“کۆمیسیۆنا ھەڤگرتنا نەتەوەیی، براتی و دەمۆکراسیێ، کو د 5ێ تەباخا 2025ێ دە ھاتیە دامەزراندن، راپۆرا خوەیا داوی د 19ێ شوباتا 2026ێ دە پێشکێشی رایا گشتی کر. د راپۆرێ دە ب گرانی نیەتا دەولەتا ترک چ بوو و خەتێن گشتی یێن پەیمانا د ناڤبەرا ئیمرالیێ و دەولەتا ترک دە ھاتن دەستنیشانکرن. د ڤی واری دە، راپۆر نیشانی مە ددە کا دێ د پێشەرۆژێ دە چ وەرە کرن و پرسگرێکا کورد دێ ژ بۆ ترکیێ بەر ب کو ڤە بچە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەو راپۆرەک باوەرپێکری و گرینگە.

د راپۆرێ دە دڤێت ھندەک سەرناڤ ژ بۆ چارەسەریەک راستین یا پرسگرێکا کورد ھەبن. دڤیابوو ئەڤ سەرناڤ ئەڤە بانە:

1- سەدەمێن دیرۆکی و یێن سەردەمی یێن پرسگرێکا کورد هاتبان دیارکرن. پیدڤی بوو کێمانی بەحسا کۆمکوژی، ڤالاکرنا گوندان و نەحەقیێن کو د دیرۆکا کۆمارێ دە ژ بەر ئینکارکرنا مافێن وان ژ ئالیێ دەولەتێ ڤە ل سەر کوردان ھاتنە کرن کربا.

2- مافێ خوەرێڤەبەریێ یێ کوردان، پێناسەیێن وان د دەستوورێ دە، مافێن وان یێن نەتەوەبوونێ و ھتد، پێدڤی بوو هاتبا نیقاشکرن.

3- پشتی کو ئەڤ ھەموو پێناسە ھاتن کرن، ڤەگەراندنا ناڤان و جھووارێن مە کوردان، ڤالاکرنا گرتیگەھان، ئەشکەرەکرنا جینایەتێن کوژەر نەدیار، دادگەهکرنا بەرپرسیاران و ڤەگەرا گەریلایان بریارێن رێخوەشکەر نیقاش کربا. دڤێت نەخشەرێیەک پراکتیکی ژ بۆ ڤەکرنا رێ ل بەر ڤەگەرا وی ھەبوویا. د داویێ دە، ئۆجالان دکاریبوو د ڤێ چارچۆڤەیێ دە ژ مافێ ھێڤیێ سوود وەربگرتا.

د بن ڤان سێ سەرناڤان دە، ھەبوونا پرسگرێکا کورد دا هێتە قەبوولکرن و چارەسەریەک دا هێتە پێشکێش کرن. لێبەلێ، د راپۆرێ دە ناڤێ کوردان جھ نەگرتییە. پەیڤا “کورد” ژی د راپۆرێ دە نایێ بەحس کرن. د راستیێ دە راپۆر ئیفادەیێن نەزەلال بکار تینە کا چاوا پرسگرێکا پەکەکێ چارەسەر دکە، نە کو پرسگرێکا کورد چارەسەر دکە. ب کورتاسی کو راپۆرا 19ێ شوباتێ دبێژە، “ل ترکیەیێ پرسگرێکا کورد تونەیە، پرسگرێکا تەرۆرێ ھەیە.” وەکی دن دبێژە د راستیێ دە ل ترکیەیێ پرسگرێکا کورد تونەیە.

دەما کو ژ ڤێ پەرسپەکتیفێ ل راپۆرێ بنێرین، راپۆر نە وەکی کو چاپەمەنیا پارتیا دەم و پەکەکێ دیار کریە، “راپۆرا ە کو ھندە کێماسی تێدە دییار دبن پیدڤی باشکرنێیە.” راپۆرت د بنیات دە خەلەتە، ئینکارکرنا کوردانە. ب راستی، ئەم دکارین ببێژین کو ئەو پر ب زەلالی ئەشکەرە دکە کو تشتێ کو ژێ رە “ترکیا بێ تەرۆر” تێ گۆتن، د راستیێ دە پرۆژەیەکا “ترکیایا بێ کورد”ە.

