د ژۆرا ل کێلەکا هولا جڤینا کالن و تالەبانی دا، کی هەبوو؟!
د 2یێ تیرمەھێ دا، ئیبراھیم کالن سەرۆکێ ئستخبارەتا ترکییێ “میتێ”، سەردانا ئیراقێ و ھەرێما کوردستانێ کر. د ڤێ سەردانێ دا، ئەو لگەل کەسایەتیێن وەکی سەرۆکوەزیر و سەرۆککۆمارێ ئیراقێ جڤیا.
پشترە چوو ھەرێما کوردستانێ و ل ھەولێرێ لگەل سەرۆک بارزانی جڤیا. ھەتا ڤێ کێلییێ، ھەر تشت ل گۆری پرۆسەدورێ پێک ھات.
پشترا ئیبراھیم کالن چوو سلێمانیێ. ل قەسرا دەباشان، بارەگەھێ مالباتا تەلەبانی، ئەو لگەل سەرۆکێ یەنەکێ بافل تەلەبانی جڤیا. ل گۆری داخویانیێن فەرمی یێن ھەر دو ئالیان، د جڤینێ دا “گرینگیا پێشخستنا تێکلیێن دوئالی د چارچۆڤەیا پاراستنا بەرژەوەندیێن ھەڤپار دا” ھاتە دەستنیشانکرن، و ھەر وھا ل سەر چالاکیێن ھەڤبەش ژ بۆ مسۆگەرکرنا سەرکەفتنا پێڤاژۆیا “ترکیەیا بێ تەرۆر” ھاتە گۆفتوگۆ کرن.
ترکیا دخوازە یەنەکێ تەڤلی کیژان لیستکێ بکە؟
تەنێ رۆژەکێ پشتی ڤێ ھەڤدیتنێ، د 3یێ تیرمەھێ دا، قوباد تەلەبانی ل ئەنقەرێ لگەل وەزیرێ دەرڤەیێ ترکییێ ھاکان فیدان جڤیا. ل ڤر ژی، رۆژەڤا سەرەکی مژارا “ترکیەیەک بێ تەرۆر” بوو. پشتی جڤینێ، قوباد تەلەبانی گۆت، “مە ئامادەبوونا خوە ژ بۆ خەباتا لگەل ھەموو ئالیان ژ بۆ مسۆگەرکرنا سەرکەفتنا ڤێ پێڤاژۆیێ دیار کر و پشتگریا تەڤاھییا یەنەکێ دوپادکر.
بێ گومان ئەنجامدانا ڤان رێزە جڤینان ل پەی ھەڤ نە ژ نیشکاڤەیە. نە تشتەکی ڤەشارتییە کو ترکیا ھەول ددەت کو یەنەکێ تەڤلی “لیستکا بێستاتووکرنا کوردان” ل ھەرێمێ بکە و ژ بۆ ڤێ ئارمانجێ تێکلیێن خوە یێن پەکەکە-یەنەکێ ب کار تینە.
لێ مژارا ڤێ نڤیسێ نە ئەڤە…مژارا ڤێ نڤیسێ ئەوە کو ئیبراھیم کالن ل دەباشانێ ژ بلی بافل تەلەبانی لگەل کێ ھەڤدیتن کر.
کەسێ ل ژوورا دن کو ژ ئالیێ کامیرەیان ڤە نەھاتبوو دیتن کی بوو؟
ئەڤ ھەڤدیتن بوو سەدەما نیقاشەکا گرینگ د ناڤ رایا گشتی دا. واتە ھەڤدیتنەک لگەل بافل تەلەبانی د شیاندابوو ل ھەولێرێ بهێتە ئەنجامدان، و د دەمێن بەرێ دا، رایەدارێن ترک بافل تەلەبانی ژ بۆ ھەڤدیتنان گازی ھەولێرا پایتەختا کوردستانێ دکرن. چما سەرۆکێ رێخستنا ئیستیخباراتا ترکیەیێ میتێ ئیبراھیم کالن، ژ بۆ ڤێ ھەڤدیتنێ چوو سلێمانیێ؟
ژ بەر کو ئەو چوو کو لگەل کەسەکی دن ھەڤدیتنێ بکە، نە تەنێ لگەل بافل تەلەبانی. ئەو کەس یان دو کەس رێڤەبەرێن پایە بلندێن پەکەکەیا ھلوەشییایی سەبری ئۆک و بەسێ ھۆزات بوون.
