د ناڤبەرا کەد و ئایدۆلۆژیێ دە: سەرھلدانا ھونەرمەند مەم ئارارات یا ل دژی “دیکتاتۆرییا پەکەکێ”
ھونەرا کوردی د درێژاھیا دیرۆکێ دە ھەر دەم د ناڤبەرا دو ئەنیان دە مایە: ل ئالیەکی پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەیی و ل ئالیێ دی ژی پاراستنا ئازادی و سەرخوەبوونا خوە یا سرووشتی. داخویانیا ھەری داوی یا ھونەرمەندێ ناڤدار مەم ئارارات کو ل سەر حەسابا خوەیا مەدیایا جڤاکی پارڤە کریە، تەنێ گازندەکە ئابۆری نینە؛ ئەو قیرینا ھشمەندیەکە ئازادە کو ل دژی دیکتاتۆرییا رێخستنی یا پەکەکێ و دەستەسەرکرنا کەدا ھونەری سەری ھلدایە. گۆتنا ئارارات یا ھەری گران و واتەدار، نەخوەشیا ھەری کوور یا سیستەما ئایدۆلۆژیک یا رێخستنێ داتینە بەر چاڤان: “ئەز نە دژمنێ چ پارتی یان رێخستنەکە کوردی مە… لێ دڤێت وەرە زانین کو ئەز نە کۆلەیێ کەسی مە.”
ئەڤ داخویانی تلیا خوە داتینە سەر برینەکە کو ب سالانە د ناڤ جڤاکا کورد دە تێ ڤەشارتن: سیاسیکرنا ھونەرێ و بنپێکرنا مافێن ھونەرمەندان ژ ئالیێ سازیێن گرێدایی پەکەکێ ڤە. سازیێن وەکی کۆم مووزیکێ کو د بن کۆنترۆل و سیوانا ھیەرارشیا ڤێ رێخستنێ دە کار دکن، ب سالانە وەکی ناڤەندێن چاندی و نەتەوەیی تێن نیشاندان. لێ بەلێ، گاڤا کو مژار دبە مافێ ئابۆری، کەدا کەسانە و سەرخوەبوونا ھونەرمەند، ئەڤ سازیە پیڤانێن ھۆڤ یێن کاپیتالیزما رێخستنی و فەرمانرەواکەریا سیاسی نیشان ددن. ئارارات ب ئەشکەرە پرسیار دکە: “12 سالن وە بێیی کو چ ھەولدانەکی بدن ھەموو کارێن من دەستەسەر کرنە. دەمۆکراسی ل کویە، مافێن مرۆڤان ل کو نە، کەد ل کو نە؟”
ئەڤ پرس، روویێ دوروویێ ھشمەندیا پەکەکێ ئەشکەرە دکە. رێخستنەکە کو د قادێن ناڤخوەیی و ناڤنەتەوەیی دە ھەر دەم بەحسا “ماف، دادوەری، دەمۆکراسی و پاراستنا کەدکاران” دکە، د پراکتیکێ دە کەدا 12 سالان یا ھونەرمەندەکی کورد کو ب شەڤ و رۆژ ژ بۆ چاندا خوە خەبتیە، ب ئاوایەکی تۆتالیتەر دەستەسەر دکە. ئەڤ نێزیکاتی نیشان ددە کو رێخستن ھونەرێ نە وەکی نرخەکی پیرۆز، بەلکو تەنێ وەکی ئاموورەکە پرۆپاگاندایێ و چاڤکانیەکە دارایی ژ بۆ سیستەما خوە دبینە. گاڤا کو ھونەرمەندەک ناخوازە ببە “ئاموور”، سیستەم ھەولا تەپساندن و دەستەسەرکرنا بەرھەمێن وی ددە.
ھونەرمەند، ب خوەزایا خوە، ئافرینەرێ ئازادە و نکارە د بن سینۆرێن ھشک یێن ئیدەۆلۆژیەکە لەشکەری و سیاسی دە نەفەسێ بستینە. مەم ئارارات ب سالانە بێیی کو ببە زمانێ فەرمی یێ رێخستنێ، ھەست و دەنگێ ملەتێ خوە زندی گرتیە. لێ رامانا تووژ و یەک-رەنگا پەکەکێ، تو جاری تەحەموولا دەنگێن سەربخوە ناکە. گاڤا کو ئەو داخواز دکن کو ھەر ھونەرمەند ببە “کۆلە و کارکەرێ وان یێ ئایدۆلۆژیک” و گاڤا کو ھونەرمەندەکی خوەدی روومەت نەچار دمینە ببێژە “ئەز نە کۆلەیێ کەسی مە”، ئەڤ یەک ئیفلاسا ئەخلاقی و سیاسی یا ڤێ سیستەما دیکتاتۆر ب ھەر ئاوایی ئیسپات دکە.
د ئەنجام دە، نەحەقیا کو ژ ئالیێ سازیێن گرێدایی پەکەکێ ڤە ل دژی مەم ئارارات ھاتیە کرن، میناکا ھەری زەلالە کو نیشان ددە کا چاوا پەرگالێن ئایدۆلۆژیک ھەول ددن ھونەرا راستەقینە بفەتسینن و بکن بن خزمەتا بەرژەوەندیێن خوەیێن تەنگ. دڤێت وەرە زانین کو چ رێخستن، پارتی یان ژی شۆرەش ژ کەدا پێنووس و دەنگێ ھونەرمەندەکی مەزنتر نینە؛ ژ بەر کو ھێزێن سیاسی دەمکی نە، لێ ھونەرا کو ناسنامەیا راستەقینەیا گەلەکی دپارێزە، ھەردەمییە.
