ژ بۆ تێگھیشتنا راستیا کو کورد ئیرۆ تێ دە نە، نیقاشکرنا سەدەما دەستپێکرنا ھەلمەتا 1ێ خزیرانێ و ھێزێن ب سەرکەتی ویێن ونداکری کی بوون، گرینگە.
ئەم دکارن پاشخانە و ئەنجامێن پێڤاژۆیا کو د 1ێ خزیرانا 2004ێ دە د ناڤبەرا په‌كه‌كێ و دەولەتا ترکیەیێ دە دەست پێ کری، د بن چەند سەرناڤان دە کۆم بکن و بنرخینن.
بەشا 1: گوھەرتنێن د سیاسەتا دەولەتا ترک یا ل رۆژھلاتا ناڤین دە و پێنگاڤا 1ێ خزیرانێ یا په‌كه‌كێ
ب ڤه‌گه‌ریانا ئۆجالان بۆ ترکیەیێ د سالا 1999ێ دە، پێڤاژۆیەک نوو ل باکورێ کوردستانێ و ترکیەیێ دەست پێ کر. د 2ێ تەباخا 1999ێ دە، ئۆجالان بانگ ل ھەموو گەریلایێن ل باکورێ کوردستانێ کر کو بەر ب باشوورێ کوردستانێ ڤە بکشن. ئەڤ، ب ئاوایەکی، تێ واتەیا بداویبوونا تێکۆشینا چەکداری یا کو په‌كه‌كێ د سالا 1984ێ دە دەست پێ کربوو.
وێ دەمێ، دەولەتا ترکیەیێ ب فەرمی چ داخوازێن گشتی ژ بۆ “ڤەکشینێ” نەکرن. وەکی دن، دەولەتا ترکیەیێ چ گارانتی پێشکێشی په‌كه‌كێ نەکرن وەکی راوەستاندنا ئۆپەراسیۆنان یان ھێسانکرنا ڤەکشینێ.
ل گەل ڤێ یەکێ، ئۆجالان د نامەیەکێ دا کو بۆ رێخستنێ شاند، دەربارێ ڤێ بریارێ ئەڤ بانگه کر:
“پێدڤییە کو بێ گومان وەرە ئیسبات کرن کو توندوتیژی، ھەم ب پراكتیکی و ھەم ژی ب گارانتی، ب داوی بوویە. ئەڤ ژ بۆ راگھاندنا کو ئەم د 1ێ ئیلۆنا 1999ێ دە تێکۆشینا چەکداری ب داوی دکن، و ھێزێن خوە ڤەگوھێزین پشت سینۆر، بەر ب باشوور ڤە دکشینن، دا کو رەوشێ ل گۆری پێڤاژۆیێ بنرخینن و ل گۆری وێ ئامادە ببن.”
ل گۆری ھن بەلگەیێن په‌كه‌كێ، د ئەنجاما ڤێ ڤەکشینێ دە 1500 گەریلایان ژیانا خوە ژ دەست دانە، نێزیکی 100 گەریلا دیل ھاتنە گرتن و ب سەدان گەریلا ژی ھەنە کو چارەنووسا وان نە دیارە.
د نامەیا ئۆجالان دە پەیڤا “پێویستە خوە ئیسپات بکم” پر بالکێشە و ب راستی ژی ژ بۆ ئەشکەرەکرنا بنگەھا مەسەلەیێ پر گرینگە. سۆزێن کو ژ دەولەتێ رە ھاتبوون دایین ھەبوون، و ئۆجالان ھین ژی ھەول ددا کو “ئیسپات بکە” کو په‌كه‌كه گوھ ددە فەرمانێن وی.
ڤەکشینا گەریلایان ژ ناڤا سینۆرێ باکورێ کوردستانێ بوو باشوور داخوازەک بوو کو دەولەتا ترکیەیێ ژ ئۆجالان رە کربوو. د ڤێ ھەیامێ دە، ئۆجالان گاڤێن دن ئاڤێتن دا کو نیشان بدە کو رێخستن بێ شەرت و مەرج گوھ ددە وی. میناک، د تەباخا 2000ێ دە، وی نامەیەکا نڤیسکی ژ کۆنسەیا رێڤەبەرییا په‌كه‌كێ رە شاند، و ژ وان خوەست کو ب یه‌نه‌كێ رە پەڤچوونێ بکن و سەدەمێن سیاسی یێن ڤێ یەکێ دەستنیشان کر. ل سەر ڤێ فەرمانێ، په‌كه‌كێ د ئیلۆنا 2000ێ دە ئێریشی ھێزێن پێشمەرگەیێن یه‌نه‌كێ کر. د ڤێ ناڤبەرێ دە، ئۆجالان د گەلەک مژاران دە، د ناڤ کۆنگرە و رێزکنامەیان، موداخەلە کر، و ژ دەولەتێ رە ئیسپات کر کو “په‌كه‌كه دێ بێ شەرت و مەرج گوھ بدە وی.”
د بەرسڤێ دە، د 12ێ چلەیا 2000ێ دە، بوولەنت ئەجەوید، مەسعوود یلماز و ده‌ولەت باخچەلی جڤیان و پەیمانەک ئیمزە کرن کو رێ ل بەر پارلەمەنتۆیێ بگرن کو جەزایێ دارڤه‌كرنێ یێ ئۆجالان نه‌هێته پارلەمەنتۆیێ. و د سالا 2002ێ دە، ترکیەیێ جەزایێ دارڤەکرنێ ب تەڤاھی بەتال کر.