ل گۆری ئاگاھیێن کو مە ژ چاڤکانیێن پێباوەر یێن د ناڤ ھەم یەنەکێ و ھەم ژی پەکەکێ دا وەرگرتنە، کالن ب راستی چوو سلێمانیێ دا کو لگەل رێبەرێن پەکەکێ ھەڤدیتنێ بکە، نە تەنێ لگەل تەلەبانی. ھەر چەندە دەولەت ھەول ددەت کو ھەڤدیتنێن د ناڤبەرا رێبەرێن پەکەکێ ژ رایا گشتی ڤەشێریت ژی، ئەو ئێدی ناهێت ڤەشارتن. ئالیێ دەولەتێ ژ بۆ دوورکەتنا ژ کارڤەدانا رایا گشتی و ژ بەر سەدەمێن سیاسی ڤێ مژارێ ڤەدشێرە. لێبەلێ، رێبەرێن پەکەکێ جارنان ڤێ مژارێ تینن زمان دا کو نیشانی رایا گشتی بدن کو ئەو وەکی موخاتەبێن رەوا تێنە دیتن. وەکی دن، در. خەیری ھزارگۆل، نڤیسکارێ رۆژنامەیا یەنی یاشام، کو ل ترکیەیێ ژ ھێلا پەکەکێ ڤە تێ وەشاندن، ب ئەشکەرەیی دییار کر کو د ناڤبەرا پەکەکێ و دەولەتێ دا پێوەندیەکا تەلەفۆنی ھەیە. ھەر وھا ب ئەشکەرەیی ھاتە پارڤەکرن کو شاندەیەکا دەولەتێ ل قەلادزێ، ناڤچەیا سلێمانیێ، لگەل پەکەکێ جڤیایە دا کو ل سەر رەشنڤیسا قانوونێ نیقاشێ بکە.
ل سەر مێزێ چ ھەبوو؟
ل گۆری چاڤکانیێن گرینگ یێن کو دارکامازی خوە گهاندیێ، ژ بلی “رەشنڤیسا قانوونا چارچۆڤە و جێبەجێکرنا وێ یا پراکتیکی”، مژارێن دن یێن گرینگ ژی ھاتنە نیقاش کرن.
یا یەکەم رەوشا ھێزێن پەکەکێ ل ئیرانێ، ب تایبەتی پژاکێ بوو. دەولەتا ترک لیستەیا چەکێن پژاکێ، ھەژمارا کادرۆیێن ژ رۆژھلات و شیانێن وان یێن شەری دخواست.
یا دویەمین مژارا بارەگەھێن پەکەکێ ل ھەرێما بەھدینانێ بوو. تێ زانین کو پەکەکە ژ سالا 2025ێ ڤر ڤە ژ گەلەک سەنگەر و توونێلێن بەھدینانێ ڤەکشیایە، کامپ و چەکێن ل ور ژ بۆی دەولەتا ترک ھشتنە. چاڤکانیێن ھەرێمی ڤێ یەکێ رۆژانە رادگھینن. لێ مژارا ھەری گرینگ رەوشا ھەرێما گارە بوو. نیقاش ل سەر وێ یەکێ بوو کو دەولەتا ترک چاوا دێ بکەڤە گارە، یەک ژ چیایێن ھەری گرینگ یێن ھەرێما کوردستانێ، و ئەڤ چاوا دێ هێتە رەواکرن. ل گۆری چاڤکانیان، دەولەتا ترک دخوازیت کو پەکەکە ھندەک دەڤەران، وەکی گارە ل ھەرێما بەھدینان و گۆشنە ل دەڤەرا سیدەکان، بدەتە دەولەتا ترک و ھێزێن خوە ڤەکشینە ھەرێما دەردۆرا سلێمانیێ و بەر ب سینۆرێ ئیرانێ ڤە.
ئەڤ ناکۆکیا رادەستکرنا ھەرێمێن باشوورێ کوردستانێ د ناڤبەرا پەکەکێ و دەولەتا ترک دا پێڤاژۆیەک پڕ گرینگە کو دڤێت کورد ژ نێزیک ڤە بشۆپینن. لێبەلێ، ئەم د ڤێ نڤیسێ دا ل سەر ڤێ یەکێ نائاخڤین. د شوونا وێ، ئەم دخوازین ل سەر جڤینێن ڤەشارتی یێن د ناڤبەرا دەولەت و پەکەکێ دا بسەکنن.
