هیچ هێزێک ناتوانێ بەرژەوەندی حزبی بخاتە سەرووی بەرژەوەندیی کوردستانەوە!

پێویستە کوردانی باشوور ئیرادەی هاوبەشی خۆیان بپارێزن و دژی دووبەرەکی بوەستنەوە و ستراتژییەکی نەتەوەیی یەکگرتوو دابڕێژن.

شەیخموس ئۆزەنگین

ئەم ڕووداوانە کە لە چەند هەفتەی ڕابردوودا (بەتایبەت لە مانگی نیسانی 2026) لە عێراق و باشووری کوردستان ڕوویانداوە، لە ئاستی پرسی قووڵی سیاسی و ئەمنی و نەتەوەیی، میللەتی کورد و گەلی کوردستاندان.

1ـ هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری عێراق (نیسانی 2026)

بەپێی دەستووری عێراقی ساڵی 2005، پۆستی سەرۆک کۆمار بە شێوەیەکی نەریتی (کۆتا) بۆ کوردە، ئەمەش وەک بەشێک لە سیستەمی “هاوبەشی نیشتمانی” دوای ساڵی 2003. ساڵانێکە کەوا ئەم پۆستە لە دەست یەنەکەدایە. لە 11ی نیسانی 2026، پەرلەمانی عێراق نزار ئامێدی (لە یەنەکە، وەزیری پێشووی ژینگە)ی بە سەرۆک کۆماری عێراق هەڵبژارد (بە 227 دەنگ).

یەنەکە ئەم پۆستەی وەک “پشک”ی خۆی دەبینی و لەگەڵ لایەنە عەرەبییەکان (وەک چوارچێوەی هاوئاهەنگی و حەشدی شەعبی) ڕێککەوت بەبێ ئەوەی کە ڕێککەوتنێک لەناو ماڵی کورد (لەنێوان پەدەکە و یەنەکە و هێزەکانی دیکەدا) پێکبێت. ئەمەش دژی ئەو “میکانیزمی کوردی”ی تەقلیدییە کە کاندید دەبێت لەلایەن هاوپەیمانی ناو ماڵی کوردەوە کاندید بکرێت.

پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) بەشداری دانیشتنەکەی نەکرد و بایکۆتی کرد و بەیاننامەیەکی توندی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند: “ئێمە ئەم پرۆسەیە قبووڵ ناکەین، کاندیدەکە لە چوارچێوەی کوردییەوە نەهاتووە، پۆستەکە هی گەلی کوردستانە نەک حزبێک، لەگەڵ ئەم سەرۆکە کار ناکەین و فراکسیۆنەکەی خۆمان بە مەبەستی ڕاوێژکردن دەگەڕێنینەوە بۆ هەرێمی کوردستان”.

ئەم ڕووداوە دەریدەخات کە یەنەکە هاوکاری لایەنە دەرەکییەکان (عەرەب و میلیشیاکانی حەشد) دەکات بۆ بەدەستهێنانی ئەو پۆستە، بەڵام ئەمە ئیرادەی هاوبەشی گەلی کوردستان پێشێل دەکات.

2ـ گۆڕینی پارێزگاری کەرکووک

کەرکووک شارێکی کوردستانییە، کە کورد بە پێی ئامارەکان نزیکەی 60ی بۆ 70٪ی دانیشتوانەکەی پێکدەهێنن (هەرچەندە ساڵانێکە دیمۆگرافیاکەشی دەگۆڕدرێت).

مادەی 140ی دەستووری عێراق (درێژەی ماددەی 58ی یاسای کاتی) داوا دەکات کە “ئاساییکردن و سەرژمێری و ڕیفراندۆم” لە کەرکووک و ناوچە جێناکۆکەکان بەڕێوەبچێت بۆ ئەوەی کە ستاتۆی خۆیان دەستنیشان بکەن. 20 ساڵە ئەم پرۆسەیە جێبەجێ نەکراوە و دیمۆگرافیاکەی دەگۆڕدرێت (بەتایبەت لە دوای ساڵی 2017، کە دوای بەڕێوەچوونی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی، هێزەکانی حەشدی شەعبی ناوچە ئازادکراوەکانی دەستی پێشمەرگەی کۆنترۆڵکرد).

