مەسەلە نە “مافێ نڤیسینێ” یێ مەم ئاراراتی یە؛ مەسەلە دەستەسەرییا پهكهكێ یه ل سەر سازیێن جڤاکی
د رۆژێن داوی دە، ناکۆکیا “مافێ نڤیسینێ” یێ د ناڤبەرا ھونەرمەندێ حەزکری مەم ئارارات و شیرکەتا “کۆم موزیك” دە ژ بۆ کوردان بوویە مژارەک گرینگ.
ھەلوەستا مەم ئارارات ب راستی ھەلوەستەکە ئیبراھیمی بوو، ھلوەشاندنا پووتان بوو. ئەم نزانن کا ئەوێ ل پشت ڤێ بسەکنە ئان نا، و مەسەلە دێ ب کو ڤە بچە، لێ د داویێ دە مێرخاسەکی ئەڤ پرسی: “چما ئەم ل بەر پووتێن کو مە ب دەستێن خوە چێکرنە خوە دتەوینن “؟!.
ھەر چەند رایا گشتی مەسەلەیێ د چارچۆڤەیا “کۆم موزیك – مەم ئارارات و مافێ نڤیسینا موزیکێ” دە دبینە ژی، مەسەلە د راستیێ دە پر بەرفرەھترە. کۆم موزیك نە شیرکەتەک سڤیل و سەربخوەیە؛ ئەو سازیەکە چاندی و ھونەرییا پهكهكێ یه. یانی، ئەردال ئاڤجی، کەسێ بەرپرسیارێ کۆم موزیكێ، نە ب ئینیسیاتیفا خوە، لێ ل گۆری بریارێن ناڤەندی یێن پهكهكێ تەڤدگەرە. سبێ، ئەردال دێ بچە، و عەلی-وەلی دێ وەرە. ژ بەر ڤێ یەکێ، گرینگە کو مرۆڤ ژ ڤێ سیستەمێ خلاس ببە. بێ گومان، مەم ئارارات و ھونەرمەندێن دن دێ ژ بەر وارێن خەباتا خوە ب موزیکا کۆم رە مژوول ببن. لێ گاڤا کو ئەم ئانالیز بکن کا چ ب راستی قەومی، دێ وەرە دیتن کو پرسگرێکا سەرەکە نە سازییا کۆمە، لێ مانیپۆلیزاسیۆنا سازیێن کو پهكهكێ د 30 سالێن داوی دە ل ئەورۆپا و باکورێ کوردستانێ-ترکیێ ئاڤا کریە یە.
پهكهكێ ھەر گاڤ کەسێن کو نە ژ وان، وەکی سیخۆر و خایین ب ناڤ کرینە
پهكهكێ ھەر گاڤ کەسێن کو نە ژ وان، وەکی سیخۆر و خایین ب ناڤ کرینە. لێبەلێ، نەمازە پشتی ھاتنا ئۆجالان یا ترکیێ د سالا 1999 ئان دە، ئەڤ رەوش گوھەری. وەکی بەشەک ژ سیاسەتا خوە یا کۆمکرنا کوردان ل ھن ناڤەندێن دیارکری ب ئاوایەکی چاڤدێریکری، دەولەتێ دەری ژ بۆ کۆمهله و سازییێن پهكهكێ وەکی تەنێ کانالا رەوا ڤەکر. ب ڤی رەنگی، پهكهكه بوو سیستەمەک کو تەڤاھیا جڤاکا کورد ھەر واری دە ل باکوور-ئەورۆپا کۆنترۆل بکە. وێ ھەگەمۆنیایەک ب یەکدەنگی، یەکرەنگی، یەکپارتی و یەک سەرۆک ئاڤا کر.
