د سالڤەگەرا 103یێ یا پەیمانا لۆزانێ دە هزرا ئۆجالان یا پۆست-ئیمرالیێ: پرۆژەیا لۆزانا نوو یا ھەرێمی و میساقا مللی یا بەرفرەھکری
د سالڤەگەرا 103یێ یا پەیمانا لۆزانێ دە، ئەرکێ کوردان د ناڤ ئالۆزیێن رۆژھلاتا ناڤین و پاشەرۆژا وان دە تێ نیقاشکرن. گەلۆ د سیستەمێ کو کەڤرێن رۆژھلاتا ناڤین ژ جھێ خوە سست دکەت، کورد دێ دیسا ب رەوشا هەیی و کەڤن بەردەوام بن، یان ژی دێ گەهنە مافێ ناسنامەیێ و خوەرێڤەبرنا خوە؟
د دەما کو ئەڤ نیقاشە دقەومن دە، نە ممکوونە کو ھەلوەستا عەبدوللاھ ئۆجالان بهێتە پاشگوھکرن. ئۆجالان پشتی سالا 1999ێ ب ناڤێ “پارادیگمایا دەمۆکراتیک، ئەکۆلۆژیک و ئازادیا زایەندی” رێیەکا نوو نەخشاند. ئەم دکارین ببێژینە ڤێ پێڤاژۆیێ، پێڤاژۆیا پۆست-ئیمرالیێ. د ڤێ پێڤاژۆیێ دە، تێگەھێن مینا مافێن ناسنامایی یێن کوردان، مافێ خوەرێڤەبرنێ و مافێ دەستھلاتداریا ل سەر خاکا خوە جھ نەگرتن. ھەر چقاس کورد نکارن ھەبوونا خوە، زمان، چاند و ناسنامەیا خوە یا نەتەوەیی بپارێزن و د سیستەما سیاسی یا ناڤنەتەوەیی دە جھەکی ژ بۆ خوە ببینن ژی، لێ بەلێ ئەو کەتنە رێیەکا بێباوەر یا چارەسەرکرنا پرسگرێکێن ھەزار سالی یێن مرۆڤاھیێ و ئاڤاکرنا سیستەمەکێ نوو.
وەکی دن، ب پراکتیکا پەکەکێ یا ل رۆژئاڤا ھات دیتن کو ئەڤ پێشنیارێن ئۆجالان بوونە سەدەم کو کورد گۆلەکێ ل سەر خوە ب خوە تۆمار بکن. دەما کو مرۆڤ ل پراکتیکێن پەکەکێ یێن ل رۆژئاڤا و باکورێ کوردستانێ دنێرە، ئەشکەرە دبە کو پێڤاژۆیا پۆست-ئیمرالیێ د راستیێ دە ل سەر ونداکرنا کوردان، ئاسیمیلاسیۆنا خوەسەر و نەرمکرنا ھەلوەستا وان وەکی داگیرکریێن دلخواز ھاتیە ئاڤاکرن. ئەڤ یەک د ھەمان دەمێ دە تێ ڤێ واتەیێ کو ئۆجالان د راستیێ دە پێڤاژۆیەک ئۆرگانیزە کریە کو ھێزا بەرخوەدانێ یا کوردان یا ل دژی لۆزانێ دقەدینە و وان نەچار دکەت کو ببێژن “دیارە ئەم ئەوقاس دکارین بکین، ژ بەر ڤێ یەکێ دێ دەستێن خوە بلند کین.”
د ڤێ چارچۆڤەیێ دە رەوایە کو بێتە گۆتن: “هزرا ئۆجالان ل سەر بنگەھا پاراستنا ھەبوونا لۆزانێ ھاتییە دامەزراندن.” کورتیا رەوشێ ئەڤەیە. چ شرۆڤەیەکا دن ژ بۆ ڤان ھەلوەستێن ئۆجالان نینە کو کوردان بەرامبەری دەولەتێن وەکی ئیسرایل و رۆژئاڤایێن کو دکارن لۆزانێ ھلوەشینن دکەتە دژمن، و کوردان -بێی چ گارانتیەکێ- د ناڤ ترکیە و دەولەتێن داگیرکەر دە ئەنتەگرە دکەت و رێ ل بەر یەکیتیا کوردان یا ل دەردۆرا بەرژەوەندیێن نەتەوەیی یێن راستین دگرە.
لێ بەلێ، ئێدی پێناسەکرنا ئۆجالان تەنێ وەکی “لۆزانپارێز” تێرێ ناکە. ئۆجالان د ھەمان دەمێ دە ھەسپێ تروادا یێ پرۆژەیا میساقا مللی یا بەرفرەھکرییە.
ئەم دکارین ببێژین کو پێڤاژۆیا پۆست-ئیمرالیێ یا ئۆجالان، د سالا 2025ێ دە لگەل ھەلوەشاندنا پەکەکێ گھیشتیە ئاستا خوەیا لووتکەیێ. تێگەھێن ئەنتەگراسیۆنپارێزی و سۆسیالیزما کۆمونال کو ئۆجالان ل تەئۆرییا خوە زێدە کرنە، گۆتارێن سەرەکی یێن ڤێ لووتکەیێ نە.