لە ڕێکەوتی 16-18ی نیسانی 2026دا، ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک دەستلەکارکێشانەوەی پارێزگاری پێشوو (رێبوار تەها لە یەنەکە)ی قبووڵکرد و محەمەد سەمعان (سەرۆکی بەرەی تورکمانی عێراقی)ی وەک پارێزگار هەڵبژارد. دوای نزیکەی 100 ساڵ ئەمە یەکەمجارە کە کەرکووک پارێزگارێکی تورکمانی دەبێت. ئەمەش بەگوێرەی “رێککەوتنی شاراوە و ژێر مێز”ی (هۆتێلی ئەلڕەشید لە بەغدا) لە نێوان یەنەکە و لایەنە عەرەبییەکان و حەشدی شەعبی و تورکمانەکان بوو. تورکمانەکان نزیکەی 15%ی دانیشتوانی ناوچەکە پێکدەهێنن.

پەدەکە ئەمەی بە “رێککەوتنێکی قێزەون” و “دژی ئیرادەی خەڵکی کەرکووک” دانا و شەرمەزاری کرد و ڕایگەیاند، “بەشداری لەو جۆرە کۆبوونەوانە ناکات و قبووڵیان ناکات”. کوردانی کەرکووکیش ئەم بڕیارەیان ئیدانە و پرۆتەستۆ کرد.

ئەم ڕووداوە وەک درێژەی ساڵی 2017 سەیر دەکرێت: یەنەکە جارێکی دیکە لەگەڵ حەشدی شەعبی ڕێککەوتووە بۆ ئەوەی کە کاریگەریی کورد لە کەرکووک کەم بکاتەوە.

3ـ هێرشی درۆنی و مووشەکی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و ئێران بۆ سەر کوردستان

لە سەرەتای شەڕی ئەمریکا ـ ئیسرائیل ـ ئێرانەوە (بەتایبەت لە مانگی شوبات/ مژداری 2026)، میلیشیاکانی حەشدی شەعبی (کە وەک “مقاومەیی ئیسلامی عێراق” کاردەکەن) و ئێران بە سەدان هێرشی درۆنی و مووشەکیان بۆ سەر هەرێمی کوردستان ئەنجامداوە. ژمارەی هێرشەکان 750 هێرشی تێپەڕاندووە کە زۆربەیان بۆ سەر بنکەکانی پێشمەرگە، کەمپەکانی حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (وەک کۆمەڵەی زەحمەتکێشان/کۆمەڵە و پەدەکەـ ئـ) و ناوچە مەدەنییەکان بوون.

زیانی گیانی بەرچاو: دەیان پێشمەرگە و هاووڵاتی مەدەنی شەهید بوون یان بریندار بوون (بۆ نمونە: لە مانگی ئازاردا 6 پێشمەرگە لە باکوری هەولێر شەهید بوون). هەروەها هێرش بۆ سەر ئۆردوگاکانی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیش کراوە.

ڕووداوی غەزاڵ مەولان

ژنە پێشمەرگەیەکی کۆمەڵە:

بەهۆی هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە بریندار بوو، گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانەکانی سلێمانی. بەپێی زانیارییەکان، نەخۆشخانەکان (لەژێر کاریگەری یەنەکەدا) وەریان نەگرتووە (بە بیانووی “فەرمانی پۆلیس”) و لە ئەنجامدا ژیانی لەدەستداوە. دواتر مزگەوتەکانی سلێمانی تەرمەکەیان قبووڵ نەدەکرد (بەپێی داب و نەریتی ئیسلامی تایبەت بە شۆردنی ژن). ئەمەش بە پێشێلکردنی سوێندی پزیشکی و دوژمنایەتی لێکدەدرێتەوە.

ئەم هێرشانە ئەوە دەردەخەن کە حەشد (کەوا زۆرجار وەک ئۆفیسێکی ئێران کاردەکات)، کوردستان و بەتایبەتی کەمپی حیزبەکانی ڕۆژهەڵات وەک ئامانجێک دەبینێت.

