رۆژا 29ێ جۆتمەھێ رۆژا چوونا ھێزێن پێشمەرگە بۆ کۆبانێ یە. و ئیسال هەشتەمین سالڤەگەرا ڤێ پێنگاڤا گرینگە. پێدڤییە ئەڤ پێنگاڤا دیرۆکی ژ بۆ کوردان ژ گەلەک زاوییان ڤە بهێتە نرخاندن. ب تایبەت ڤان رۆژێن کو گەلێ رۆژھلاتێ کوردستانێ دناڤا راپەرینێ دایە و هەموو ئالی ژی بانگا یەکیتییێ دکن پێدڤیە گەلەک دەرسا ژ پێنگاڤا کۆبانێ وەرگرین. د ئەنجامێ دا ھێزا کۆبانێ رزگارکری یەکتیا کوردان بوو. لێ ئەنجاما ڤێ یەکیتیێ چ بوو؟ لایەنێن سییاسی چ کرن؟ پێویستە جارەکا دی بهێت ببیرئانین. ژ بەر کو هندەک جاران حەسابێن سیاسی یێن کوور و خزمەتکرنا رۆژەڤا دژمن دکارە د بن نیقاش و بانگێن یەکیتیێ دا بێ کرن. ب راستی، ژ یەکیتیێ پتر دبە کو ئەنەرژیا دژمناتیێ دەربکەڤە ھۆلێ. وەرن ئەم پێڤاژۆیا کۆبانێ بینن بیرا خوە.
“ھەما هندە کۆبانێ بکەڤیت و دێ کەڤیت”
د 13ێ ئیلۆنا 2014ێ دا چەتەیێن داعشێ ئێریشی گوندێن کۆبانێ کرن و پلانا داگیرکرنا کۆبانێ دەستپێ کر. د ئەنجاما ئێریشا چەتەیان دا ب دەھان ھەزار خەلکێ کۆبانێ کۆچبەر بوون و ب دەھان شەرڤانێن یەپەگێ ژیانا خوە ژ دەست دان. ژ سەدی 87ێ ئاخا کۆبانێ داگیرکری بوو و ژ بلی دو تاخان ھەموو باژار کەتبوو دەستێ چەتەیێن داعشێ دا. چەتەیێن داعشێ گھشتبوون بەر دەریێ سینۆری یێ «مورشیت»ێ.
د 7ێ جۆتمەھێ دا ل دیلۆکێ سەرۆکوەزیرێ وێ دەمێ رەجەب تەییب ئەردۆگان، گۆت، “ھەما هندە کۆبانێ بکەڤیت و دێ کەڤیت.” لێ گەلێ کورد ئەڤ گۆتنا ئەردۆگان رەد کر و گۆت “کۆبانێ ناکەڤیت.” یەک ژ ڤان رەدکرنان و یا ھەری ب باندۆر د قادا سیاسی دا ژی ژ ئالیێ حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ و ب تایبەت سەرۆک بارزانی ڤە ھات.
سەرۆک بارزانی: “کۆبانێ ناکەڤیت”
سەرۆک مەسعوود بارزانی پێڤاژۆیا سەرێ کۆبانێ ژ نێزیک ڤە دشۆپاند. وی دیت کو کەتنا کۆبانێ نە تەنێ دێ بیتە سەدەما وێرانکرنا رۆژئاڤایێ کوردستانێ، بەلکو دێ بیتە سەدەما ئەنجامێن ستراتەژیکێن گەلەک خەراب ژ بۆ ھەموو کوردان و کوردستانێ. ژ بۆ ڤێ ژی ھەرێما کوردستانێ ژ داویا مەھا ئیلۆنێ دەست ب لڤ و تەڤگەرێ کر. د ھەفتەیا یەکەما جۆتمەھێ دا ئالیکاریا چەکان ژ بۆ رۆژئاڤا ھات کرن. ب ھەزاران تۆن جەبلخانە د دەریێ سینۆری یێ سێمالکا را دەرباسی رۆژئاڤا ھاتن کرن.
