ژ گۆتارا رزگاریێ بۆ پرسا سەروەریێ.. خواندنەک د قۆناغا ئێکێ یا هزرا عەبدوللا ئۆجالانی دا
سمكۆ عهبدولعهزیز
بهشێ ئیكێ
د رێرەوێ وان گەلان دا یێن کو ب سالان خەبات بۆ دانپێدان و هەبوونێ کری، گۆتارێن سیاسی نەتەنێ ئالاڤێن خرڤەکرنا خەلکینە بۆ دەمەکێ کورت، بەلکی دبنە ئاوێنەیا هۆشمەندییا گشتی د دەمێن دیرۆکی یێن هەستیار دا.
ژ ڤێ روانگەهێ ڤە، ڤەگەریان بۆ قۆناغا ئێکێ یا هزرا عەبدوللا ئۆجالانی، د سالێن هەشتی و نۆتان دا، دەرگەهەکێ پێدڤییە بۆ تێگەهشتنا گوهەرینێن پاشتر د پرۆژەیێ سیاسی یێ کوردی دا.
ئەڤ گۆتارە د رەوشەکا سیاسی دا پەیدا بوو کو ب ئینکاركرنەکا بەرنامە بۆ دارێژتی یا ناسنامەیا کوردی د ناڤ دەولەتا ترکیێ دا دهاتە نیاسین ب رێکا سیاسەتێن قەدەغەکرنا زمانی و سنۆردارکرنا کارێ سیاسی و پاشگوھ هاڤێتنا چاندێ (کەلتووری) و گوهارتنا کوردان بۆ کۆمەکا بێ نوونەراتییا راستەقینە.
د بن سیبەرا ڤێ راستیێ دا، تەرخێ نەتەوەیی نەبژاردەیەکێ هزری یێ دەربازبوویی بوو، بەلکی پێدڤییەکا هەبوونێ بوو کو لۆژیکا ژ ناڤ برنێ ئەو سەپاندبوو.
د وێ قۆناغێ دا، پرۆژەیێ ئۆجالانی ل دۆر هزرا «دەولەتا نەتەوەیی» دزڤری وەکی چارچوڤەیێ هەرێ بلند بۆ پاراستنا مافێن گشتی و سەروەرییا سیاسی، چونکی تێگەهێ رزگاریێ د گۆتارا وی یا دەستپێکێ دا، گرێدای ب ڤەژاندن و ئاڤاکرنا کەساتیا کوردی بوو د ناڤ کیانەکێ سەربخوە دا کو شیان هەبن زمان و چاند و بیرەوەرییا خۆ یا دیرۆکی بپارێزیت.
مرۆڤ دشێت ڤێ ئاراستەیێ ل دویڤ تیۆرییا دانپێدانێ بخوینیت، یا کو دبینیت مللهت نابنە خوەدان هەبوون هەتا دانپێدانا سیاسی و سازی (مؤسساتي) بۆ نەهێتە کرن.
پرۆژەیێ دەولەتا كوردى، د ڤی واری دا هەولدانەک بوو بۆ چەسپاندنا هەبوونا کوردی د قادا یاسایی و نیڤدەولەتی دا پشتی چەندین دەهیکان ژ ژێبرن و پشتگوهخستنێ.
ئۆجالان، د وێ قۆناغێ دا نەدژێ دیمۆکراسیێ بوو، بەلکی ئەو وەک پشکەک ژ پرۆژەیێ رزگاریێ ددیت ، وی هەول ددا گرێدانێ د ناڤبەرا سەربخوەییا سیاسی و ئاڤاکرنا سیستەمەکی ل سەر بنەمایێ بەشداری و دادپەروەرییا جڤاکی چێکەت و وەسا ددیت کو ئەو دەولەتا دهێتە خواستن، دڤێت دەربرینێ ژ ئیرادەیا گەلی بکەت نە ژ دەستهەلاتەکا گرتى و تایبەت ب چینەکێ ڤە.
لێ د ناڤەرۆکا خۆ دا ناکۆکیێن ستراتیژی یێن ئاشکرا هەلگرتبوون.