د سالا 1999ێ دە، دەما کو داخوازا ڤەکشینێ ھاتە کرن، دەولەتا ترکیەیێ خوەست کو گەریلا ڤەکشن، نە خوە کو خوە ھلوەشینە. باشوورێ کوردستانێ ب تایبەتی ھاتە ھلبژارتن ژ بەر کو ئەو پەناگەھا نەتەوەپەرەستیا بلند یا کورد بوو. گەریلایێن په‌كه‌كێ ب گرانییا دەولەتێ ل چیایێن قەندیلێ، ل خنێرە و بەھدینانێ دھاتن گرتن. ب راستی، ئەم دکارن ڤێ سەردەمێ وەکی دەولەتێ ببینن کو پێشکەتنێن ل رۆژھلاتا ناڤین زەلال دکە و بریار ددە کا په‌كه‌كێ چاوا ل گۆری بەرژەوەندییێن خوە بکار بینە.
ب ئێریشێن 11ێ ئیلۆنێ رە، ئەشکەرە بوو کو رۆژھلاتا ناڤین دێ ببە قادەکە پەڤچوونێ. ب تایبەتی دەولەتا ترکیەیێ دخوەست ب دەستوەردانا ئۆپەراسیۆنا ئيراقێ بەشداری تێکۆشینا سەروەرییا ھەرێمێ ببە. لێبەلێ، پارلەمانێ ترکیەیێ د 1ێ ئادارا 2003ێ دە پێشنیارا شاندنا لەشکەران بۆ ئیراقێ رەد کر. ترکیە ل دەرڤەیی پێڤاژۆیا کو ژ ھێلا ئامەریکایێ ڤە ل ئیراقێ ھاتبوو دەستپێکرن ما. کورد ب دەستکەفتیێن مەزن ژ ھلوەشاندنا رەژیما سەدام دەرکەتن و شەرێ ناڤخوەیی ب داوی بوو. ژ بۆ ترکیەیێ، رەوشا ل باشوورێ کوردستانێ و ئیراقێ کارەساتەک بوو. وان دخوەست کو دیسا تەڤلی پێڤاژۆیێ ببە. په‌كه‌كه بوویە ئامرازەک ستراتەژیک کو ژ ئالیێ ترکیەیێ ڤە تێ بکارئانین دا کو بکەڤە ناڤ ئیراق و باشوورێ کوردستانێ و ناڤەندێن کۆنترۆلێ ئاڤا بکە.
ل ڤر، په‌كه‌كێ 4 ئەرک ھەبوون:
یه‌ك:
ب فەرمی دەست ب شەر و پەڤچوونێ ل دژی ترکیەیێ، وەلاتەکێ ناتۆیێ، بکە، ب ڤی ئاوایی ئۆپەراسیۆنێن ترکیەیێ ل ھەرێمێ و بەرفرەھبوونا وێ ل دەرڤەیی سینۆرێن وێ رەوا بکە. ئەڤ خال نە تەنێ ئیدیعایەکە. دەولەتا ترکیەیێ ژ پێنگاڤا 1ێ خزیرانێ ڤە خالێن ھەره ستراتەژیک یێن كو ھەم ل رۆژئاڤا و ھەم ژی ل ھەرێما کوردستانێ داگیر کرنە، ل سینۆرێن خوە بەرفرەھ کرن.
دوو:
رێ ل بەر ستاتوویا ھەرێما فەدەرالا کوردستانێ یا نوو بگرە کو نەبە ئیلھامبەخش و پشتگریا بەشێن دن یێن کوردستانێ بکە، ب ڤی ئاوایی نەتەوەپەرەستیا کورد و داخوازیێن نەتەوەیی خورت بکە. د بنگەھ دە، په‌كه‌كێ ب ئیدەۆلۆژیەکا نوو وەکی ھێزەکا دژمنێ بەرزبوونا نەتەوپەرەستییا ل باشوورێ کوردستانێ بکار بینە. یەکسەر پشتی ڤێ پێڤاژۆیێ، ئۆجالان کۆمەک فکرێن دژ-کورد وەکە بێدەولەتبوونێ، کۆمارا دەمۆکراتیک و ئەنتەگراسیۆنێ خستن رۆژەڤا کوردان.
سێ:
باکوورێ کوردستانێ خوەدی نفووسا ھەری زێدە یا کوردە. ئەنتەگرەکرنا وان بوو دەولەتا ترکیەیێ وەکە ئەرکا سەرەکی یا په‌كه‌كێ ھات پەژراندن.
چار:
سیاسەتەکا کۆنترۆلکرنا نەراستەراست یا کوردێن ل بەشێن دن یێن کوردستانێ ب رێیا په‌كه‌كێ.
پارتییا DEHAP كو کوردستانی ل باکورێ کوردستانێ کۆم دکرن، ھاتە ھلوەشاندن، و ل شوونا وێ HDK کو ناسنامەیا کوردی تێدا ھات کێمکرن، ھاتە دامەزراندن.
عەڤدلا ئۆجالان کامپانیایەک دا دەستپێکرن دا کو فکرێن خوە د ناڤ جڤاکا کورد ل دۆرا تێگەھێن وەکی ژنۆلۆژی و ئەکۆلۆژیێ به‌لاڤ بکە، کو تێگەھ و فکرا نەتەوپەرستییا کورد د ناڤا کوردان دە وەرە لاواز کرن.
و خالا ھەره گرینگ ئەو بوو کو په‌كه‌كه ب ھەڤاھەنگییا دەولەتا تركیێ ئاگربەست بداوی کر و تێکۆشینا چەکداری ژ نوو ڤە دا دەستپێکرن، ب ڤی ئاوایی ھەمی خالێن ژۆرین وەرن جیبجی کرن.
سبێ: پێنگاڤا 1ێ خزیرانێ وەکی بەشەک ژ ستراتەژیا دژه-کورد یا دەولەتا ترک ھاتە ئامادەکرن.