د 12ێ جۆتمەھێ دا سەرۆکوەزیرێ وێ دەمێ نێچیرڤان بارزانی ل سلێمانیێ د داخویانیەکا چاپەمەنیێ دا گۆتبوو، “مە چەک شاندن کۆبانێ، لێ نە موومکنە ئەم بکارین کو ھێزێن پێشمەرگە ل سەر ئاخا رۆژئاڤا را بشینین کۆبانێ. لێ سەرۆک بارزانی د ناڤا لێگەرینێن جوودا دایە و ل ھندەک رێکێن دی ژ بۆی شاندنا پەشمەرگە دگەریت.”
سەرۆک بارزانی ژ بەرپرسێن پەکەکێ را راگھاند کو کۆبانێ ب مەش و خوەپێشاندانا و ب شاندنا ھندەک چەک و تەقەمەنیا ڤە چارەسەر نابیت. پرسگرێک ب تەڤلیکرنا ھەڤپەیمانیا ناڤدەولەتی بۆ شەرێ کۆبانێ یەکانە چارەسەرییە لەوما ژی سەرۆک بارزانی ب رێیێن دیپلۆماتیک ھێزا ھەڤپەیمانییا ناڤدەولەتی رازی کر کو بەشداری شەرێ کۆبانێ ببە. دەستکەفتا ستراتەژیک ب ڤێ خەباتا سەرۆک بارزانی ڤە ھاتە دەستخستن.
حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ و سەرۆک بارزانی ھەول دان کو ب تەجرووبێن خوە یێن دیپلۆماسی یێن ب دەهان سالان دەرفەت و زانیاریێن پیدڤی بۆ ڤێ مەبەستێ پێشکێش بکەن. هەڤپەیمانیا ناڤنەتەوەیی رازی کر. یەکەمین ئێریشا ھەوایی د 27ێ ئیلۆنێ دا ل کۆبانێ دژی چەتەیێن داعشێ پێک ھات. لێ دیسا ژی هەڤپەیمانیا ناڤدەولەتی بریارا خوە دەربارێ کۆبانێ دا مسۆگەر نەکر بوو.
پارلامەنتۆیا کوردستانێ 22یێ جۆتمەھا 2014ێ جڤیا و ب یەکدەنگی داخوازا سەرۆک بارزانی یا شاندنا پێشمەرگە بۆ کۆبانێ قەبوول کر.
د دیرۆکا کوردستانێ دا یەک ژ بوویەرێن ھەری گرینگ پێک ھات. د 29ێ جۆتمەھێ دا 150 پێشمەرگە ب کاروانەکێ 40 ترومبێلان ژ دەرییێ خابوورێ دەرباسی باکوورێ کوردستانێ بوون. کاروانێ ب چەکێن گران ژ بۆ کۆبانێ برێکەتی، ژ سلۆپی، جزیرێ، نسێبین، قۆسەر، وێرانشار و پرسووسێ را دەرباسی کۆبانێ بوو. د رێیا کاروانی دا ب سەد ھەزاران وەلاتییێن کورد داکەتن سەر رێیان و حەزکرن نیشانی پێشمەرگە دان. ئەڤە هەبمێزکرنا حەسرەتا یەکیتیا ناڤمالا کوردی بوو. ئەو تێکچونا سیستەمێ داگیرکەران یا دژ-کورد بوو.
لێ بەلێ مخابن ڤان دیمەنێن یەکیتییا کوردان ب قاسی داگیرکەر خستی ناڤا ترشی دا ئەو قاس ژی ھندەک پارتییێن سییاسی ژی عاجز کرن. ژ دەما کو چوونا پێشمەرگەیان بۆ کۆبانێ دیار بوو، ئێدی پەکەکێ ب نەرینی ئەنتی پرۆپاگاندەیا چوونا پێشمەرگە دکر و دخوەست ڤێ پێنگاڤا دیرۆکێ بێ واتە بکە.
