دۆزا كوردى دۆسییهكا ڤهكرى نینه
سمكۆ عهبدولعهزیز
دۆزا کوردی ل تورکیا نە دۆسییەکا سیاسی یا هەلاویستی یە د ناڤبەرا شەر و دانوستاندنان دا، بهلكو پرسیارەکا پاشخستى یە ل سەر بنیاتێ دەولەتێ بخۆ.
پرسیارەک کو د هەر قۆناغەکێ دا ب شێوازەکێ جودا دهێتە پێش، لێ جەوهەرەکێ جێگیر دپارێزیت: دەولەتەک چاوا دشێت بەردەوام بیت د پێناسەکرنا خۆ دا، د دەمەکی دا کو پشکەکا رەسەن ژ پێکهاتێ وێ یێ مێژوویی هێشتا د دەرڤەی ڤێ پێناسێ یە یان ل پەراوێزێ یە؟
پشتی سهدسالان ژ ههڤركییا ڤەکری، ئێدی ناهێتە قبوولکرن کو دیمەن ب لۆژیكێ رابردووی بهێتە خواندن. سەرەرای ئامادەبوونا توندوتیژی یا درێژخایەن ب تنێ نەکاریگەرا دۆزێ یە، هەروەسا ئینکارکرنا سیاسی ژی ئێدی نەشێت وی ئارامیێ بەرهەم بینیت یێ کو بۆ سهدسالان ل سەر هاتیە ئاڤاکرن.
د ناڤبەرا ڤان هەردو سەرنەکەفتنان دا، قۆناغەکا گۆهۆرینێ یا نهتەمام دروست دبیت: نە شەر دگەهیتە دوماهیێ و نە ژی چ چارەسەری دهێنە راگەهاندن.
کێشە ب تنێ د داخوازیێن کارگێری یان لێکتێگەهشتنێن دەمکی دا کورت نابیت، بهلكو د پرسیارا دانپێدانێ بخۆ دا یە.
دانپێدان ب ناسنامێ وەک چەوا هەی، نە وەک ئەوا د ناڤ مۆدێلەکێ پێشوەختە ئامادەکری دا دهێتە دارشتن. زمان نە هوورکاتیەکا رۆشنبیری یە، بهلكو مەرجێ هەبوونێ یە، بیرەوەری ژی نە چیرۆکەکە ل سەر رابردووی بهلكو بەردەوامییا نوکە یە د ناڤ مێژوویێ دا.
دەما کو ژ ناسنامەیەکێ دهێتە خواستن کو دەست ژ ڤان رەگەزان بەردەت یان ئامادەبوونا خۆ کێم بکەت، هینگی ئەم نە ل هەمبەر ناکۆکیەکا سیاسی نە، بهلكو ئەم ل هەمبەر قەیرانەکێ نە د پێناسەکرنا مرۆڤی دا د ناڤ دەولەتێ دا.
لێ ئەڤ کێشەیە د کوراتییا خۆ دا، سنۆرێن دۆسیەیا کوردی یا ئێکسەر دەرباز دکەت دا کو سنۆرێن مۆدێلا دەولەتێ بخۆ دیار بکەت.
دەولەتەک کو ل سەر بنەمایێ ئێکدەستیێ هاتیە ئاڤاکرن، د دەمەکێ دا کو راستییا جڤاکی یا فرە رەنگ و تێكههل بوو و ناهێته کورتکرن د ناڤ ئێک ناسنامێ دا.
ژ ڤێرێ ناکۆکییا سەرەکی دەردکەڤیت: د ناڤبەرا دەولەتەکێ دا یاكو دوپات ل سەر پێناسەکا تاکرەو و ئێکدەست دکەت و جڤاکەکێ فرەرەنگ کو ناهێتە بەرتەنگکرن بۆ ئێک ناسنامێ، ئەگەر ب رێکا زۆرداری و توندوتیژییا دەروونی یان سیاسی نهبیت. تشتێ نوو یێ ئەڤرۆ نە ناڤهرۆک و بنیاتێ دۆزێ ب خۆ یە، بهلكو ئەوە کو دۆز گەهشتیە قۆناغەکا وهسا کو ئێدی چ پەرده و سەرپۆش ل سەر نەماینە و راستییا وێ ب تەمامی ئاشکرا بوویە.
ئەو ئامرازێن کو بۆ سهدسالان ههڤركی پێ دهاتە برێڤەبرن شیانا خۆ ژ دەست داینە بۆ بەرهەمئینانا ئەنجامێن جێگیر و بەردەوامبوون د هەمان لۆژیك دا ب تنێ رامانا وێ دوبارە بەرهەمئینانا قەیرانێ یە ب شێوازێن جودا.
ئەڤ تێگههه قۆناغا نوکە نازكتر دکەت: ژبەر کو ئەڤە قۆناغه قوناغا ژکارکەفتنا رێکێن کهڤنە.
لێ گۆهۆرینا درست ل دەمێ راوستاندنا شەری دەستپێناکەت، بهلكو ل دەمێ پێناسەکرنا دوبارە یا پەیوەندییا د ناڤبەرا دەولەت و جڤاکی دا دەستپێدکەت. ئەرێ ئەڤ پەیوەندییە ل سەر بنەمایێ دانپێدانێ یە یان ئینکارکرنێ؟
ل سەر شەراکەتێ یە یان ل سەردەستیێ؟
ل سەر قبوولکرنا فرەرەنگیێ یە یان ل سەر وێ چەندێ کو وەک گەف بهێتە دیتن؟
ئەڤ پرسیارە ئێدی نە تیۆری نە، بهلكو بووینە مەرج بۆ هەر ئارامیەکا بەردەوام کو بشێت بژیت.
کێشا کوردی ئەڤرۆ نە ب تنێ دۆسیەکا سیاسی یا ڤەکری یە، بهلكو ئاوێنەیا سنۆرێن دەولەتێ ب خۆ یە. هەر گیرۆبوونەک د رووبرووبوونا ڤێ پرسیارێ دا قەیرانێ رانەوهستینیت، بهلكو وێ كوورتر لێ بکەت و وێ ئالۆزتر دکەت هەر دەما کو سەر هەلدەتە ڤە.
