مەمەد میردینی

د دیرۆکا فەلسەفەیا سیاسی دا گەلەک تەئۆریسیەنێن مەزن یێن مینا کارل مارکس هاتنە، لێ فەیلەسۆفێ ھەری مەزن یێ سەدسالا 21ێ بێ گومان فەیلەسۆفێ مەیێ دەرمانێ مۆرالێ، ئالدار خەلیلە. کارێ ڤی مرۆڤی نە برێڤەبرنا دیپلۆماسیێ یە، کارێ وی ئافراندنا سەرخوەشیەکا وسا کوورە کو ھوون تێ دا بنکەتنا ھەری مەزن ژی وەکی سەرکەفتنەکا دیرۆکی ببینن! گاڤا کو ل سەر ئەردی سیستەما رێڤەبەریا خوەسەر ل ھەر دەرێ پاشڤە دچیت، گوند و باژار ژ دەست دچن و قەیران دگەهیتە لووتکەیێ، ئالدار دەردکەڤیتە پێشبەری کامیرەیان؛ ب پرچا خوە یا شەکری، روویەکی گەش و ب چەند گۆتنێن مینا “بەرخوەدانا پۆلایین” و “تاکتیکا سەدسالێ” وسا مرۆڤان مەست دکە کو تو دبێژی قەی ئەم نھا کەتینە نیڤا ئەنقەرەیێ و مە ئالایێ کوردستانێ ل ور چقاندیە!

ئەڤ سیستەما مەستبوونێ وسا کار دکەت کو د فەرھەنگا وان دا تشتەکی ب ناڤێ “بنکەتنێ” نامینە. ئەگەر ئارتێشەک بهێت و باژاران یەک ب یەک ژ دەستێ وە دەرخینە، ئەڤە نە پاشڤەکشینە؛ ئەڤە “ستراتەژیا مەستکرنا دژمنی و کشاندنا وی بۆ ناڤا خەفکێ”یە! ئانکو، پلان ئەوە کو ئەم بھێلین دژمن ھەموو باژاران داگیر بکەت، دا کو گاڤا ئەو دکەڤیتە ھوندر، ژ کووراھیا ئاخێ و مەزناھیا ھەرێمێ مەژیێ وی تەڤلیھەڤ ببیت، بوەستیت و د ناڤا سەرسامیا خوە دا وندا ببیت! ئەڤە د ئەسلێ خوە دا پیلانەکا وسا کوورە کو هێژ شارەزایێن لەشکەری یێن جیھانێ فێم نەکرنە.

لێ یا ھەری کێموێنە و گرانبھا، سیستەما ماتەماتیکێ یا ئابۆرییا ئالدار خەلیل بخوەیە. ئەڤ سیستەما کو وی د ناڤا مەستبوونا سیاسی دا ئافراندیە دڤێت ل زانینگەھێن ھارڤارد و ئۆکسفۆردێ وەکی دەرس بهێتە خواندن. خواندنا وی یا ھەرێمی پر سادەیە: گاڤا باژارەک یان پارێزگەھەک ژ دەست دچیت، ھەوجە ناکەت کو ئێدی رێڤەبەریا خوەسەر مەسرەفا ئەلەکتریکێ، دەرمانێن نەخوەشخانەیان، ئاڤا ڤەخوارنێ و مووچەیێن کارمەندان بدە وی باژاری. نەخوەشخانە و قۆتابخانە بۆ ئالیێ دی مان؟ نە خەمە، بارێ مە سڤک بوو!

ھەر کو باژار کێم دبن، بودجەیا کو د دەستێ رێڤەبەریێ دە دمینیت زێدەتر دبیت، مەسرەف دبنە سفر و ئەم ب لەز بەر ب لووتکەیێ ڤە دەچین. ل گۆری ڤی مەنتقی، ئەگەر ئەم قامشلۆ، کۆبانێ و عاموودێ ژی ب تەمامی ژ دەست بدین، ئەم دێ گەهینە قۆناغا ھەری پیرۆز یا “سۆسیالیزما پاقژ”. د وێ قۆناغێ دا چ ھەرێم، چ کارمەند و چ مووچە نامینن کو رێڤەبەریا خوەسەر ل سەر ملێ خوە راکەت. ژ بەر ڤێ یەکێ، گاڤا پارێزگەھەکا نوو ژ دەست دچیت، دڤێت گەلێ فەقیر د بن ڤێ مەستبوونێ دا ل شوینا تازیێ، راستەراست ل دھۆل و زورنایێ بدەت، ژ بەر کو ئابۆریا شۆرەشێ گاڤەکا دن بەر ب سەرکەفتنا ھەری مەزن ڤە ئاڤێتیە!