چ ب رێکەفتنا دوھۆکێ بوو؟
رێکەفتنا دھۆکێ کەلەجانا ھەر کوردەکی کو دلێ وان ژ بۆ کۆبانێ لێدخست زێدەتر کر.
ب دەتپێشخەریا سەرۆک بارزانی ھێزێن رۆژئاڤا د ناڤبەرا 14-23 جۆتمەھێ دا ل باژارێ دوھۆکێ یێ باشوورێ کوردستانێ جڤیان. پشتی جڤینا 9 رۆژان تەڤدەم و ئەنەکەسێ دیار کرن کو ل سەر مژارێن بنگەھین ل ھەڤ کرنە. گۆتووبێژێن بەرفرەھ دێ ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ هێن بەردەوام کرن. لێ ئەڤ یەک قەت پێک نەھات.
یێ کو پێشیا ڤێ رێکەفتنێ گرتی پەکەکە بوو. پەکەکە ترسییا کو پەدەکە ببیتە ئەکتەرێ سەرەکە یێ پێڤاژۆیا رۆژئاڤا. ژ سالا 2011ێ ڤە پەکەکێ ب دەھان کەس رەڤاندن، کوشتن و ترساندن دا کو ھەموو تەڤگەرێن سیاسی یێن کو دکارن ببن ھەڤرکێن پەکەکێ ل رۆژئاڤا بێ باندۆر بکە. پەکەکێ ژ رۆژا یەکەم ڤە دزانی کو پەیمانا دھۆکێ ناهێتە جێبەجێکرن، تەنێ ب ئارمانجا بکارئانینا دەرفەتێن ھێزێن دژبەر کو نێزیکی خوە بکە بەشداری ڤان جڤینان بوو.
بەرژەوەندخوازیا پەکەکێ
پەکەکێ ھەم ژ بۆ مفا وەرگرتن ژ ھێزا ئابۆری و ھەم ژی ژ بۆ کو تێکلیێن دیپلۆماتیکێن میراتەیێ بارزانی ب کار بینە، ژ سالا 2012ێ ھەتا 2015ێ ھەر تم بانگا یەکتیێ ل رێڤەبەریا ھەولێرێ ل سەر رۆژئاڤا دکر، لێ ب ئاوایەکێ ڤەشارتی ژی دژمناتیا خوە زێدەتر دکر.
دەما کو ل رۆژئاڤا پێڤاژۆیێ دەست پێ کری، ژ داویا سالا 2011ێ ڤە رۆژئاڤا بەرێ خوە دا باشوور. سەرۆک بارزانی گەلەک ھەول دا کو رۆژئاڤا د قادا ناڤنەتەوەیی دا بهێتە قەبوولکرن.
پەکەکێ ژ بۆ کو دەرفەتێن ھەیی یێن ھەولێرێ ب رێیا رۆژئاڤا ب کار بینە کەفتە ناڤا ھەولدانان. بالافرگەھ ھاتن بکارئانین، چەک ھاتن دایین، ناڤێن وەکە ئالدار خەلیل، ئاسیا عەبدوللا، ئیلھام ئەحمەد ل جھێن ھەری لوکس یێن ھەولێرێ ھاتن مێڤاندارکرن. د 11ێ تیرمەھا 2012ێ دا رێکەفتنا ھەولێرێ ھات ئیمزاکرن. لێ پەکەکێ ئەڤ پەیمانە ژ بن هندەک ھنجەتێن بێبنگەھ د مەدیایا خوە دا ڤالا دەرخست و لهەڤهاتن جێبەجێ نەکر.
سەدەما کو کۆنگرەیا نەتەوەیی یا کوردا ل ھەولێرێ یا 2013ێ ب سەر نەکەت دیسا پەکەکە بوو. پەکەکێ دخوەست ئەندامێن کۆنگرەیا نەتەوەیی تەنێ ژ پێکھاتەیێن کەجەکێ کۆمبکەت. هەموو کەسەک ب ڤێ یاریا پەکەکێ ئاگاھدارە.
