محەمەد شەنەر د 1ێ مژدارا 1991ێ دە ل قامیشلۆیا رۆژئاڤا، ژ ئالیێ کۆمەکا گرێدایی پەکەکێ و ئیستیخباراتا سووریەیێ ڤە ھاتە کوشتن. پشتی 35 سالان، ئەنجامێن سیاسی و لەشکەری یێن کوشتنا شەنەر و باندۆرا وێ ل سەر دیرۆکا داوی یا کوردستانێ ب پرانی نایێن فامکرن.
پەکەکێ کوشتنا شەنەر وەکی “ژھۆلێراکرنا خایین و رزگارکرنا شۆرەشێ” نیشان دا. ب تایبەتی، د سالێن 1990ێ دە ل باکورێ کوردستانێ نێچیرا شۆپینەرێن شەنەر ھاتە دەستپێکرن. ناڤێ شەنەر ب پیساتیێ و ھەتا ب سیخورتیێ رە بووبوو ھەڤواتە.
دەردۆرێن ل دەرڤەیی پەکەکێ کوشتنا شەنەر پتر وەکی “کوشتنا بێرەحم یا هەڤرکان” شیرۆڤە کرن و ل سەر ڤێ یەکێ رەخنە ل پەکەکێ گرتن. لێبەلێ، کوشتنا محەمەد شەنەر بوویەرەکا گرینگ بوو کو رێکا دیرۆکا 35 سالی یا باکورێ کوردستانێ گوھەراند و چارەنووسا وێ دیار کر. گەر محەمەد شەنەر بکاربا ئابدوڵاھ ئۆجالان د کۆنگرەیا ٤ەمینا پککێ دە راوەستاندا و ئاڤاھیا د ناڤ پککێ دە بگوھەراندا، چارەنووسا باکورێ کوردستانێ دێ پر جوودا بوویا. ژ بەر کو رەخنەیێن محەمەد شەنەرێن ل سەر ئۆجالان نە تەنێ رەقابەتەکە رێبەرتیێ ب ئۆجالان رە بوون. شەنەر رەخنە ل تەڤاھیا پەرگالێن سیاسی، لەشکەری، دیپلۆماتیک و کادرۆیێیێن پککێ کر و گوھەرتنەکە بنگەھین و دەمۆکراتیک خەیال کر.
ئەگەر دەستپێشخەریا شەنەر یا ل دژی عەبدوللاھ ئۆجالان سەرکەفتی ببا، ئیرۆ ئۆجالان نەدکاریبوویا رابە و پشتی 41 سالان شەری، 50.000 قوربانی و وێرانکرنا گوندێن کوردان ببێژە کو “دەولەتا نەتەوەیی یا جودا، فەدەراسیۆن، خوەسەریا ئیداری و چارەسەریێن چاندی، کو ئەنجامێن نەچاری یێن مەیلداریا نەتەوەپەرەستا توندن، نکارن بەرسڤا سۆسیۆلۆژیا دیرۆکی یا جڤاکێ بدن.”
محەمەد شەنەر وەکی یەک ژ جوانێن ھەری ناڤدارێن کوردستانێ یێن سالێن 1970یێ دەرکەت ھۆلێ. ئەو کەسەکی ژێھاتی، رەوانبێژ، رێخستنڤان و کاریزماتیک بوو. وی بەشداری بەرخوەدانا دییاربەکرێ یا سالێن 1980یێ بوو، و ناڤوودەنگێ خوە هێژ زێدەتر کر. د سالا 1989ێ دە سەربەست ھاتە بەردان و تەڤلی ئاکادەمیا مەعسووم کۆرکماز بوو. دەما کو ئەو ژ گرتیگەھێ دەرکەت، پەکەکە ل ھەر دەرێ و ل ھەر دەڤەرێ د رەوشەکا بێچارەتیێ دە بوو. ل گەلەک جھان، ب تایبەتی ل بۆتانێ، گەل و گەریلا ل ھەڤ کەتبوون، سڤیل ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە ھاتبوون کوشتن و خەلکێ بۆتانێ بووبوون جەردەڤان. شەر سەکنیبوو.