گەلۆ ئیدیعایا کو تەجرید ھەیە و پێڤاژۆ پێش ناکەڤە راستە؟
ھەکە ھوون ل سەرۆکێن بەرێ یێن پەکەکەیا ھلوەشییایی بنێرن، ئەو ئیدیعا دکن کو “پێڤاژۆ پێش ناکەڤە و ئۆجالان ئەڤ 40 رۆژن د تەجریدێ دایە.”
لێبەلێ، ئەڤ ئیدیعا ژ راستییێ پر دوورن. د ناڤبەرا 8ێ خزیرانێ و 4ێ تیرمەھێ دا، ئۆجالان پەیام ژ بۆ لژنەیا رێڤەبەریێن ھەرێمی یا پارتیا دەمێ، ژ بۆ وەفاتا کادر ئینانر و د داویێ دا د ناڤ 26 رۆژان دا ژ بۆ کۆڤارا پەکەکێ، کۆموونار نڤیسەک شاندیە. گەر تەجرید ھەبە، ئەڤ پەیام ژ کو تێن؟ ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو تەجرید-مەجرید تونەیە؛ بەرەڤاژی ڤێ، ئۆجالان ئەوقاس د رۆژەڤێ دایە کو ئەو ھەتا ژ بۆ کۆنفەرانسێن ھەرێمی ژی پەیامان دشینە و کارێت وان دمەشینە.
ھەر وھا، د ناڤبەرا رێڤەبرێن پەکەکێ و رایەدارێن میتێ دا پێوەندیەک تەلەفۆنی ھەیە. وەکی کو تێ دیتن کو پەکەکە، ژ ئیبراھیم کالن دەربارێ چیایێن باشوورێ کوردستانێ و ھەتا چاوانییا رۆژھلاتێ کوردستانێ زانیاریان دستینن.
دانەیێن دن ل سەر ڤێ مژارێ د دەستێ مە دا نە، لێ ژ بەر کو ئەم هێژ نکارین ژ سەدی سەد پشتراست بکین، ئەم وەکی مژارەکێ پارڤە ناکین. ل گۆری ئاگاھیان، ئۆجالان ڤێ داویێ ژ ئیمرالیێ برنە ئەنقەرێ. دوران کالکان ژی برنە ئەنقەرێ دا کو سەردانا وی بکە. دەما کو ئەم ڤێ ئاگاھییێ پشتراست بکن، ئەم دێ ڤێ لگەل رایا گشتی پارڤە بکین.
گەلۆ ئەڤ ھەولە دخوازن یەنەکێ بەر ب کیڤە ببەن؟
د دەمەکێ دا کو رەوش وھایە، پەکەکە و مەدیایا وێ ژ بوو کو ھەڤدیتنێن ئیبراھیم کالن نخێڤن رێبازەکا دن بکار تینن. بەرنامەیا مەدا ئاکتووەل، کو ل سەر کانالا تەلەڤیزیۆنێ یا پەکەکێ ل ئەورۆپایێ ھاتە وەشاندن، ئەڤ داخویانی نیشان دا: “دەولەت ھەول ددن کو یەنەکێ بەر ب خەتا پەدەکێ ڤە بکشینن.”
ل ڤر ئەم دەستنیشان بکن کو راستە کو یەنەکە بەر ب خەتا ترکیەیێ ڤە تێ کشاندن، لێ خەتا کو ئەو بەر ب وێ ڤە تێ کشاندن چ پەیوەندیا وێ ب پەدەکێ ڤە نینە. یەنەکە بەر ب خەتا خیانەتا پەکەکێ ئانگۆ خەتا ئەنتەگراسیۆنێ یا ترکیەیێ ڤە تێ کشاندن. یەنەکە ب خوە ژخوە ھەڤکارێ ئیراقێیە، و نھا ژێ دهێت خواستن کو خەتەکا ھەڤپار د ناڤبەرا ئیراق و ترکیێ دا بشۆپینە.
تشتێ کو دڤێت ب زەلالی بهێتە فێمکرن ئەڤەیە: د ناڤبەرا دەولەتا ترک و پەکەکێ دا ستراتەژیەکا ڤەشارتی ھەیە، کو ژ رایا گشتی یا کورد دهێت ڤەشارتن. ستراتەژییا رێگریکرنا کوردان دهێت مەشاندن. ژ بەر ڤێ یەکێ، تشتێن بەرچاڤ و راستی، تشتێن کو تێنە گۆتن و تشتێن کو تێنە مەشاندن، پر ژ ھەڤ جودا نە.