ل شوونا ئازادی و وەکھەڤیا کوردان، رۆژەڤ ل سەر “مافێ ھێڤیێ”یێ ئۆجالان تێ مەشاندن. یانی، حەسابدانا سەدسالەک زلم و زۆرێ ل سەر کوردان و 20 میلیۆن کوردێن ل باکورێ کوردستانێ ژ بۆ ئۆجالان تێن قوربانیدان. ئۆجالان 77 سالییە. ئەو 50 سالێن دن ناژیت. گەلۆ کورد دێ دەست ژ ھەمی مافێن خوە بەردن دا کو ئۆجالان ژ مافێ ھێڤیێ سوود وەربگرە، و دووڤ رە پشتی مرنا ئۆجالان د 4-4 سالان دە دیسا ژ بۆ مافێن خوە شەر بکن؟ ئەڤ پۆلیتیکایەک دەولەتێ یا ب زانەبوونە، پۆلیتیکایەک مژوولکرن و تونەکرنا کوردانە.

گەلۆ ئالیێ کورد ل سەر ڤێ رەوشێ چ دبێژە؟ راستی ئەڤە کو د ناڤ ھێزێن کو پێڤاژۆیێ دمەشینن دە نوونەرێن کورد تونە نە. ژ بەر کو کەس ل سەر ناڤێ کوردان داخوازان ناکە. کەس دەستکەفتیێن بەربچاڤ ناخوازە. ژ 50 کەسان، تەنێ 3 کەسان راپۆر رەد کرن، کو تێ دە تشتەک ل سەر مافێن کوردان تونەبوو. ئەو 3 کەس ژ رێخستنێن چەپگرێن ترکی بوون، و وان دیار کر کو وان ژ بەر کو د راپۆرێ دە “پرسگرێکا کورد نەھاتیە پێناسەکرن” راپۆر رەدکرن.

لێبەلێ، پارتیا دەم ژی د وێ کۆمیسیۆنا کو ئەڤ راپۆر ئامادە کر بوو و ب ھەموو ئەندامێن خوە رە دەنگێ بەلێ دا. پشترە وان ل سەر چەند خالا نەرازیبوون دییار کرن ئەو ژی ل سەر “ناڤێ پێڤاژۆیا، ئازادیا ئۆجالان و سەرەراستکرنا دەستووری دەربارێ زمانی” بوون.

پشتی ڤێ یەکێ، داخویانیەک ژ کەجەکێ ھات. ھندەک دەردۆران داخویانیا کەجەکێ وەکی “رەخنەیێن توند” شیرۆڤە کرن. لێبەلێ، ژ کەجەکێ ژی رەخنەیەک توند نە بوو. وان تەنێ بێچەککرنا گەریلایان و ڤەگەرا وانا بۆ ترکیێ ب شەرتێ “ڤەکرنا رێ ژ بۆ سیاسەتا دەمۆکراتیک” ڤە گرێدا.

واتە، ئالیێ قاشۆ کورد، کەجەکە و پارتیا دەم، د دەربارێ چێکرنا دەستووری ل ترکیێ، ناسکرنا کوردان وەکی گەل، یان ژی شێوازێ خوەرێڤەبەرنێ ب تو ئاوایی تشتەک نەگۆتنە.

ژ خوە ئەو نکارن تشتەک ببێژن. چما؟ ژ بەر کو راپۆرا کو ژ ھێلا کۆمیسیۆنێ ڤە ھاتیە ئامادەکرن ب راستی ژ ھێلا ئۆجالان ڤە ھاتیە پەژراندن.