رەژیما سەدام د ناڤ ئالۆزیەکا مەزن دە بوو و دەنگێ شەرێ کەنداڤێ دھات بھیستن. ژ بۆ کوردان شەرت و مەرجێن گرینگ ھەبوون. ب راستی، شەنەر نە تەنێ ژ بۆ پەکەکێ، لێ ژ بۆ تەڤاھیا کوردان د خالەکا گرینگ دە کەت قادا سیاسی. و نرخاندن، رەخنەیێن وی یێن ل سەر پەکەکێ و بەرنامەیا وی یا سیاسی د وێ دەمێ دە دکاریبوون ژ بۆ کوردان ببن سەدەما دەستکەفتیێن گرینگ.
محەمەد شەنەر شەرت و مەرجێن سیاسی باش فێم دکرن. وی پر ئەشکەرە دگۆت کو “سۆسیالیزما راستین ھلوەشیایە و پێدڤییە کورد تێکۆشینەک جوودا بکن.” شەنەر ب ئەشکەرەیی دیار کر کو خەتا گەریلا، شەر و پەڤچوونێ یا کلاسیک یا پەکەکێ مەحکوومی تێکچوونێیە، ئەڤ یەک ھەم ژ ئالیێ پراکتیکی و ھەم ژی ژ ئالیێن تەئۆریک ڤە راڤە کر. ل گۆری شەنەر، شەر چ دەستکەفتیان بۆ کوردان ب دەستڤە نائینیت؛ بەرەڤاژی ڤێ، کورد دێ ونداھیێن مەزن دەن. ژ بەر ڤێ یەکێ، شەنەر تێکۆشینەک سیاسی پێویست ددیت، تێکۆشینەک کو چالاکیا لەشکەری ژی د ناڤ خوە دە بگرە، لێ د ھەمان دەمێ دە رێخستنکرنا پرئالی یا گەل ژی د ناڤ خوە دە بگرە. دەما کو ئەم ئیرۆ ل داخویانیێن محەمەد شەنەر دنێرین، ئەم دکارین ببێژین کو وی خەتا تێکۆشینێ یا پر رەوا و مەعقوول پەژراند بوو.
ژ بەر ڤێ یەکێ چما ئۆجالان تشتێ کو محەمەد شەنەر دیت نەدیت؟ دبە کو ئەڤە یەک ژ پرسێن ھەری گرینگ بە کو کورد دڤێت ئیرۆ ژ ئۆجالان بپرسن. ما پێشبینیا سیاسی یا ئۆجالان تێرێ نەدکر، یان ژی ئەڤە تام کارێ وی بوو؟
گەلۆ دا ھەر تشت ل کوردستانێ جودا بت گەر خەتا شەنەر ب سەر کەتبا؟
عەبدوللاھ ئۆجالان گۆت کو شەنەر “ل دژی تێکۆشینا گەریلا یا ل کوردستانێ یە” و ژ بەر ڤێ یەکێ پێدڤی ب تەسفیەکرنێ ھەبوو. بالکێشە کو 34 سالان پشتی کوشتنا شەنەر، ئۆجالان دەرکەت و هەمان تشتێ کو شەنەر ل سەر تێکۆشینا گەریلا گۆتبوو گۆت. ئانگۆ، وی گۆت، “شەرێ گەریلا ب سەر نەکەتیە، تێکۆشینا سیاسی پێدڤییە.” ب گۆتنەکا دن، گەر خەتا شەنەر ب سەر کەتبا، 50.000 کەس نەدبوون قوربانی.
