زنجیرەیا تاوانێن ژ لایێ پەکەکەیا کو خوە وەکی قەهرەمانا دەمۆکراسی و ئازادیان نیشان ددەت، ل دژی وەلاتپارێزێن کورد هاتینە ئەنجامدان، وەکی موهرەکا رەش ل سەر دیرۆکا نێزیک یا کوردستانێ زەلقییە. ژ سالێن 1978ێ ڤر ڤە، پەکەکە، کو کوردێن وەلاتپارێز وەکی ئاستەنگیێن ل پێشیا خەتا خوە دبینە، د ھەولدانێن تەرۆرکرن یان ژی سڤاکاتی پێکرنێ ڤە ژ قادا سییاسەتێ دوور تیخیت. ئەو کەسێن کو دکارین بێروومەت بکە، کرن و یێن مایی ژی کوشتن. ژ بۆی کو رێکا خوە ڤەوژێرە ب ھەزاران جینایەت کرن. زنجیرا کو ب فەرید ئوزون ل سوێرەکێ د سالا 1978ێ دا دەست پێ کری، د جۆتمەھا 2020ێ دا ھەتا تەرۆرکرنا غازی سالح ئالیخان ل ھەرێما بەھدینانێ درێژ دبیت. حکمەت فیدان د ڤێ زنجیرێ دا خەلەکەک پڕ گرینگ بوو.

حکمەت فیدان وەلاتپارێزەکی کورد بوو. ئەو ژ سالێن 1970یێ هێرڤە لگەل پەکەکێ د پەیوەندیێ دا بوو، ب تۆھمەتێن گرێدایی پەکەکێ د گرتیگەھێ دا ما و ئیشکەنجە دیت. فیدان دەست ب رەخنەکرنا پەکەکێ کر، باوەر دکر کو پشتی ھاتنا ئۆجالان یا ئیمرالیێ د سالا 1999ێ دا، ئەو ژ ھەلوەستا خوە یا کوردستانی دوور کەتیە. حکمەت فیدانێ کو ھاتبوو زیندانیکرن، ئیشکەنجەکرن و خوەدی هەلوەستەک کوردستانی بوو، تەنێ ژ بەر رەخنەیێن کو ل ئاپۆ-پەکەکێ گرتین ھاتە کوشتن.

ستراتەژیا نوویا پەکەکێ د سالا 2004ێ دا: دوورخستنا کوردان ژ باشوورێ کوردستانێ

ئۆجالان، کو د سالا 1999ێ دا ھاتە ترکییێ، پەکەکە ل گۆری رۆژەڤا سیاسەتا رۆژانەیا دەولەتێ برێڤە دبر. نە تەنێ ئەو، لێ د ھەمان دەمێ دا ئەو جەماوەرێ کو ل باکور د بن ناڤێ نەتەوەپەرەستیا کورد دا ل دۆرا خوە کۆم کربوو، ل گۆری سیاسەتا “ترککرن و ئەنتەگراسیۆنێ” ژ نوو ڤە دھاتە دیزاینکرن. سازیێن وەلاتپارێز دھاتن ھلوەشاندن و ل شوونا وان پێکھاتەیێن پارتی، ژن و جوانان دھاتن دانین و ئارمانجا وان ئەو بوو کو ببن بەشەک ژ پرۆژا ترککرنێ. ڤێ رەوشێ د ناڤ کوردان دا ھەم د ناڤ پەکەکێ دا و ھەم ژی ل دەرڤەیی وێ نەرحەتی چێکر. ئەڤ رەوشە د سالا 2004ێ دا بوو سەدەما شکەستنێن مەزن د ناڤ پەکەکێ دا. کوردان بەرێ خوە دان باشوورێ کوردستانێ، لێ دەولەتا ترکییێ ئەڤ یەک بۆ سەر خوە وەکە گەف ددیت. ئۆجالان ژ بۆ رێگریکرنا ل ڤێ یەکێ تەڤگەریا. ژ ئالیەکی ڤە، وی ستراتەژیەک بکار ئینا دا کو شۆپینەرێن خوە بخاپینیت و رۆژەڤا کوردان بگوهریت، ب رێیا کو ئەو بریارێ بدن کو د 1ێ خزیرانا 2004ێ دا تێکۆشینا چەکداری یا ل دژی ترکیێ ژ نوو ڤە بدەنە دەستپێکرن. ژ ئالیێ دن ڤە، ھەر کەسێ کو ل دژی وی دەرکەت و ھەول دا کو ژ بۆ کوردان رێیەکا نوو ڤەکەت، دا ب رێبازێن جووربەجوور هێتە ژناڤبرن. پێشیگرتنا ل ڤێ یەکێ ئەرکێ وی بوو. ژ بۆ ڤێ ئارمانجێ، د سالا 2004ێ دا کوشتنا سیپان رۆژھلات، کانی یلماز و حکمەت فیدان پێک ھات. وەکی دن، رەخنەگرێن د ناڤ پەکەکێ دا یان ھاتن کوشتن یان ژی ب دۆرپێچکرنێ ھاتن بێباندۆرکرن.