ئەڤ راپۆر مەھەکە تێ نڤیساندن و پارتیا دەمێ ژی دناڤا کۆمسیۆنا نڤیسێدە بوو. د 16ێ شوباتێ دە، پارتیا دەم چوو ئیمرالیێ و لگەل ئۆجالان جڤیا، چارچۆڤەیا راپۆرا ئامادەکری ژی ھات گۆتووبێژ کرن. ل گۆری ئاگاھیێن کو مە ژ ھن چاڤکانیێن پەکەکێ وەرگرتنە، راپۆر بەرێ ژ ئۆجالان رە ژی ھاتیە شاندن. و ئۆجالان داخوازا پەژراندنا راپۆرێ ژ وان کریە…

ب راستی، راپۆرا کۆمیسیۆنێ کو کورد ئیرۆ ژێ نەرازی نە، ب تەڤاھی ب نێرینێن ئۆجالان پێکتێ. ژ بەر کو ئۆجالان چ داخوازا مافێن دەستووری ژ بۆ کوردان ناکە. ئۆجالان د نامەیا خوەیا 27ێ شوباتێ دە، کو “داخوازا ھلوەشاندنا پەکەکێ کر بوو” چ گۆتیە؟ “دەولەتەکا نەتەوەیی یا جودا، فەدەراسیۆن، خوەسەریا ئیداری و چارەسەریێن چاندی نکارن بەرسڤا سۆسیۆلۆژیا دیرۆکی یا جڤاکێ بدن.”

ئۆجالان داخوازا گوھەرتنا سینۆران ناکە. ئۆجالان داخوازا خوەرێڤەبەریێ ژ بۆ کوردان ناکە. ئۆجالان داخوازا ناسکرنا کوردان وەکی نەتەوەیەک د دەستوورا بنگەھین دە ناکە. ئۆجالان داخوازا قەبوولکرنا کوردی وەکی زمانەکی فەرمی یێ ترکیێ ناکە.

گەلۆ ئۆجالان ژ بۆ کوردان چ دخواز دکە؟ دەمۆکراسی…

پەیڤا دەمۆکراسیێ د دەستپێکا ھەر تشتی دە داتینن و تێگەھێن مینا ترکیەیا دەمۆکراتیک، نەتەوەیا دەمۆکراتیک، یەکیتیا دەمۆکراتیک، سۆسیالیزما دەمۆکراتیک دئافرینن و دخوازن کو کورد ڤان تشتان بخوازن. دەمۆکراسی وەکی کلیلا چارەسەریا ھەر تشتی تێ پێشکێش کرن. دەمۆکراسی وەکی دەرمانێ ئێشبر تێ پێشنیار کرن کو ھەمی ئێشان دەرمان دکە. نە وسایە؛ دەمۆکراسی شێوازەکی رێڤەبەرییێیە. دەمۆکراسیێن باش و دەمۆکراسیێن خراب ھەنە. ئارمانجا راستین یا کوردان ژ بۆ ناسنامە، ماف و مافێ خوەرێڤەبەریێیە. ئەڤ ب پێناسەیا دەستووری تێنە بدەستخستن.

ئۆجالان ژ بۆ کوردان تشتەکێ داخواز ناکە.

ژ بەر ڤێ یەکێ راپۆرا کو ژ ھێلا پارلامەنتۆیێ ڤە ھاتی ئامادەکرن ژ بۆ کوردان تشتەکی ناگرە ناڤ خوە.

ژ بەر ڤێ یەکێ راپۆرا پارلامەنتۆیێ د راستیێ دە راپۆرا ئۆجالانە. ئەو ب تەڤاھی ل گەل نێرینێن ئۆجالان لھەڤ دکە.

رەخنەیێن کو ژ ھێلا پارتیا دەم و کەجەکێ ڤە تێنە کرن نە دژی دەولەتێ نە. ئەو ژ بۆ رێ ل بەر رەخنەیێن کوردان بگرن و ببێژن “بنێرن، ئەم ژی رەخنە دکن، ھەر تشت دێ چێتر ببە” د ئاخڤن.

ئەو پێڤاژۆیا کو باخچەلی، ئۆجالان و ئەردۆگان وەکی چارەسەری ب ناڤ دکن، د راستیێ دە پێڤاژۆیەکە ژ بۆ رزاندنا کوردێن ل باکورێ کوردستانێ. راپۆرا پارلەمەنتۆیێ ئەڤ یەک ب ئاوایەکی زەلال ئاشەکەرە کر.