پشتی وێرانکرنا مەزن یا کو ژ بەر شەرێ ل باکورێ کوردستانێ چێبوو، نفشێن کو بێسەبەب ھاتن قوربانی کرن، 50.000 کەسێن کو ژیانا خوە ژ دەست دان (ئەم ھەژمارا کو موراد کارایلان بەحس کریە دبێژین، ھەژمارا راستین ژ ڤێ زێدەترە)، ئۆجالان دەرکەت و گۆت کو خەتا وی شاشە. دەما کو ئەم دبێژین محەمەد شەنەر دکاریبوو دیرۆکێ بگوھەرینە، مەبەستا مە ئەڤە.
ب راستی، د سالڤەگەرا 34ێ یا شەھادەتا وی دە، ئەشکەرەیە کو خەتا محەمەد شەنەر چقاس راست بوو.
ھەروھا گرینگە کو خالەک دن ژی وەرە دەستنیشانکرن: شەنەر ھشیاریێن گرینگ دابوون ئۆجالان ل سەر قوربانیکرنا پرسگرێکا کورد ژ بۆ ھێزێن کۆلۆنیالیست و رێخستنێن ئیستیخباراتێ. بۆ نموونە، د سالا 1991ێ دە، وی ھەلوەستا ئەندامێن پەکەکێ ل باشوورێ کوردستانێ دەما کو خەلک ل دژی رەژیما سەدام راببوون سەر پییان ئەوقاس ب زەلالی راڤە کر کو وی گۆت: “دەما کو جەماوەرێ باشوورێ کوردستانێ رادبوون سەر پیان، باژار یەک ب یەک ئازاد دکرن، پەکەکێ د بن ناڤێ دۆماندنا تێکلیێن تاکتیکی لگەل رێڤەبەریا سەدام، تێکلیێن ئەشکەرە لگەل دەزگەهێ ڤەشارتی یێ ئیراقێ د دۆماندن. د دەما کو سەرھلدانێ دەست پێ کر دە، ل کوردستانا ئیراقێ نێزیکی 2000 گەریلایێن چەکدار ھەبوون، و ژ بلی مە ل ھەرێمێ چ ھێزێن چەکدار یێن دن تونەبوون. تەڤی ڤێ یەکێ، ب تەعلیماتێن وەکی “ئەڤ سەرھلدانە دێ هێتە تەپەسەرکرن، ئەم تێکلیێن خوە لگەل رێڤەبەریێ خەراب نەکن، ئەم دەستوەردانێ نەکن د رەوشێ دە،” جەماوەرێ باشوورێ کوردستانێ بێ رێبەر و بێ پاراستن مان.” شەنەر دووڤ رە وھا دۆماند، “چاوا ئاپۆ د دەستپێکا سالا 1991ێ دە دەرفەتێن رزگاریێ یێن ل باشوور ژ دەست دان و فرۆتن، ژ بۆ ھەموو گەلێ مە، ھەر وھا ژ بۆ شۆرەشگەر، وەلاتپارێز و ھەموو کادرۆ و شەرڤانێن پارتیێ مژارەک مەراقێ یە، و ئەڤە مژارەکە کو نایێ فامکرن و ژ بەر ڤێ یەکێ دبە سەدەما نەرەحەتیێ.”
بالکێشە کو شەنەر و تەڤگەرا وی د وێ دەمێ دە ژ ھەڤپەیڤینێن ئۆجالان لگەل رۆژنامەڤانان ھایدار بوون. وان دیتبوو کو ئۆجالان د دەما ھەڤپەیڤینان دە ھەموو ئەندامێن پەکەکێ دەرخستنە دەرڤە و گۆتبوو، “محەمەد عەلی برانت د چەنتەیێ خوە دە چ ئانی بۆ ئۆجالان، و وی چ ژ ئۆجالان وەرگرت؟” ب گۆتنەکا دن، ئەو ژ دانوستاندنێن تاری یێن ئۆجالان لگەل دەولەتا ترک، دەولەتا سووریەیێ و ھتد.. ئاگەهدار بوو. وان دخوەست کو پەکەکێ ژ ئەرکا وێ یا دژ-شۆرەشگەری دەرخینن.