کوشتنا حکمەت فیدان بەردەوامیا سیاسەتا ترککرنا کوردانە

کوشتنا حکمەت فیدان نە تەنێ کوشتنا کەسەکی یان ژی ژ ھۆلێ راکرنا دژبەرەکی ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە بوو. پشتی سالا 2004ێ، ئۆجالان دخواست سازیێن ل باکورێ کوردستانێ ل گۆری ستراتەژیەکا کو ئارمانجا وێ “ترککرن و دەمۆکراتیککرنا کۆمارێ”یە ژ نوو ڤە ئاڤا بکەت. فیدان ھات کوشتن دا کو پەیامەکێ ژ بۆ کەسێن کو ل دژی ڤێ خەتێ و کەسایەتیێن کورد بوون فرێکەت. واتە، ھەر کەسێ کو ئاپۆ-پەکەکێ رەخنە بکەت دێ وەکی دژمن هێتە دیتن.

ژ بەر ڤێ یەکێ، کوشتنا فیدان بەشەک ژ ستراتەژیا پەکەکێ بوو کو سازیێن باکورێ کوردستانێ ژ خەتا وەلاتپارێزیێ دوور بێخیت. ژ بۆ ڤێ ئارمانجێ د ئاستا ھەری بلند دا کوشتنا فیدان ھاتە پلانکرن.

فەرمانا کوشتنا حکمەت فیدان ژ لایێ مووراد قارایلان دەرکەت…

دەما کو دۆر دهێتە سەر مژارێن ستراتەژیک، کەسایەتیێن گرینگ یێن د ناڤ پەکەکێ دەردکەڤن پێش. کوشتنا کانی یلماز، شاپور بۆدیشاڤا (سیپان رۆژھەلات)، کەمالێ سۆر، و حکمەت فیدان ھەمی بریارێن ھەڤبەش یێن سەرۆکێن پایەبلندێن پەکەکێ بوون. د ناڤبەرا سالێن 2003-2004ێ دا د ناڤ پەکەکێ دا، د ئالۆزیێن ناڤخوەیی دا، ئۆجالان رۆل دا موراد قارایلان. قارایلان، ب ھەیەجانا کو جارا یەکەم د ناڤ پەکەکێ دا ژ جەمیل بایک وەکە دەستھلات دەرباس بوویە، تیمەکا تایبەت ژ رێڤەبەریا پەکەکێ ژ بۆ ئەنجامدانا ڤان کۆمکوژیان ئەرکدار کر.

موراد قارایلان ئەرکێ کوژەرییا ناڤخوەیی دا سەرکان شتلای (دەنیز ئولاش)، ئەندامەکی ھێزێن تایبەت یێن پەکەکێ. باھۆز ئەردال ب رێیا چەکدارەکی ژ جۆلەمێرگێ دەبانجەکا گلۆک یا بێدەنگ ژ بۆی دەنیز هنارت داکو حکمەت فیدان پێ بکوژیت. ب کورتاسی، حکمەت فیدان ب بریارا ڤێ سێگۆشەیا تایبەت یا د ناڤ پەکەکێ دا ھاتە کوشتن. واتە، کوشتنا حکمەت فیدان ژی گرینگە ژ بۆ نیشاندانا کا سیستەما پەکەکێ چاوا کادرۆیێن خوە ڤەگوھەراندن قاتلێن کوژەر. گەریلایێن پەکەکێ یێن کو ژ بۆ ئاڤاکرنا کوردستانێ دەست ب کار کرن، د داویێ دە بوونە مریدێن پەکەکێ و کوژەرێن کوردان.