مۆدێلەک وهسا ل ئەورۆپایێ ژی ھاتە بجیھکرن. پاشێ، ئەڤ مۆدێل دەرباسی رۆژئاڤا ژی بوو. لێبەلێ، ب گەلەمپەری، پهكهكێ ھەما ھەما ل ھەر دەڤەرێ کو سەروەر بوو خوە برێخستن کریە، کو موزیک، فیلم، شانۆ، تەلەڤیزیۆن، سەندیکایێن کارکەر، رێخستنێن کەدێ، ئۆدەیێن بازرگانیێ، رێخستنێن مافێن مرۆڤان، شارەداری و رێخستنێن جڤاکا سڤیل دحەوینە. وێ کادرۆ، بنگەھا خوەیا چەکدار و ھەمی ناڤەندێن دن یێن ھێزێ بکارئانیە دا کو رێ ل بەر ھەر کەسی ئان رێخستنێ بگرە کو ل دەرڤەیی کۆنترۆلا وێ تەڤبگەرە. شەبەکەیەک مافیاواری ھاتیە دامەزراندن کو، ھوون چقاس ژێھاتی، زانا، وەلاتپارێز و ئالیگرێ کوردان بن ژی، دڤێ جارا پێشی بچن و سۆزا دلسۆزیێ بدن سازییێن پهكهكێ یێن ل باکور ئان ئەورۆپایێ. گەر ھوون دخوازن موزیکێ چێبکن، دڤێ ھوون بچن رێخستنێن ل ئەورۆپا ئان باکور دا کو ژ خوە رە دەرییەکێ ڤەکن. گەر ھوون دخوازن د وارێ مافێن مرۆڤان دە بخەبتن، دڤێ ھوون بچن و سۆزا دلسۆزیێ بدن کۆردیناسیۆنا مەیدانی یا پهكهكێ. گەر ھوون دخوازن د ئەکۆلۆژیێ پێشبخن، دڤێ ھوون بچن و سۆزا دلسۆزیێ بدن کۆمیتەیا ئەکۆلۆژیا پهكهكێ. گەر ھوون دخوازن ببن ئەندامێ پارلەمەنتۆیێ ئان شارەدار، دڤێ ھوون دەستوور ژ کۆردیناسیۆنا ئەورۆپایێ و قەندیلێ یێن پهكهكێ بستینن. ئەگەر ھوون دخوازن بەشداری دەستەیا رێڤەبەریێ سەندیکایەک دن ببن، دڤێ ھوون بچن و بەشداری کۆمیتەیا کارکەران یا پهكهكێ-كهجهكێ ببن. گەر ھوون دخوازن ژ شارەداریێ ئیحالەیەک بستینن (بەرێ، دەما کو ل باکور گەریلا ھەبوون، دڤێ ھوون ژ فەرماندارییا ئەیالەتێن ههپهگێ دەستوور بستینن، دڤێ ھوون ژ کۆمیتەیا دارایی یا پهكهكێ یا ل باکور ئان راستەراست ژ کەسایەتێن پایەبلندێن پهكهكێ دەستوور بستینن.
ئیرۆ، ل باکورێ کوردستانێ، پەرگالەک ب ناڤێ کۆردیناسیۆنا تەڤگەرا ئاپۆیی ھەیە، کو ژ ھێلا ئەندامێن پهكهكێ یێن کو 30 سالن د گرتیگەھێ دە نە ڤە ھاتی دامەزراندن. ھەر کەسێ کو دخوازە تشتەک بکە، کو دخوازە پرۆژەیەک بدە دەستپێکرن، نەچارە کو بچە و لنگێن ڤێ کۆردیناسیۆنێ ماچ بکە دا کو وەرە پەژراندن، دا کو وەکی دژمن نەیێ ئیلانکرن.
رەوشەک ھەیە کو سیستەمەک پر دشبھە سیستەما پارتیا بهعس ھاتیە دامەزراندن. د سیستەما بهعس دە، کەسێن کو نە ئەندامێن پارتیێ بوون، ھەتا ژ بۆ بەشێن زانینگەھێ نەدھاتن قەبوولکرن. ژ بۆ کو مرۆڤ ب بازرگانیێ رە مژوول ببە، فرنەکێ ڤەکە، قورسەک تایبەت وەرگرە، ئان ژی ڤیزەیەک ژ بۆ وەلاتەکی بیانی بستینە، دڤێ مرۆڤ ئەندامێ پارتیا بهعس بە. ل دبستان و سازیان، ھەر کەس درووشمەیێن وەکی “ب جان ب خوین ئەم ب تە رە نە ئەی سەرۆک” دقیریان. کەسێن کو نەخوەستن بەر غەزەبا دەولەتێ بکەڤن، وێنەیێن سەدام حسێن ئان حافز ئەسەد، سەرۆکێن سیستەما بهعس یێن ل وەلاتێن خوە، ل مالێن خوە دالقاندن. سیستەمەک وسا ل کۆریا باکور ژی ھەیە.
د سیستەمێن بهعس دە، رەخنەکرنا پارتیێ، داخوازا مافان، وەکە دژمناتی دھات حەسباندن، و یێن کو وھا دکرن راستی ھەر جوورە زولمێ دھاتن.
نھا، د تەڤگەرا ئاپۆیی یا قاشۆ دەمۆکراتیک، ئەکۆلۆژیک، رزگارییا زایەندی و کۆمونالا دەمۆکراتیک دە، درێژهپێدانا سیستهمێن وهك یێن ئەسەد و سەدام ل سەر کوردان دسهپینە. ژ مرۆڤان رە تێ گۆتن، “یان تو دێ ببی ئەندامێ پارتیێ، دێ ببی ئاپۆچی، ئان ژی دێ ژ ڤی واری بارکی”
و بێی گومان، ھەموو پەرگالێن خوەپەرەست شاخێن خوە یێن ژێرین ژی دئافرینن، پەرگالەک رانتێ دەست پێ دکە، و د ئەنجامێ دە، دیکتاتۆریەک ھۆڤانە ل ھەر ئالیێ ژیانێ بەلاڤ دبە. دیکتاتۆرەک ھەیە، چەمبەرا ل دۆرا دیکتاتۆر ھەیە، ئەڤ دبن دیکتاتۆرێن پچووکتر، و ب ڤی رەنگی بەر ب ژێر ڤە بەلاڤ دبە. سەرۆکێن بچووک-بچووک دەست پێ دکن. ژ بەر ڤێ یەکێ، نھا، د سازیێن کو پهكهكه ھێزێ کۆنترۆل دکە دە، تەنێ قیرکرنا “بژی سەرۆک ئاپۆ” نە بەسە. گەر ھوون ل ئەورۆپایێ نە، ھوون ھەوجە نە کو کۆردیناسیۆنا ئەورۆپایێ، ئان ژی ھەکە نەگھیژە وێ، کۆردیناسیۆنا وەلاتێ کو ھوون لێ دژین، دلشاد بکن؛ ھوون ھەوجە نە کو پەسنێ وان بدن، قەشمەریێ بوو بکن، وان ب دیارییان و رێویتیان کێفخوەش بکن. گەر ھوون ل باکورن، ھوون ھەوجە نە کو خوە ب کۆردیناسیۆنا “ڤەشارتی” یا پهكهكێ، ب دیاریان، گۆتنێن خوەش، ھود. بدن ناسین. گەر کارێ وە گرینگ بە، وێ ھنگێ ئەڤ ھەیا قەندیلێ درێژ دبە. یانی وەکی گۆتنا ناڤدار دبێژە، “نە لییاقات لێ سەداقەت”، “نە ماف و عەدالەت سەرتەواندن” گرینگە.
