ھلبژارتنا سەرۆکاتیێ یا ئیراقێ کو د 11ێ نیسانا 2026ێ دە ھاتیە لدارخستن، ژ بەر دانوستاندنێن د ناڤبەرا ئیران و ئەمەریکایێ و پێشکەتنێن دن یێن ئالۆز یێن ل ھەرێمێ، بالدارییا کو حەق دکر نەگرت. ب راستی، ئالۆزیا گشتی یا ل ھەرێمێ ئەو تێگھیشتنە چێکر کو ھلبژارتنا سەرۆکۆمارییا ئیراقێ ئەرێنییە. لێبەلێ، ئاوایێ کو سەرۆککۆمار ھاتیە ھلبژارتن و بوویەرێن ل پشت ھلبژارتنێ ھەم ژ بۆ ئیراقێ و ھەم ژی ژ بۆ کوردستانێ خەتەرەیێن مەزن ل خوە دگرە. ژ بەر کو ھلبژارتن نە پێشبازیەکا سیاسی یا نۆرمال بوو، لێ بەلێ دربەیەک ل دژی سیستەما سیاسی و ھلبژارتنێن ل ئیراقێ بوو، و دەستوەردانەکا ئیرانێ بوو.

بەلێ ب راستی، پێڤاژۆیا ھلبژارتنا سەرۆکاتیێ ل ئیراقێ ئەنجاما سیستەمەکێ نە کو ھلبژارتنێن ل ئیراقێ بێواتە بوونە، و یێن کو وندا کرنە دکارن ھەڤپەیمانیان چێبکن دا کو سەرکەتییان ژ ھۆلێ راکن.

ب گشتی، تشتێ کو دکارە ل سەر ئیراقێ وەرە گۆتن ئەڤە کو سیستەما سیاسی، دیالۆگ و تێگھیشتنا ھەڤبەش د ناڤبەرا سێ ئالیێن سەرەکی یێن سوننە، شیعە و کوردان دە ب تەڤاھی بێواتە بوونە، و حەشدا شەعبی دربەیەک ڤەشارتی ل دژی سیستەما سیاسی پێک ئانیە. ھلبژارتن ب لەز و بەز ھات لدارخستن، مینا کو کەلووپەل ژ ئاگری وەرن خلاسکرن.

ئەڤ رەوش دێ دەم درێژ و دەم کورت دە ژ بۆ ئیراقێ ببە سەدەما گەلەک ئەنجامێن نەرینی. لێ رەوش ژ بۆ کوردان ھین خەتەرناکترە. پێویستە کو ھلبژارتنێن ل سەر ڤێ بنگەھێ و ئەرکا بافل تالەبانی ژ نوو ڤە وەرن نرخاندن.

کی ل پشت بافل تالەبانی ھەیە؟

پێڤاژۆیا ھلبژارتنا سەرۆککۆماری جوداھی د ناڤبەرا ئاڤاھیێن سیاسی یێن کورد دە ھین فرەھتر کر. ب راستی، دکارە وەرە گۆتن کو ئارمانجا سەرەکی یا ھێزێن کو د ڤێ پێڤاژۆیێ دە یەنەکە و بافل تالەبانی تەشویق دکرن ئەو بوو کو  کورد نەکارن ل ھەڤگرتی بمینن. سیاسەتا پارچە بکە و بمەشینە کو د دەمێن بەرێ دە ل سەر کوردان دھات سەپاندن، نھا ڤەگوھەریە نێزیکاتیەک بستینە-پەڤچوون بدە و داقورتینە.

ھەر چەند تەڤگەرا بافل تالەبانی یا کو ژ سالا 2024ێ ڤر ڤە ھەر کو دچە بێسەرووبەرتر دبە، کو سیستەما کوردی یا ل ھەولێرێ ھاتیە دامەزراندن قەلس دکە، ب کەسایەتیا وی ڤە گرێدایییە ژی، ئەو د بنگەھ دە ژ ھێلا ئیران و ھندەک ھێزێن دن یێن دژە کورد ڤە تێ پشتگری کرن.

سیستەما سیاسی یا دژە کورد، و ب تایبەتی یێن کو د رەوشەک کۆلۆنیالیست دە ل کوردستانێ نە، ئەڤ فێم کرنە: کورد نایێن تونەکرن، ژ بەر ڤێ یەکێ دڤێت ئەو بەشا ھەری بندەست و قەلس یا د ناڤ نفووسا کورد دە دەرخینن پێش، وان وەکی نوونەرێن کورد پێشکێش بکن، و ھێدی ھێدی داخوازێن سیاسی یێن کورد تێک ببن. بێ گومان، کو کوردان ب رێیا ڤان دەردۆران د بن کۆنترۆلێ دە بھێلن. ب بھارا عەرەبی رە، ھەر ھێزەکێ دەست ب ھەولدانا ئافراندنا “کوردێ” خوە کر. بافل تالەبانی، د ڤێ چارچۆڤێ دە، ژ ئالیێ ئەنیێن شیعە و دژە کورد ڤە دھات پشتگریکرن و تەڤی کو پاشخانەیا وی یا سیاسی تونە بوو ژی، ئەو دەرخستن ل سەر دەپێ سییاسەتێ.