ئەم ڕووداوانە پێکەوە وێنایەکی ڕوون دەخەنەڕوو:

یەنەکە لە زۆر بابەتدا هاوکارە لەگەڵ لایەنەکانی دژبەری کورد (حەشدی شەعبی، پەکەکە، ئێران و هەندێک بلۆکی عەرەبی)دا هاوکاریی دەکات. ئەمەش دەبێتە هۆی دابەشبوونی “ناوماڵی کورد” و لاوازکردنی ئیرادەی نەتەوەیی باشووری کوردستان. پەدەکە دژی ئەمە وەستاوەتەوە و هەڵوێستی خۆی وەک بەرگری لە یەکگرتوویی کورد و بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان دەخاتە ڕوو.

لە ڕوانگەی نەتەوەییەوە: پۆستی سەرۆککۆماری و کۆنترۆڵکردنی کەرکووک “پۆستی حزبی” نین، بەڵکوو مافی نەتەوەی کوردن. کاتێک یەنەکە بە “پشکی خۆی” دەیانبینێت و لەگەڵ دوژمنە ستراتژیکەکان (کە دەیانەوێت کوردستان لاواز بکەن) ڕێکدەکەوێت، دەبێتە هۆی دابەشبوونی سیاسی باشوور (هەولێر و سلێمانی). ئەم دابەشبوونە دیمۆگرافیای کەرکووک دەگۆڕێت و مادەی 140 بێکاریگەر دەکات و ئاسایشی گشتی لاواز دەکات.

هێرشەکانی حەشد/ئێران ڕاستەوخۆ ئامانجیان پێشمەرگە و ئۆپۆزسیۆنی ڕۆژهەڵاتە ـ ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ئێران وەک “مەترسی ئەمنی” سەیری کوردستان دەکات. گیانلەدەستدانی غەزاڵ مەولان، تەنها تراژدیایەک نییە، بەڵکوو سیمبۆلی پێشێلکاری ئەخلاقی و سیاسییە: نەخۆشخانەکانی ژێر کاریگەریی یەنەکە، ئامادە نین کە پێشمەرگە بریندارەکان چارەسەر بکەن.

لێکەوتەکانی بۆ کوردستان: ئەم دۆخە مەترسی پارچە پارچەکردنی باشووری کوردستان زیاتر دەکات و کاریگەری کورد لە بەغدا کەمدەکاتەوە. یەکڕیزی ناو ماڵی کورد (لەنێوان پدەکە و یەنەکە و ئۆپۆزسیۆن) بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی 1991 ـ 2003 و ئایندەی نەتەوەیی پێویستە. ئەگەر لە ئاستی ئۆپۆزسیۆنیشدا لەهەمبەر یەکتری ڕابوەستن، نابێ  لە ئاستی بەرژەوەندیییر نەتەوەییەکانی گەلی کورد و کوردستاندا هاوکاری دوژمنان بکەن و زیان بە بەرژەوەندی و دەستکەوتەکانی گەلی کورد بگەیەنن. ئەگەر وانەکەن، دوژمنان (ئێران، حەشد، هەندێک لایەن لە بەغدا) ناوچە کوردستانییەکانی وەک (کەرکووک، شنگال) بە ئاسانی کۆنترۆڵ دەکەن و لە هێرشەکانیان بەردەوام دەبن.

بەکورتی ئەم ڕووداوانە ئەوەمان بۆ ڕوون دەکەنەوە کە کوردانی باشوور دەبێ ئیرادەی هاوبەشی خۆیان بپارێزن و دژی دووبەرەکی بوەستنەوە و ستراتژییەکی نەتەوەیی یەکگرتوو دابڕێژن. پەدەکە لە ڕاگەیاندراوەکانیدا ئەو هەڵوێستە دەردەبڕێت، بەڵام چارەسەری کۆتایی لە یەکڕیزیی هەموو لایەنە کوردییەکاندایە، بۆ ئەوەی بەرژەوەندیی گەلی کورد و کوردستان پارێزراو بێت. ئەمە تەنها کێشەی حیزبەکان نیە، بەڵکوو کێشەی هەبوونی نەتەوەین.