وێ ب ئاستەکێ مەزن پشتا خۆ ب لۆژیکا رووبرووبوونا راستەوخۆ دگەل دەولەتا ترکیێ ڤە گرێددا و ب گەشبینیەکا زێدە بۆ شیانێن چالاکیێن چەکداری و د بن سیبەرا هەڤسەنگیێن هەرێمی و نیڤدەولەتی یێن ئالۆز دا، هەروەسا پرۆژەیی کێماسییا سازیێن سیاسی یێن نەرم هەبوو کو شیان هەبن خۆ دگەل گوهەرینان بگونجینن.
سەرەرای ڤێ سنۆرداربوونێ، گۆتارا دەستپێکێ ب ئاستەکێ بلند یێ راستگۆیی و هەڤگرتنا ناڤخوەیی دهاتە نیاسین و هەتا رادەیەکێ مەزن پارێزگاری ل هەڤهاتنا ناڤبەرا گۆتن و کریارێ دکر، یا کو بوو ئەگەرێ ئاڤاکرنا شەرعییەتەکا بهێز د ناڤ جڤاکێ کوردی دا و ڤەگوهاستنا پرۆژەی بۆ ئاسۆیەکێ بەرفرەھ یێ خرڤەکرنا جەماوەری.
د وێ قۆناغێ دا، ئۆجالان نەرەخنەگرێ نەتەوچێتیێ بوو، بەلکی ئێک ژ دیارترین دارێژەرێن وێ بوو د رەوشا کوردی یا هەڤچەرخ دا، وی نەتەوچێتی وەک ئەمرازەکێ رزگاریێ پێشکێش دکر نە بۆ دوورخستنا کەسێن دی بهلكو وەک رێکەکێ بۆ دابەشکرنا هێزا مەعنەوی د ناڤ دەولەتێ دا.
هەولدانێن ڤەخواندن و شرۆڤەکرنا ڤێ قۆناغێ ل دویڤ گوهەرینێن پاشتر، د گەلەک جاران دا کارەکێ هەلبژارتی یە کو ئارمانج ژێ پەسەندکرنا وەرچەرخانێن هزری یێن پاشترە ل سەر حسابا بیرەوەرییا خەباتا ب هەزاران تێکۆشەرێن کو تەڤلی پرۆژەیی ببوون ل سەر ئەساسێ سۆزێن سەروەریێ یێن ئاشکرا.
ل سەر ڤێ چەندێ، خواندنا رەخنەیی یا جددی بۆ هزرا ئۆجالانی پێدڤی ب دانپێدانێ یە ب خەسلەتێ نەتەوەیی یێ رزگاریخوازی یێ قۆناغا وی یا ئێکێ، بێی کو مرۆڤ بکەڤیتە د خەفکا پیرۆزکرنێ یان ژی بێرێزکرن و ناشیرینکرنێ.
ئەڤ قۆناغە دەمەکێ بنیاتدانەرە د هۆشمەندییا سیاسی یا کوردی یا نووی دا و نابیت مرۆڤ وێ تەنێ د گۆتارا پشتی زیندانێ دا کورت بکەت.
ڤەژاندنا ڤێ کێلیێ نە راهێنانەکە بۆ حەزکرن و بێریکرنێ، بەلکی پێدڤییەکا هزری یە بۆ ئاڤاکرنا هۆشمەندییەکا نەتەوەیی یا پێگەهشتی، کو شیان هەبن جوداهیێ بکەت د ناڤبەرا پرۆژەیێ رزگاریخواز و پرۆژەیێ ئیداری دا و د ناڤبەرا سەروەریێ و خۆگونجاندنێ دا و د ناڤبەرا دەولەتێ و وەزیفەیێ دا.
د ڤی چارچۆڤەیی دا، ئەڤ ڤەکۆلینە زەمینەی خۆش دکەت بۆ دەربازبوونێ بۆ قۆناغا بێت، ل جهێ کو ئەم دێ بەحسێ باندۆرا گرتن و زیندانێ کەین ل سەر دوبارە دارشتنا گۆتارا ئۆجالانی و ڤەگوهاستنا ناڤەندا گراناهیێ ژ پرۆژەیێ سەروەریێ بۆ گۆتارا حەواندنا سیاسی.