لێ ئەڤ یەک پێک نەھات. ژ بەر کو کەسی نەخوەست کەسەک دن شوونا ئۆجالان بگرە. دەولەتا ترکیێ نەخوەست، ژ بەر کو وان ئەرکەک دابوو ئۆجالان. سووریەیێ نەخوەست، ژ بەر کو وان ژی ئەرکەک دابوو ئۆجالان. ژ بەر ڤێ یەکێ شەنەر د ئۆپەراسیۆنەکا ھەڤبەش یا د ناڤبەرا پەکەکێ و ئیستیخباراتا سووریەیێ (موخابەراتێ) دە ھات کوشتن. ب گۆتنەکا دن، ئۆجالان ب تەنا سەرێ خوە نەبوو سەرۆک؛ ھێزێن کۆلۆنیال دخوەستن کو ئەو ببە رێبەر و سەرۆکێ یەکانە یێ پەکەکێ.
محەمەد شەنەر د کۆنگرەیا 4ێ دە داخوازا لێپرسینێ ل سەر ھەموو کارێن پەکەکێ یێن ل رۆژھلاتا ناڤین کربوو. ب راستی، ھەموو کەسێن کو بەشداری کۆنگرەیێ بوون، تەڤی جەمیل بایک تەنێ برایێ ئۆجالان، عۆسمان ئۆجالان نە ئامادە بوو، پشتگری دان ڤێ پێشنیارێ. ئەڤ پێشنیارە دا بیتە سەدەما لێپرسینا ئۆجالان. لێ مخابن، ئیرادەیا شەنەر و ھەڤالێن وی نەکارین کۆنترۆلا ھەڤبەش یا ئۆجالان و ھێزێن داگیرکەر بشکینن. دژمنێ وان پر مەزن بوو و واب چ ھەڤالبەند نەبوون. شەنەر د ئۆپەراسیۆنەکا ھەڤبەش یا ئۆجالان و ھێزێن داگیرکەر دە ھاتە کوشتن. و ئەگەر دیرۆک ب ڤی رەنگی نەگوھەریبا، ئەگەر کۆنگرە د خستنا ئۆجالان د بن لێپرسینێ دە ب سەر کەتبا، کورد دا د وارێ یەکیتیا نەتەوەیی، سیاسەتا دەمۆکراتیک و ھتد.. دە ل کوردستانێ د رەوشەکا پر چێتر دە بن.
رێبەرتیا نھا یا ئۆجالان ل سەر خوینا زارۆکێن کورد یێن ناڤدار یێن مینا شەنەر ھاتیە ئاڤاکرن. وی ب خوە ل ئیمرالیێ ژ حەسەن ئاتیلا ئۆگۆر رە گۆت، “من ژ ئیستیخباراتا سووریەیێ رە گۆت، ئەو دخوازن من ب کەسەکی دن بگوھەرینن، ھوون نەکارن کۆنترۆل بکن، من شەنەر کوشت.” وەکی دن، ھەکە ئەو ئیرۆ دکارە ب ڤی رەنگی ب بێشەرمی تەسلیمبوونا خوە ئیلان بکە، ئەو ژ بەر ڤێ یەکێیە کو وی کورێن وەلاتپارێز یێن راستەقینە یێن ڤی گەلی یێن مینا شەنەر ژ ھۆلێ راکرنە.
شەنەر ھەلبەستڤان، نڤیسکار، سیاسەتمەدار و مرۆڤەکی تێکۆشەر بوو. ئەو رێبەرەکی کاریزماتیک و ب باندۆر بوو. ئەو ھێژایی پتر نڤیساندن و ئاخافتنێیە. و مخابن، ئێشا نەناسینا نرخا محەمەد شەنەر دێ هێژ زێدەتر ببە.
د سالڤەگەرا 35ێ یا شەھادەتا وی دە، ئەم بەژنا خوە ل بەر بیرئانینا وی ب رێزداری دچەمینین.