“مەستبوونا شۆرەشگەری” و مێزەیا بازرگانیێ یا ئەنقەرەیێ

پرسگرێکا مەیا ھەری مەزن ئەوە کو ئەڤ گەلێ رۆژئاڤا هێژ د ڤێ مەستاتیێ دا ب تەمامی جیھ نەگرتیە، پر بێسەبرە و ھەر تشتی د چارچۆڤەیەکا پچووک دا دبینیت. گاڤا دبینن کو سیستەما وان یا کو ب خوینا ھەزاران جوانان ھاتبوو ئاڤاکرن، د سالێن 2025 و 2026ێ دە د بن ناڤێ “پێڤاژۆیا چارەسەریێ” دە ھێدی ھێدی بەر ب ژناڤچوونێ ڤە دچیت، دەست ب گازندان دکن و دبێژن “زارۆکێن مە چوون، ئاخا مە چوو!”. حەیران، گاڤا سیستەما سیاسی ب گۆتنان سەرخوەش بوویە، ما وەختێ ئالدار و رێھەڤالێن وی ھەیە کو گوھ بدن ڤان ھوورگولیێن وە یێن بچووک؟ فەلسەفەیا مە پر مەزنترە!

ئارمانجا مە یا ھەری پیرۆز نە ئاڤاکرنا ستاتویەکێ یە ل رۆژئاڤا؛ ئارمانج ئەوە کو جوانێن رۆژئاڤا بچن ل چیایێن باکور و د ناڤ توونێلان دا ببنە قوربانی، دا کو مێزەیا بازرگانیێ یا د ناڤبەرا باخچەلی و ئۆجالان دا ل ئەنقەرەیێ گەرم بمینیت! ما ژ بۆ گوندیەکی عاموودێ یان حەسەکێ شانازیەکا مەزنتر ھەیە کو مالا وی خراب ببیت، لێ ل شونا وێ “سیاسەتا ئەنتەگراسیۆنێ” ل ترکیەیێ پێش بکەڤیت و د ھەر دو سالان دا جارەکێ قانوونەکا نوو یا پۆشمانیێ ژ بۆ مە دەرکەڤیت؟ ئەڤەیە سیاسەتا کوور یا سەدسالێ! گاڤا تو د ناڤ خەون و خەیالان دە مەست دبی، تو روومەتەکا مەزن پێشکێشی خەتا “سەرۆکاتیێ” دکەی کو ھەر جارێ وەکی ئەندازیارێ ئاشتیێ دەرکەڤیتە پێش.

دەرمانێ ھەری باش: مەستبوونا ب داخویانیەکا 3 ددەقیقەیی یە!

د داویێ دە، دەرمانێ ھەری فەلسەفی و ھەری ب باندۆر یێ ل دژی ھەر جوورە کریز، برین و برچیبوونێ، دیسا داخویانیێن ئالدار خەلیل بخوە نە، کو وەکی ڤەخوارنەکا کحوولی مەژیێ خەلکی سەرخوەش دکە. چ دبیت بلا ببیت، سیستەما بەرگریێ ھلوەشیا؟ ستاتویا ھەرێمێ ھات قوربانیکرن؟ گەل کۆچبەر بوو؟ نەترسن! ئالدار دێ نھا ب میکرۆفۆنا تەلەڤیزیۆنێ باخڤە و ب چەند گۆتنێن سێربازی یێن مینا “پێنگاڤا دیرۆکی”، “تاکتیکا پۆلایین” و “تێکۆشینا سەدسالێ” وە هێژ زێدەتر “مەست” بکە، وسا کو ھوون دێ شەرم بکن کو وە چما نان یان ئەلەکتریک ژ رێڤەبەریێ خوەستیە.

ئەفسانەیا سیاسی گاڤا دبیتە دەرمانێ مەژیێ مرۆڤی، راستیا ل سەر ئەردێ دبیتە خەونەک. ئەم تەنێ دکارین ژ دل پیرۆزباھیێ ل ڤێ شیانا بێھەمپا یا “مەستکرنا جڤاکی” بکین کو دکاریت د ناڤ ھەر ھەرفین و بنکەتنێ دا “مانیفەستۆیەکا سەرکەفتنێ یا مەزن” دەرخیتە ھۆلێ و گەلێ خوە ژ بارێ گران یێ ژیانێ رزگار بکە!