Skip to content
بیرکردنەوەی ڕیاڵ پۆلیتیک
ناسنامەی کورد لە دۆسیە هەواڵگری و شاراوەکاندا وەک زمانی پاراستنی هاوکێشەکان دەخوێندرێتەوە نەک وەکوو پڕۆژەیەکی خاوەن سەروەری.
سمکۆ عەبدولعەزیز
ئەو پۆستەرە سیاسییانەی کە لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان یان لە سەردێڕی هەواڵەکاندا دەیبینین، تەنها تۆزی هەندێک ڕووداوی لەناکاو و کاتین.
جیهان پڕە لە چۆنیەتی ڕاگەیاندنی جەنگەکان، بەڵام پرسیاری ڕاستەقینە ئەوەیە کە شەڕەکان چۆن بەڕێوەدەبرێن؟ چی لە پشت دیمەنە بێدەنگەکانەوە شاراوەتەوە؟
ئەگەر بە وردی سەیری دیمەنی جیۆپۆلەتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکەین، بۆمان دەردەکەوێت کە پرەنسیپی سەرەکی زلهێزەکان سەرکەوتنی تەواوەتی نییە، بەڵکوو پاراستنی دۆخی سەقامگیری ململانێ و ڕێگریکردنە لە دروستبوونی فەزایەکی بەتاڵ لە هێز و دەسەڵات.
ئێمە لە چەقی دۆخێکی پڕ لە ئاڵۆزیی ڕێکخراودا دەژین، شوێنێک کە کەس نایهەوێت ئەوی دیکە بە تەواوی لەناو ببات.
فەلسەفەی حوکمڕانی لە ناوچەکەدا گۆڕاوە بۆ ئەوەی ئامرازی مۆدێلێکی هاوسەنگی دروست بکەن کە تێیدا لایەنەکان تەنها زیانەکان بڵاودەکەنەوە بەبێ ئەوەی بگەنە ئاستی مردن.
ئەمریکا و زلهێزە ناوچەییەکانی وەک تورکیا و دەوڵەتانی کەنداو باش دەزانن کە داڕمانی بنچینەیی بلۆکێکی سیاسی وەک ئێران، جیهان بەرەوڕووی شەپۆلێکی نوێی هەبوون دەکاتەوە کە تێیدا سنوور و ناسنامەکان لەژێر پێی وێرانکاریدا فراوان دەبن. بۆیە سیاسەتی دەوڵەتە زلهێزەکان لەسەر بنەمای ئەخلاقی جەنگی نییە، بەڵکو لەسەر بنەمای بیرکردنەوەی ڕیاڵپۆلیتیک دامەزراوە: پاراستنی دوژمنێکی لاواز هەمیشە باشترە لە ڕووبەڕووبوونەوەی فەوزایەکی بێ دایک و باب.
لەم گۆڕەپانە فراوانەدا، عێراق و پرسی کورد وەک دەربڕینی جەوهەریی ئەم هاوسەنگییە لەرزۆکە دەردەکەون. لە کاتێکدا چاوی میدیاکان لەسەر گەرووی هورمز و ڕێڕەوە ئاوییەکانە، بەڵام چەقی ئاسایشی ڕاستەقینە لە خوێنی کێشە ناوخۆییەکانی عێراقدا لێدەدات. عێراق تەنیا جوگرافیایەکی جەنگ نییە، بەڵکو گۆڕەپانی سێبەرەکانە، کە تێیدا چەمکی “سەروەری دەوڵەت” وردە وردە لەناو ململانێی چەک و ئابووریی کێشەی داراییەکاندا لەناو دەچێت.
هەر هێرشێک یان لێدانێکی کتوپڕ بۆ سەر ئەو خاکە، دەتوانێت پریشکی ئاگری شەڕێکی ناوچەیی گشتگیر بێت.
لە لایەکی ترەوە ناسنامەی کورد لە دۆسیە هەواڵگری و شاراوەکاندا وەک زمانی پاراستنی هاوکێشەکان دەخوێندرێتەوە نەک وەک پڕۆژەیەکی خاوەن سەروەری. هێزە نێودەوڵەتییەکان پێگەی کورد وەکوو کەرەستەیەکی تاکتیکی بۆ فڕێدان و کێشانی سنوورەکانی فشار لە دژی پایتەختە ناوەندییەکان بەکار دەهێنن.
ڕوانگەی تورکیا بۆ قۆناخی دوای ئێرانیش لەم خاڵەوە سەرچاوە دەگرێت، ترس لە دروستبوونی بۆشایییەک کەوا تێیدا جوگرافیایەکی نەتەوەیی ئاڵۆز سەرهەڵدەدات.
لێرەدا ئابووری و تۆڕەکانی وزە وەک ڕێگای ڕاستەقینەی ململانێکان دەردەکەون، چونکە ئەگەر چەک گوتارەکە گەرمتر بکات، غاز و کارەبا بڕیاری ڕاگرتنی جەنگ دەدەن.
دەرئەنجام، بۆیە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نە بەرەو ئاشتییەکی ئەفلاتونی دەڕوات و نە بەرەو شەڕێکی یەکلاکەرەوەش دەچێت. ئێمە لە ناو بازنەیەکی خولانەوەی دینامیکی هاوسەنگییەکی بریقەداردا دەژین، کە تێیدا زلهێزەکان وەک ئەندازیاری قەیرانەکان هەڵسوکەوت دەکەن. مانەوە لەم دۆخەدا پێویستی بە لێکۆڵینەوەی بەردەوام هەیە، چونکە گەرمییپێوی ڕاستەقینە هەمیشە لە ناو عێراق و پرسی کورددا دەکوڵێت و هەر گۆڕانکارییەک لە ڕێژەی ئەم دوو دۆسیەیەدا، تەواوی نەخشەی ناوچەکە سەرلەنوێ دەکێشێتەوە.
