پهكهكێ ب گشتی خەتا نەتەوەپەرەست و وەک هەر جار پهدهكه و پارتیا کۆمۆنیستا ئیراقێ ب کوشتنا قاراسونگوور تاوانبار کر. لێ کاراسوونگوور ب دەستێ یهنهكێ هات قەتلکرن. ب راستی ژی نەوشێروان مستەفا، کو وی دەمی ل قەندیلێ بەرپرسێ یهنهكێ بوو، د پرتووکا بیرەوەرییێن خوە دە دبێژە مە کاراسونگوور کوشت. دوران کالکان ژی د گەلەک ئاخفتنێن خوە یێن بەرێ دە دوپات كر کو یهنهكێ کاراسونگوور کوشتییە.
یهنهكێ ب شاشی ڤه ل کاراسونگوور نەدا، ب زانەبوون ئەو کره ئارمانج. لێ چما؟
باندۆرا ئۆجالان کو کاراسونگوور وەکە هەڤرکێ خوە دبینە و چەپێن ترک یێن كو کاراسونگوور وەکە کوردپەروەر پێناسە دكرن، ل پشت ڤێ بوویەرێ بوو؟ ئەم دکارن د بن چەند سەرناڤان دە بەرسڤا ڤان پرسان بدن.
مەهمەت کاراسونگوور کییە؟
مەهمەت کاراسوونگوور د سالا 1947ێ دە ل گوندێ دارەبی یێ ناڤچەیا کیخی یا ب سەر چەولیکێ ڤە ژ دایک بوو. د سالا 1972ێ دە ژ بەر خەباتێن خوە یێن شۆرەشگەری و یێن نەتەوی ل مەرەشێ بۆ باژارێ جۆلەمێرگێ هاتە ڤهگوهاستن و ل وێرێ مامۆستایەتی دکر. د سالا 1976ێ دە ل چەولیکێ هات گرتن و رێڤهبهرێ پۆلیسان یێ کو ل دژی وی توندی ب کار ئانی. کاراسونگوور ژی ل دژی وی رێڤهبهری دەست هلدان و رێڤهبهر ئینا حالێ مرنێ، لەو ژی ئیشکەنجەیهكا مەزن ل وی هات کرن.
د سالا 1978ێ دە دەست ژ کارێ مامۆستایەتیێ بەردا و ب ئاوایەکی ئاکتیڤ بەشداری تێکۆشینا نەتەوەیی بوو. مەهمەت کاراسونگوور کو ب ئاوایەکی ئاکتیف بەشداری پێڤاژۆیا ئاڤاکرنا پهكهكێ بوو، د سالا 1978ێ دە د کۆنگرەیا دامەزراندنێ دە ژ بۆ کۆمیتەیا ناڤەندی و کۆمیتەیا رێڤەبەر یا ژ سێ کەسان پێک دهات، هات هلبژارتن. سالێن مامۆستایهتیا وی ل جۆلەمێرگێ د ژیانا سیاسی یا کاراسونگوور دە و تەڤلیبوونا وی یا تێکۆشینا نەتەوەیی دە قۆناغهكا پر گرنگ بوو. چاوا کو وەزیفەیا لەشکەری یا ئێحسان نووری پاشا یا ل بایهزیدێ وهكربوو کو ئەو پێشەنگیا شۆرەشا ئاگریێ بکە، خەونا مەهمەت هۆجە ژی یا شەرێ پارتیزانی ل ڤان چیایێن جۆلەمێرگێ دەست پێ کر.
رووخاندنا رەژیما شاه یا ئیرانێ د سالا 1979ێ دە دەرفەتا مەزنکرنا تێکۆشینا نەتەوی ل رۆژهلاتێ کوردستانێ ئافراند. مەهمەت کاراسونگوور ئەڤ رەوشه راست نرخاند و بریار دا کو خوە ل رۆژهلاتێ کوردستانێ ب جهـ بکە. رێیا کاراسونگوور بەرۆڤاژیێ رێیا عهبدوللا ئۆجالان بوو. ئۆجالان د سالا 1979ێ دە ل سەر دیارکرنا لۆکەیشنا «هێزا ئیلاهی» ئانگۆ دەولەتا کوور یا ترکیەیێ ل شام -فلستینێ هات بجهکرن. ئەڤ رێیا نوو یا ئۆجالان کو چ پهیوهندییا وێ ب کوردستانێ ڤه نینە، د ناڤا کادرۆیێن پێشەنگێن وەکە مەهمەت کاراسونگوور دە نەرحەتیەک مەزن دەرخست هۆلێ.