ب کورتاسی، بافل تالەبانی ژ ئالیێ ھندەک ھێزان کو دخوازن ستاتویا کوردان ل ھەرێمێ کێم بکن و وان نەچار بکن کو تەسلیمی سیستەمێن ناڤەندی ببن، تێ پشتگری کرن. ئەڤ ھەمان دەردۆرن کو وی هان ددن کو ب ڤی رەنگی بێوژدانی تەڤبگەرن، تەڤی نەبوونا ھێزا وی ل سەر ئەردێ کوردستانێ.

لێبەلێ، ل کێلەکا ڤێ راستیا گشتی، پێدڤییە کو چەند داخویانیێن بەربچاڤ د دەربارێ ھلبژارتنێن سەرۆککۆماری و بوویەرێن بەریا وێ دە وەرن کرن.

چاوا دبە کو د ھەردو ھلبژارتنان دە ژی یەنەکە سەر نەکەتبوو، لێ ل پارلەمەنتۆیێ سەربکەڤە؟

د ھلبژارتنێن پارلامەنتۆیا کوردستانێ یێن د 20ێ جۆتمەھا 2024ێ دە، بافل تالەبانی، کو ب شیعارا “ئەم دێ وێران بکن” دەرکەت ھۆلێ، تەڤی کو ھەر تشتێ خوە خستبوو ناڤ ھلبژارتنێ، ژ پەدەکێ پر کێمتر دەنگ وەرگرتن. د ھلبژارتنێن پارلامەنتۆیا ئیراقێ یێن د 11ێ مژدارێ دە ژی ھەمان ئەنجام ھات دیتن. تەڤی کو یەنەکێ، لگەل حەشداشەعبی و نەتەوەپەرەستێن عەرەب رێککەفتن چێکر ژی، نیڤا دەنگێن پەدەکێ ژی ب دەست نەخستن. پەدەکە د وارێ دەنگان دە بوو پارتیا یەکەما ئیراقێ.

ئانگۆ یەنەکە د چ ھلبژارتنان دە ب سەر نەکەت؛ سەرکەفتنا کو ل سەر سندۆقان نەھاتیە بدەستخستن، ل پشت دەرگەھێن ڤەشارتی ل گەل دژمنێن کوردان یێن ل ھەمبەری ستاتویا ھەرێما کوردستانێ دخوازن بدەست بخن.

چما نزار ئامێدی ھات بەربژێرکرن؟

مەدیایا یەنەکێ و دەردۆرێن چاپەمەنیا پەکەکێ یێن ل سلێمانیێ ھەول ددن کو ل دۆرا ناڤێ نزار ئامێدی پاشخانەیەکا سیاسی و کەسایەتیەکێ بافرینن. لێبەلێ، نزار ئامێدی نە سیاسەتمەدارەک ب باندۆر یان کەسایەتەک بھێزە. ئەو کەسەکە کو ب پرانی وەکی شێورمەند و سەکرەتەرێ رایەدارێن یەنەکێ خەبتیە و ب سالان ل بەغدایێ ژیایە. ژ بەر ڤێ یەکێ نە د ناڤ یەنەکێ دە، نە ژی د قادا سیاسی یا بەغدایێ دە چ دەستھلاتەکا وی تونە. ژ بەر ڤێ یەکێ چما کەسەک وسا ژ ھێلا یەنەکێ ڤە ھات بەربژێرکرن؟

 بافل تالەبانی ب خوە ژ بۆ سەرۆکۆمارییێ د فکری. لێبەلێ، ژ بەر کو ئەو عەرەبی نزانیت و ژ بەرکو پاشخانەیا وی یا جڤاکی-چاندی ژ بۆ سەرۆککۆمارییا ئیراقێ نەگونجاو بوو ژ ھێلا دەردۆرێن شیعە ڤە ھات رەدکرن. ژ بلی جەلال تالەبانی یێ رەحمەتی، چ سەرۆکێن یەنەکێ ژ ھێلا کاریزماتیک، دیپلۆماتیک یان ژی سیاسی ڤە ب باندۆر نەبوو. تەڤی ڤێ یەکێ، د ناڤ یەنەکێ دە گرانیەکا وان ھەبوو. ژ بەر ڤێ یەکێ، وان جارنان ھەول دا کو جھێ خوە خورت بکن یان ژی ھەلوەستەک ھنەکی سەربخوە نیشان بدن. لێ نزار ئامێدی ژی د ناڤ یەنەکێ دە پشتگری نینە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ھەر چەند ئەو ب فەرمی وەکی سەرۆککۆمار تێ دیتن ژی، لێ ئەو مینا کو ئەو سەکرەتەرێ جەلال تالەبانی و لەتیف رەشید ە، ئەو دێ د پێشەرۆژێ دە نکاربە ژ بلی سەکرەتەریێ رۆلەکێ بگێرە. ھلبژارتنا بافل تالەبانی یا نیزار ئامێدی، کەسایەتیەک کێم-پرۆفایل، د راستیێ دە ئەوە کو وی وەکی ڤیترین بکار بینە.

