د ناڤبەرا مژێ و راستیێ دا
سمكۆ عهبدولعهزیز
ئەو تشتێ ئەڤرۆ د ناڤبەرا ئەمریکا و ئیرانێ دا رووددەت، نە ب تنێ نووچەیەکێ بلەزە یان بەیاننامەیەکا سەربازییه و نە ژی ئاگربەستەکا وەسایه کو هەر دەمژمێرەکێ ب رەنگەکێ جودا بهێتە شرۆڤهكرن.
ئەم یێ ل بەرامبەر وەرچەرخانەکا دیرۆکی، کو تێدا پێناسەیا هەڤرکیێ بخوە هاتیە گوهۆرین. شەر ئێدی ل وێ گاڤێ دەستپێ ناکەت دەما مووشەکا دهاڤێژن، بەلکو ل وێ گاڤێ دەستپێ دکەت دەما سیاسەت ل هەمبەر شرۆڤهكرنا رویدانان دەستکورت دبیت.
د ڤێ گاڤێ دا، دەڤەرا مە وەک کو چوبیتە د ناڤ قۆناغەکا نوی یا هەبوونا سیاسی دا، قۆناغەک کو نە ب ئێکلاکرنێ بەلکو ب دوودلییا ب سەنگ و پلاندانان دهێتە برێڤەبرن. هێزێن مەزن ئێدی ل دویڤ سەرکەفتنا دوماهیێ ناگەریێن، بەلکو ل دویڤ هەڤسەنگییەکێ دگەریێن کو شكهستنێ نەئینیت.
وەلاتێن بچووک ژی ئێدی نە ب تنێ ژ شەری دترسن، بەلکو ترسا وان ژ وێ چەندێ یە کو ببنە گۆرەپانەک کو شەر تێدا بهێتەکرن بێی کو چ شەر بهێنە راگەهاندن.
ل ڤێرێ، راستی ل سەر سنۆرێ روویدانان ناراوەستیت، بەلکو ل پشت سنۆرێن رویدانان دەستپێ دکەت.
دەما ئاگربەستەکا کورت دهێتە راگەهاندن، نە ب وێ رامانێ یە کو لایەنێن شەری ئاشتی هەلبژارتییە، بەلکو رامانا وێ ئەوە کو هێشتا رەنگێ گونجای بۆ شەری نەدیتتییە.
دەما لێدان دراوەستن، نە نیەت گوهۆرینە، بەلکو حساب و کێشان هێشتا تمام نەبووینە. ئەڤە نە قۆناغا هێمنکرنێ یە، بەلکو قۆناغا ژ نوو پێناسەکرنا هێزێ یە، کو تێدا دەستهەلات ب وێ چەندێ دهێتە پیڤان، کا تو چەند دشێی نەیارێ خوە د حالەتەکێ دلگرانییا بەردەوام دا بهێلی، بێی کو پال بدهى بۆ پەقینا ئێکجاری.
تشتێ هەرە مەترسیدار د ڤێ دیمەنێ دا نە ئەو تشتە یێ دیار و بەرچاڤ، بەلکو ئەو پیلانن یێن ب بێدەنگی دهێنە گێران. بریارێن مەزن ئێدی د ژوورێن دیار دا ناهێنە دان، بەلکو د ناڤبەرا تاریاتییا هەوالگری و ئابووری و تەکنەلۆژیایێ دا دهێنە برین.
شەر وەک خوە مایە، لێ بەرگێ خوە یێ کلاسیک گوهۆرییە و یێ بوویە وەک كارێزهكا ڤەشارتی دچیتە د ناڤ هەمی تشتان دا بێی کو ب فەرمی وەک شەر خوە بدەتە ناسین.
د ڤێ کێشەیێ دا، ئیسرائیل وەک گرێیەکا سەرەکی د هاوکێشەیێ دا دیار دبیت، نە ب تنێ وەک لایەنەک بەلکو ئەو ب چ رەنگان رازی نابیت ب ئارامییا دەمی، چونكى ئهو دبینن ههر ئاگر بهسهتهك دبیته دهلیڤه ههڤركێ وان خوە ژ نوو رێکبێخیت و بهێز بكهت.