گۆتنێن کو عەبدوللاھ ئۆجالان د نۆتێن ھەڤدیتنێ یێن 28ێ تەباخا 2025ێ دە بکار ئانینە، ژ بۆ فێمکرنا رۆلا سەرەکی یا پێڤاژۆیا پۆست-ئیمرالیێ گەلەکی گرینگن . ئۆجالان د ڤێ ھەڤدیتنێ دە ڤان گۆتنان دبێژە: “ئەم ب دل و جان دخوازین 60 ملیۆن کوردان تەڤلی دەولەتێ بکین. و کەسێ ھەری بباندۆر ژ بۆ ڤان 60 ملیۆن کەسان ئۆجالانە. ئەڤە هەلبژارتنا منە. نە پێدڤییاتیەکە، بالا خوە بدنێ، هەلبژارتنا منە! نە دەولەتەک نەتەوەیی یا جودا. ئەز دخوازم ئەنتەگراسیۆنا دەمۆکراتیک یا کوردان د ناڤ کۆمارا ترکیەیێ دە وەکی ئاکتۆرەک بنگەھین پێک بینم. ئەز دێ ڤێ یەکێ ژ ھەمی کوردان و مەدیایێ رە ببێژم.”
ئەڤ گۆتن نیشان ددن کو سیاسەتا ئۆجالان یا ئەنتەگرەکرنا کوردان د ناڤ دەولەتا ترک دە نە تەنێ پەیامەکە ژ بۆ نفووسا کوردان یا د ناڤ سینۆرێن باکورێ کوردستانێ دە، لێ بەلێ ستراتەژیەکە کو درێژی جوگرافییەکا بەرفرەھتر دبیت و ب پرۆژەیا میساقا مللی یا ترکیەیێ رە ل ھەڤ دکە.ت
پرسا گرنگ یا کو دکارە ل سەر ڤان داخویانیان بهێتە پرسین ئەڤەیە: ژ بەر کو نفووسا کوردان ل باکور نە 60 ملیۆنە، گەلۆ مەبەستا ئۆجالان چار بەشێن کوردستانێ یە؟
ژ بەر کو ئەڤ ھەژمار ئەوقاس بەرفرەھە کو تەنێ ب نفووسا کوردان یا ل باکورێ کوردستانێ نایێ راڤەکرن. ئاخافتنا کو ئۆجالان دەردخە ھۆلێ، نێزیکاتیەکێ نیشان ددە کو چار پارچەیێن ل سەرانسەرێ کوردستانێ د ناڤ یەکبوونەکا ناڤەند-ترکیە دە دنرخینە.
پێشنیارا ئۆجالان ژ بۆ دەولەتا ترک ئەڤەیە: “رەوشا هەیی یا ل رۆژھلاتا ناڤین ھلدوەشە؛ من بکار بینن دا کو ھەموو کوردان کۆنترۆل بکم.”
ئەم ڤێ یەکێ ژ خوە دەرناخینن. ھەموو ھەڤدیتنێن عەبدوللاھ ئۆجالان یێن ژ سالا 1999ێ و ڤر ڤە، ب تایبەتی ژی ھەڤدیتنێن پشتی سالا 2025ێ، تەنێ بەحسا ڤێ یەکێ دکن.
د نۆتێن جڤینێن خوەیێن 21ێ تەباخا 2025ێ دە، عەبدوللاھ ئۆجالان دبێژە: “چیرۆکەک ل سەر حەفسا سولتان، دایکا سلێمانێ مەزن ھەبوو. وێ ژ کورێ خوە سلێمان رە گۆت: ‘کورێ من، تە ئەوقاس ئەرد فەتح کریە. تو دێ چاوا ڤان ئاخان بپارێزی؟’ (بەحسا سینۆرێ ئیرانێ و ھەرێما کوردستانێ دکەت). سلێمان بەرسڤ دا: ‘من ژ کوردان کەلەھ و دیوار ئاڤا کرنە.'” ئۆجالان ئەڤ میناک نە بێ سەدەم دایە. ئۆجالان دزانیت کو دەولەتا ترک پرۆژەیا خوەیا بوویینا ئیمپەراتۆریەکا عۆسمانی یا نوو و تێکلیێن خوە ب دەردۆرا خوە رە ل سەر ڤێ بنگەھێ ئاڤا دکەت. میناکا سلێمان ژ بۆ ڤێ سەدەمێیە. گەر تو دخوازی ببی عۆسمانی، کوردان بکار بینە.
ب گۆتنەکا دن، عەبدوللاھ ئۆجالان پێشنیار دکەت کو ترک ژ بۆ پاراستنا خوە و بدەستخستنا ھەگەمۆنیایێ ل رۆژھلاتا ناڤین، کوردان بکار بینن. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئێدی مەسەلە نە تەنێ ئاستەنگکرنا کوردانە، لێ بەلێ ئەوە کو ئەو ببن لەشکەرێن تێکۆشینا ھەگەمۆنیایێ. ب ڤی ئاوایی، ترکیە دێ ببە ئیمپەراتۆریەکا عۆسمانی یا نوو.
پێشنیارا ئۆجالان یا د سالا 2001ێ دە ژ بۆ ئاڤاکرنا رێخستنێن بەشی یێن پەکەکێ ل ھەموو بەشێن کوردستانێ د داویێ دە بوو سەدەما کو ترکیە کوردان کۆنترۆل بکە. ئەڤ سیاسەت بوو سەدەما تێکچوونا لەشکەری یا باکورێ کوردستانێ و دوورکەتنا سیاسیەتا کوردی ژ رێکا خوە.
ب ھەمان ئاوایی، پراکتیکا رۆژئاڤا یا پەکەکێ، کو ب پارتیا یەکیتیا دەمۆکراتیک (پەیەدێ) دەست پێ کری ژی بوو سەدەما نێزیکبوونا کوردان ژ شامێ کو ب ئاوایەکی ژ بۆ ترکان مناسب بوو.
