دەمێ بەغدا نوقمی گەندەلیێ دبیت.. بۆچی دەنگێ پەرلەمانتارێ کورد ل دژی هەولێرێ بلندترە؟
د فەلسەفا سیاسی دا، مرۆڤ بتنێ ب وى پێگەهێ ل سەر دروینیت ناهێتە ناسین، بەلكو ب وێ ئارمانجێ دهێته نیاسین ئەوا بۆ هاتیە دانان.
دادوەرێ دادپەروەریێ ژ بیر بکەت، رامانا وێ ئهوه دادوەریێ ژ دەست ددەت، رەوشەنبیرێ راستیێ پشتگوه ب هاڤێژیت، رامانا رەوشەنبیریێ نامینیت و پەرلەمانتارێ دەنگدەر و نوێنەرایەتیا خۆ ژ بیر بکەت، بهایێ رەوشتی و سیاسی یێ پەرلەمانتارییا خۆ ژ دەست ددەت.
نوكه ئەو پرسیار سەر هەلددەت ئەوا روودانێن ئەڤرۆ یێن ئیراقێ دسەپینن: ئەرێ پەرلەمانتارێ كورد ل بەغدا، پارێزەرێ كوردستانێ یە د ناڤ دەولەتا ئیراقێ دا، یان بوویە دژایەتیکهرێ كوردستانێ؟
دۆسیەیێن گەندەلیێ ئهوێن ل ئیراقێ ئاشكرا بووین، بتنێ نە ههتكبهریێن دارایی یان دەستەسەرکرنا چەند بەرپرسان بوون، بەلكو هەرەس ئینانا وێ چیرۆكا سیاسی بوو ئەوا چەندین سالان دهاتە گۆتن: گەندەلی ئارێشەیهکا تایبەت ب كوردستانێ ڤەیە، بەغدا نموونەیا هەرە بلندا پاقژی، شەفافیەت و برێڤەبرنێ یە.
ل سەر ڤی بنەمایی، گەلەک جاران ژ كوردان دهاتە خواستن کو کارتێن خۆ یێن هێزا سیاسی و ئابووری رادەستی ناڤەندێ بکەن، ب تایبەتی د دۆسیەیێن نەفت و داهاتێن دارایی دا.
بەلێ راستی گەلەک ژ درویشمان بهێزتر بوو. روودانێن ئهڤرۆ سەلماند کو گەندەلی نە سنۆرەکێ جوگرافی یە ل هەولێرێ دەستپێبکەت و ل بەغدا ب دوماهی بهێت، بەلكو قەیرانەکا بنیاتی (ستراکتۆری) یە د ناڤ دەولەتا ئیراقێ ب خۆ دا.
ل ڤێرێ ئەڤ دژبەرییا فەلسەفی دیار دبیت: چاوا بەغدا، ئەوا دڤیا جهێ چاڤدێری و لێپرسینێ با ژ لایێ پەرلەمانتارێ كورد ڤە، بوو ب جهێ بەرگری لێکرن و بههانهگرتنێ، د دەمەکى دا كوردستان ههردهم وەک تومەتبار دهێتە نیشاندان؟
ئەرکێ پەرلەمانتارێ كورد د پەرلەمانێ ئیراقێ دا نە بەرگریکرنە ژ چ حزب یان حوکمەتەکێ ل هەرێمێ، چونکی حوکمەت دهێنە لێپرسینکرن، رەخنەگرتن ژى مافەکێ دیمۆکراتی یه.
بەلێ جیاوازیەکا مەزن د ناڤبەرا رەخنەگرتنا ل حوکمەتێ و لاوازکرنا کیانێ سیاسی بخۆ دا هەیە. هەرێما كوردستانێ نە حوکمەت و حزبەکا کاتی یە، بەلكو دەستکەفتەکێ مێژوویی، نەتەوەیی و دەستووری یە کو گەلێ كورد بهایەکێ گران ژ خوین، دەربەدەری و نکۆلیکرنێ بۆ دایە دا کو بگەهیتێ.
“ئەنتۆنيۆ گرامشی” دبێژیت: مەترسیدارترین جۆرێ هەژموونێ ئەوە دهمێ مرۆڤ ب چاڤێ کەسێن دی بهرێخو بدهته خۆ. ئەڤە مەزنترین كێشە یا ئەزموونا كوردى بوو د چەند سالێن دەربازبووى دا.
هندەک پەرلەمانتارێن كورد ل بەغدا هندى مژوولی دیارکرنا شاشیێن هەولێرێ بوون، هند مژوولی چاڤدێریکرنا بەغدا نەبوون، وەک کو ئەو ئەندامێن پەرلەمانێ كوردستانێ بن نەک یێن پەرلەمانێ ئیراقێ، وەک کو ئەرکێ وان یێ مێژوویی نە چاڤدێریکرنا حوکمەتا فیدرالی یه، بەلكو پێشکێشکرنا تومەتبارکرنەکا بەردەوامه دژی هەرێمێ.
نەتەوەیێن بچووک، ب تایبەتی ئەو نەتەوەیێن وەک گەلێ كورد تووشی نکۆلی، دابەشکرن و چەوساندنەوەیێ بووین، پێدڤی ب ئۆپۆزسیۆنەکا ساویلكه نینە، بەلكو پێدڤی ب ئۆپۆزسیۆنەکا تێگەهشتیتر و ب وژدانتر هەیە.
ئۆپۆزسیۆنەکا بزانیت کو شەرێ دژی گەندەلیێ ل كوردستانێ ئەرکەکە، بەلێ د هەمان دەم دا تێبگەهیت کو گوهۆرینا ناكۆكییێن حزبی بۆ ئامرازەکێ لاوازکرنا پێگەهێ دانوستاندنا هەرێمێ نە چاکسازیەکا سیاسی یە، بەلكو شاشیەکا ستراتیژی یە کو دێ باجەکا مەزن دەنە نڤشێن داهاتی.
روودانێن ئەڤرۆ یێن ل ئیراقێ دیار بووین، دڤێت ببیتە دەمێ پێداچوونەکا فکری و رەوشتی بۆ پەرلەمانتارێ كورد بەرى هەر کەسەکێ دی.
پەرلەمانتارێ كورد ل بەغدا نە پارێزەرێ ئیراقێ یە دژی كوردستانێ و نە دژی ئەزموونا گەلێ خۆ بیت، بەلكو ئەو پارێزەرێ مافێن گەلێ خۆ یە د ناڤ ئیراقێ دا و چاڤدێرە ل سەر دەولەتا فیدرالی ب ناڤێ دەنگدەرێن خۆ و بەرگریکارە ژ وێ هەڤسەنگییا دەستووری ئەوا قەوارە و مافێن هەرێمێ دپارێزیت.
و ئەو پرسیارا دێ د مێژوو و سیاسەتێ دا ب ڤەکری مینیت ئەڤە یە: دهمێ بەغدا نوقمی قەیران و گەندەلیێن خۆ بووی، بۆچی هندەک پەرلەمانتارێن كورد پتر مژوولی سەلماندنا شاشیێن كوردستانێ بوون، نەک مژوولی دیارکرنا شاشیێن وێ دەولەتێ ئەوا هاتینە هەلبژارتن دا کو چاڤدێریێ ل سەر بکەن؟