ل ڤێرێ، پرسیار نە ئەوە کا کى دێ دەست ب شەری کەت، بەلکو پرسیار ئەوە: کێ دێ رێگریێ ل راوەستانا شەری کەت؟
سەبارەت عیراقێ و هەرێما کوردستانێ، ئەڤە نە ب تنێ پارچە زەڤییەکا د ناڤبەرا دو هێزان دانە، بەلکو ئەزموونەکا زیندی یه بۆ مانا دەولەتێ. ئەرێ دەولەت دشێت بمینیت یا خوراگر دەما دکەڤیتە د ناڤ دلێ هەڤرکییەکا د بێى دهستههلات ؟
ئەرێ هەرێم دشێت ئارامییا خوە بپارێزیت دەما د ناڤ هاوکێشەیەکا تژی گوهۆرین دا دژیت؟ ئەڤ پرسیارە ئێدی نە تیۆری نە، بەلکو بووینە نان و ئاڤا سیاسەتا ئەمن و ئابوورییا مە.
لێ تشتێ ژ هەمیێ کویرتر ئەوە کو جیهان بخوە ب رێکا ڤێ قۆناغێ دهێتە گوهۆرین. شەر ئێدی نە بۆ ژناڤبرنا رژێمان دهێنە کرن، بەلکو بۆ دەستەمۆکرن و گوهۆرینا رەفتارێن وانن.
ئارمانج نە لێدانا دوماهیێ یە، بەلکو برێڤەبرنا وێ پهلهقوتیێ یه ب رەنگەکێ کو نەگەهیتە ئاستێ ههرهفینا گشتی.
ئەڤە فەلسەفەیا نوو یا هەڤرکیێ یە: نەیارێ خوە ب ساخی بهێلە… لێ د بن فشارەکا بەردەوام دا.
ژ بەر هندێ، هەر خواندنەکا سەرپێی بۆ رویدانان دێ یا خاپینۆک بیت. چونکی ئەو تشتێ وەک ئارامی دیار دبیت، دبیت ب تنێ خۆرێکخستنەکا نێچیرڤانان بیت و ئەو تشتێ وەک توندکرن دیار دبیت، دبیت نامەیەکا ب حساب بیت و ئەو تشتێ وەک بریار دیار دبیت، دبیت پەرچەکردارەکا پاشخستی بیت.
ئەم نە د ناڤ شەری دا دژین و نە د ناڤ ئاشتیێ دا بەلکو ئەم د قۆناغا دەربازبوونێ دانە د ناڤبەرا دو جیهانان دا:
جیهانەکا كهڤن کو تێدا شەر یێ ئاشکرا بوو و دوژمن یێ ناسکری بوو.
و جیهانەکا نوو کو تێدا هەڤرکی یا بێ دوماهی و تێکەلی هەڤ بوویە، نە دەستپێکەکا دیار هەیە و نە بریارەکا دوماهیێ.
د دەمێن وەسا دا، ئەرکێ رۆژنامەڤانیێ نە ب تنێ ڤەگوهاستنا روویدانانە، بەلکو لادانا پەردەیێ یە ژ سەر وی تشتێ ب بێدەنگی دهێتە ئەنجامدان. چونکی مەترسییا راستەقینە نە د وی مووشەکی دایە یێ دهێتە هاڤێتن بەلکو د وێ هزرا ل پشت مووشەکی دایە کو رامانا هاڤێتنا وی دهوریت.
ئەڤە نە گوتارەکا دەستپێکێ یە ل سەر ململانێیا دو دەولەتان بەلکو ل سەر جیهانەکێ یە کو پشتراستییا خوە یا جاران ژ دەست دایە و د ناڤ مژێ دا ل رەنگەکێ نوو بۆ راستیێ دگەریێت.