حکمەت فیدان کییە؟

حکمەت فیدان ل گوندێ مەرسکا، ناڤچەیا ئۆمەرلی یا مێردینێ ژ دایک بوویە. وی د سالێن 1970یێ دا خوەندنا خوە تەمام کریە و وەکی مامۆستا کار کریە. دەما کو ل گوندێ خوە مامۆستاتی دکر، د سالا 1976ێ دا پەیوەندی لگەل پەکەکێ چێکرن. لگەل ئۆجالان و دامەزرینەرێن دن یێن پەکەکێ، د ناڤ وان دا لگەل مەزلووم دۆگان و خەیری دورمووش، ھەڤالینی کر. ئەو یەک ژ کەسایەتێن ب باندۆر یێن رێخستنبوونا پەکەکێ ل مێردینێ بوو. پشتی کۆدەتایا لەشکەری یا 12ێ ئیلۆنێ، ئەو ھاتە گرتن. ئەو ل زیندانا دییاربەکرێ ما، کو ب ئیشکەنجەیێن خوەیێن گران دھات ناسین. ئەو 10 سالان ب تۆھمەتا پەکەکێ د گرتیگەھێ دا ما. د سالا 1991ێ دا ژ گرتیگەھێ ھاتە بەردان. لێبەلێ، دەما کو ئەو ژ لایێ پەکەکێ ڤە ھاتیە کوشتن، دۆزا وی، کو ژ بۆ سزایێ 36 سال گرتیگەھێ دا بیت، هێژ ژی بەردەوام دکر. پشتی کو ژ گرتیگەھێ ھاتە بەردان، ئەو ب ئاوایەکی چالاک بەشداری چالاکیێن سیاسی یێن پەکەکێ  ل باکورێ کوردستانێ و ترکیێ بوو. وی د پارتیێن وەکی DEP و HADEP دا خەبتی. وی وەکی جیگرێ سەرۆکێ ھادەپێ ئەرکداری کر. و د سالا 1995ێ دا، ژ بەر چالاکیێن خوەیێن سیاسی، دەمەک کورت ل گرتیگەھا مالتەپە یا ئەنقەرێ ھاتە دەستەسەرکرن. لێ وی دەست ژ دۆزێ بەرنەدا. وی ب ھەر ئاوایی پشتگری دا تێکۆشینا کورد و کوردستانێ.

د سالێن 1995، 1999 و 2002یێ دا د لیستەیێن پارتیێن کورد دا بەشداری ھلبژارتنێن پارلەمەنتۆیێ بوو. ل ھەر دەڤەرێ کو لێ بوو، ژ خەلکێ کوردستانێ  پشتگریەک مەزن  وەرگرت.

د شوباتا 2005ێ دا، د جڤینەکێ دا کو ل ئۆتێلا کایا پرەستژ یا ئیزمیرێ ھاتە لدارخستن، کو ئامادەکاریێن ژ بۆ دامەزراندنا دەتەپێ دھاتن کرن گۆت؛ “ئەز باوەر ناکم تەڤگەرەک کو ئیدیعایێ دکەت ژ بۆ دەمۆکراسیێ، مافێن مرۆڤان و سەروەریا یاسایێ تێدکۆشیت، ڤان پرەنسیبان د ناڤ رێخستنێن خوە دا جێبەجێ نەکەت، بشێت ب سەر بکەڤیت”، وی ب ئەشکەرەیی دیار کر کو ئەو دخوازیت سیاسەتا باکورێ کوردستانێ ژ بن سەروەرییا رێبازا ترکبوونێ یا پەکەکێ دەرکەڤیت و بریارێن خوە سەربخوە بدەت.

پاشێ مستەفا قاراسو حکمەت فیدان وەکی خایین راگەهاند و گۆت، “گەلێ کورد دزانیت ل جەنازەیێ کێ خوەدی دەرکەڤیت. ئەم ل خایینان خوەدی دەرناکەڤین.”

مامۆستایێ ئۆجالان یالچین کوچک ژی ب سەر ناڤێ دوەلەتێ وھا گۆت؛ “کێشەیا حکمەت فیدان مەسەلەیەکا فیدرالیزمێیە. فیدان شۆپینەرێ رێبازا بارزانییان” بوو.