ئەڤ سیستەم ژ بەر خوە بەشەک ژ سیستەمەکە رانتیە و گەندەلە. د رێڤەبەریا سازیان دە پر کێم کەس باوەریا خوە ب ئیدەۆلۆژیا پهكهكێ تینن. د ناڤەندێ دە رانت ھەیە و ھەر کەس ھەول ددە کو پارەک ژێ ڤێ رانتێ بستینە. د ناڤا کڤانێ دە ببێژم ل باکورێ کوردستانێ، کەسێن کو د گرتیگەھان دە ئێش کشاندنە، بەدەل دانە و بوونە قوربانیێن شەر، رێژەکی کێم د رێڤەبەریا ژۆرین یا سازیان دە جھ دگرن. ھیەرارشیا د ناڤ سازیان دە ل سەر بنگەھا دەستھلاتداری، رانت و مەرکەزیبوونێ یە. و ژ بەر کو مرۆڤ شریکێ ڤی رانتێ یە، ل باکورێ کوردستانێ رەقابەتەک مەزن، دورووتی و قەشمەرییا سیاسی و سازییێن گەندەل ئاڤا بوویە. د کۆمەلەیێن بارۆیان دە، پارێزەر ئامادەکاریێ دکن کو د ھلبژارتنێن پێش دە ببن ئەندامێن پارلەمەنتۆیێ، و ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەو دخوازن مەلاقییێ بوو کۆردیناسیۆنا پهكهكێ بکن؛ ب ھەمان رەنگی، مامۆستە و کارمەندێن سڤیل د سەندیکایان دە ھەمان تشتێ دکن. د راستیێ دە، ژ بلی گرسەیا ئاستا ھەری نزم، ھەر کەس ڤێ پەرگالێ پر زەلال دبینە. لێ ئەو ژ بەر بەرژەوەندیا خوە بەشەک ژ پەرگالێ نە.
میناک، سەدەما بنگەھین یا کو ھن پارێزەر، کو دڤیابوو د دۆزا مەم ئارارات دە بێئالی و دادپەروەر تەڤبگەریبوونا، لێ مخابن مینا ھۆلگانێن پهكهكێ ئێریشی ھونەرمەندێ مەزن مەم ئارارات کرن. ھەتا کۆمەلەیا مافێن مرۆڤان ژی ب ڤی رەنگی دیلێ سیستەما مافیاویا پهكهكێ یە.
ھەڤکێشەیەک وھا دەرکەتیە ھۆلێ:
سەروەرییا پهكهكێ + گەندەلێن سازیان + حەسابێن شەخسی یێن کەسان = رزیبوون-گەنیبوون
و ل دژی ڤان تەکۆشین کرن پر زەحمەتە.
د داویێ دە، گۆتنەک ژ ھاننا ئارەندەت ھەیە کو پەرگالێن وھا پر باش ڤەدبێژە:
“د رێخستنێن تۆتالیتەر دە رێڤەبەرییا پایەبلند، ھەر کەس دزانە کو رێبەر-سەرۆک دەرەوان دکە. لێ ئەو دزانن کو ھەکە سەرۆک-شەف وندا بکە ئەوێ ئەمی وندا بکن لۆما ژی بێدەنگ دمینن. مەبدە نە خاپینا رێبەرە، لێ نەشکەستنە؛ ھەکە باوەریا ب ڤێ یەکێ بقەدە، جیھانا خەیالی یا تۆتالیتەریزمێ دێ جارەکێ دە ھلوەشە، و راستی دێ سەردەست ببە.”
بەلێ، ژ بۆ ئەڤ پەرگالا گەندەلیێ بنەکەڤە ھەمی ھەڤدوو دپارێزن. دەمۆکرات-وەلاتپارێزێن راستین یێن کورد دڤێ ژ بۆ ھلوەشاندنا ڤێ پەرگالێ تەڤبگەرن، وەکی دن ئەڤ نەخوەشی دێ ل سەرانسەری جڤاکا کورد داگیربکە.