بافل تالەبانی د 13ێ نیسانێ دە پەیامەکا ڤیدیۆیی وەشاند و داخویانیێن وی، کو ب شێوازا سەرۆککۆمارەکی ھاتنە کرن، نرخاندنێن مە دەربارێ وی دە پشتراست دکن. د وێ ئاخافتنێ دە، بافل تالەبانی ل سەر ناڤێ ئیراقێ ژ وەلاتێن کو ئێریشێن مووشەکی کرنە لێبۆرین خوەست، تەدبیرێن پێویست یێن کو وەرن گرتن دەستنیشان کرن و د بنگەھ دە پەیاما “ئەزم سەرۆککۆمارێ راستین” شاند.

بافل تالەبانی دێ ژ نھا و وێدە چ بکە؟

ژ بەر سەردەما نەئاراما کو ئەم تێ دە دەرباس دبن، ب شەرێ بەردەوام یێ ل ھەرێمێ، ھەڤسەنگیێن ھەرێمی یێن نە ئارام، و لاوازیا ئالیێن سوننی و شیعە، دژوارە کو مرۆڤ ب راستی پێشبینی بکە کا دێ ل ھەرێمێ چ چێ ببە. یا کو ئەشکەرەیە ئەڤە کو حەشدا شەعبی نھا ل ئیراقێ رەژیمەک دیکتاتۆری ئاڤا کریە، کو ئیراقێ ژ بۆ ئیرانێ بهاڤێژیتە ناڤا ئاگرێ شەری، وەکی کو د ھلبژارتنێن سەرۆککۆمارییا ئیراقێ دە ھاتە دیتن، ھەتا دژمنێن سۆندخواری یێن ھەڤ شیعە و سوننە ل ئیراقێ ژی دکارن ببن یەک دەما کو مژار کورد و کوردستان بە.

ژ بەر ڤێ رەوشێ، تشتەک کو د پێڤاژۆیا ھلبژارتنێن سەرۆککۆماری دە ب زەلالی ھاتە دیتن ئەڤ بوو کو بافل تالەبانی بێ شەرت و مەرج ڤەکرییە کو ژ ھێلا ملیسێن شیعە ڤە وەکە ئاموورەکی وێرانکەر وەرە بکار ئانین. ژ بەر کەسایەتا وی یا پۆزبلندی و ئەزئەزی، ئەو دکارە لدژی دەستکەفتێن کوردان ھەلوەستێن پر سەیر و ئێریشکار بگرە.

د بەرێ دە، ئیسرارا بافل تالەبانی یا ب سالان یا ل سەر بجھکرنا خوە ل ھەولێرێ، ئیسرارا وی یا وەزارەتێن گرنگ یێن وەکی وەزارەتا کارێن ناڤخوە، و ھتد.، ھەر گاڤ وەکی کو ئەو وەکی ھەسپێ ترۆڤا تێ بکار ئانین ھاتە شیرۆڤە کرن. ئەم نھا دکارین ب باوەری ببێژین کو رۆلا بافل تالەبانی ژ ھەسپێ ترۆڤا خەتەرناکترە. نھا ئەو دێ بێوژدانتر، ئێریشکارتر و بێپرەنسیبتر تەڤبگەرە.

د سیاسەتا ترکیەیێ دە گۆتنەکە ناڤدار ھەیە: “تشتێ کو مە کریە گارانتیا تشتێ کو ئەم دێ بکنە.” کریارێن بافل تالەبانی ژی گارانتیا تشتێ کو ئەو دێ بکەیە.

رادەستکرنا کەرکوکێ ژ ملیسێن شیعە رە، دوو رە رادەستکرنا مەقامێن کوردان ژ بۆ کو یەنەکە پۆستێ پارێزگاری ب دەست بخە، و کوشتنا جوانێن کورد ل ئۆتێلا لالەزار ژ بۆ ژھۆلێراکرنا رەقیبێن خوە؛ ئەڤ ھەموو نیشانی مە ددە کو بافل تالەبانی و دژمنێن ستاتویا کوردان ل ئیراقێ دێ ژ بۆ کوردان رۆژێن دژوار ل دوو خوە بینە.