دەستوەردانا ئیران و ئامەریکایێ ل ئيراقێ: ئیسماعیل قائانی و تۆم باراك ل بهغدایێ
ههلبژارتنا سەرۆکوەزیرێ ئیراقێ نە تەنێ ھەڤسەنگیا ناڤخوەیی یا وهلاتی یه، لێ د ھەمان دەمێ دا رۆژەڤا ھەمی ئاکتۆرێن کو بەرژەوەندیێن وان ژی ل ھەرێمێ ھەنە دئافرینیت. د پێشەنگیا ڤان ئاکتۆران دە ئیران و ئامهریكا ھەنە. ھەر دو ھێز د كارتێكرنا ل سهر پێڤاژۆیا سیاسییا ل ئیراقێ و مسۆگەرکرنا ناڤەکی گونجای بۆ كورسییا سهرۆكوهزیری ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوه بەشدارن. د ڤی چارچۆڤەی دا ئیسماعیل قائانی و تۆم باراك ل بهغدایێ نە دا کو پێڤاژۆیێ ژ نێزیك ڤە برێڤە ببهن. ئیرانێ قائانی ئەرکدار کر کو پشتی ههلبژارتنێن سەرۆکاتیێ كارتێكرنا خوە د ھهلبژارتنا سەرۆکوەزیریێ دا ژی بکار بینیت.
ئیسماعیل قائانی، فەرماندارێ ھێزا قودسێ یا ئیرانێ، کو بەرپرسیارێ ئۆپەراسیۆنێن دەرڤەیە، رۆژا شەمبیێ گههشت بهغدایێ. ھەر چەنده سەردان ڤەشارتی ژی بیت، لێ ژ بەر پهیوهندیێن خوه ئەو د مهدیایێ دا دەرکەت. ئیرانێ ب رێیا حهشدا شهعبی و یهنهكێ ههلبژارتنێن سەرۆکاتیێ گوهارتن و ئەنجامەکێ ل گۆری داخوازیێن خوە مسۆگەر کر.
پێویسته سەرۆکوەزیر د 15 رۆژان دا پشتی ههلبژارتنێن سەرۆکكۆرماریێ بهێته دەستنیشانکرن، و ڤێ جارێ پێڤاژۆ ب تەڤاھی د دەستێ شیعەیان دایە. لێبەلێ، د ناڤبەرا کۆمێن شیعە دا ئالۆزیێن جدی چێدبن. یەکیتییا شیعهیان ل ئیراقێ ژ بۆ ئیرانێ پر گرنگە.د دەمێن داوی دا، ملیسێن حهشدا شەعبی خەتا پێشیێ پێک ئینان و د ئێریشێن ئیسرائیل و ئامەریکایێ یێن ل دژی ئیرانێ، پشتگرییا ھەره مەزن پەیدا کرن. ژ بەر ڤێ یەکێ، دهێته تەخمینکرن کو ئیران دێ کۆنترۆلا خوە یا ل سەر ئیراقێ پتر زێدە بکەت.
سەرهدانا قائانی نە تەنێ وەکی دەستوەردانەکێ یه د کریزەکا دەمکی یا سەرۆکوەزیریێ دا، لێ د ھەمان دەمی دا وەکی گاڤەکێ یه ژ بۆ ژ نوو ڤە ئۆرگانیزەکرنا ههژموونا خوە یا ل ئیراقێ یه ل گۆری شەرت و مەرجێن شەر.
سەرهدانا تۆم باراك بۆ بهغدایێ
باراك، کو ل فۆروما دیپلۆماسیا ئانتالیایێ بوو، تێ ئیدیعاکرن کو ل بهغدایێ یە. نێزیکاتیا ئامەریکایێ یا ل ھەمبەر ئیراقێ نە ب قهدهر یا ئیرانێ بەرفرەھ و کوورە. ژ بەر ڤێ یەکێ، د ئەنجاما شاشیێن ھاتنە کرن دا، واشنگتۆنێ ب پرانی كارتێكرنا خوە ل سەر بهغدایێ ژ دهست دایه. دگەل ڤێ یەکێ، تێ گۆتن کو باراك دێ پەیامێن زەلال دهته ئالیێن شیعه دهربارێ تایبەتمەندیێن بهربژارێ کو ئەو دێ پشتگریێ لێ كهن.
کارتا ھەره بهێز یا د دەستێ ئامەریکایێ دە جەزایێن ئابۆری نە. دهێته زانین کو ئیراق نە د رەوشەکێ دایە کو ل ھەمبەر فشارهكا وهها راوهستیت. ئیران ژی ناخوازيت کو ئیراق بکەڤيتە د کریزەکا ئابۆرییا گران دا. ژ بەر ڤێ یەکێ، دهێته تەخمینکرن کو ئیران دشێت ڤەکری بیت کو کەسایەتیەکا نەرمتر قەبوول بکەت بێی کو راستەراست ل گهل ئامهریكایێ پەڤچوونێ بکەت.
د دەمێن داویێ دا، ملیسێن حهشدا شەعبی كاریگهر بوونە ھێزا سەرەکی یا دەولەتێ. ب تایبەتی د دەما ئۆپەراسیۆنێن ئیسرائیلێ و ئامەریکایێ یێن ل دژی ئیرانێ، وان فشار ل سەر حکوومەتێ کرن، كارتێكرنهكا کو ھەما بێژه كۆدهتا بوو چێکر. بەشەکێ مەزن ژ میکانزما دەولەتێ د بن کۆنترۆلا کۆمێن رادیکالێن شیعە دا یە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ناهێته ھیڤی کرن کو سەرۆکوەزیرێ ھهلبژارتی کەسایەتیەکا رادیکال بیت؛ بەرەڤاژی ڤێ، دهێته پێشبینیکرن کو ئەو کەسەک بیت کو دێ رێزکنامەیا ھەیی پارێزیت. پێشینیا ئیرانێ نە سەرۆکوەزیرە، لێ رێگرتنه ل زێدەبوونا ناكۆكیێن د ناڤبەرا کۆمێن شیعە دا یە.
ئەنجامێن جڤینێن بهغدایێ یێن د ناڤبەرا باراک و قائانی، نوونەرێن دو ھێزێن رەقابەتێ دا، دێ د رۆژێن بهێت دا زەلالتر ببن.