کاراسونگوور ل سەر ئاخا کوردستانێ رێخستنبوون و پێشەنگتیا تێکۆشینێ کربوو ئارمانج. ژ بەر ڤێ سەدەمێ دهات پێشبینیکرن کو کادرۆ و خەباتکارێن پهكهكێ یێن پشتی كۆدهتایا 12 ئیلۆنا سالا 1980یێ ل ولات مانە، نەچن کامپێن فلستینێ، بلا دەرباسی رۆژهلاتێ کوردستانێ ببن. ژ بۆ ڤێ مەبەستێ، وی ریێن ڤەگوهاستنێ پەیدا کرن و رێزان ئۆرگانیزە کرن. ل گهل هێزێن پهدهكێ یێن ل هەرێمێ ب کۆئۆردینە تەڤدگەریا، بارەگەهـ ئامادە دکرن و پێدڤیێن لۆجستی دابین دکرن. لێ بەلێ گرووپێن کو کاراسونگوور ل بەندێ بوون قەت نەهاتن. کادرۆیێن کو پشتی كۆدهتایا 12ێ ئیلۆنێ بەلاڤ بوون، ب فەرمانا ئۆجالان کۆم ب کۆم بۆ کامپێن فلستینێ هاتن راكێشان. ئۆجالان جەمیل بایک و دوران کالکان ئەرکدار کرن کو کۆمان بشینن کامپێن فلستینێ.
کاراسونگوور هەردهم ب رێیا ئۆفیسا پهدهكێ یا شامێ بۆ ئۆجالان پەیام دشاندن و داخواز دکر کو کۆمان بشینن هەرێما لۆلانێ. لێ ستراتیژیا ئۆجالان و تێکلیێن وی یێن تاری جودا بوون. چەپێن ترک کو پێکهاتەیا دەولەتا کوورا ترکیێ نە ل فلستینێ ب جهـ ببوون. واته چەپێن ترک دخوەستن ئۆجالان نێزیكی خوە بهێلن. د داویێ دە، هێزا کو ئۆجالان د قادا سووریێ دە ب جهـ کری، خوەدی پلانێن دەمدرێژ بوو. چەپێن ترک نەدخوەستن پهكهكە بچە سێگۆشەیا زاگرۆسێ، کو ئەو هەرێم ژ ئالیێ ئەنیا نەتەوی یا کوردستانێ ڤە دهات كۆنترۆل کرن. پلانا کو دەولەتا کوور یا ترک دخوەست ب رێیا ئۆجالان پێک بینە، هێژان نوو دەست پێ دکر. ئۆجالان ب تێرا خوە ل گهل سەرۆکێن چەپێن ترک یێن وەک مهری بەلی و سارپ کۆرای کو ژ کووراهیا دەولەتا ترک بوون، هاتبوو دۆرپێچکرن. لهوما ئهو دێ ڤێ دەرفەتێ نەکن قوربانا هەست و رامانێن کاراسونگوور یێن کوردستانی. وان هەر تشت گاڤ ب گاڤ جی بجی دکر.
کاراسونگوور هەول د دا کو ئۆجالان راكێشیته کوردستانێ
کاراسونگوور کو هایا وی ژ پلانێن دەولەتا کوور یا ترکیێ و ئۆجالان نهبوو، ژ بۆ کو پلانا خوە ب جهـ بینە بنگەهـ ئامادە دکر و دخوەست پهكهكێ بكێشیته سەر ئاخا کوردستانێ. کاراسونگوور د نامەیا کو بۆ ئۆجالان شاندیە دا، کو هێشتا ل وێ دەمێ ئۆجالان وەک ههڤال عەلی دهاتە بناڤکرن، وها دبێژە: «هەڤال عەلی، شۆرەشا ئیرانێ ل هەرێمێ ڤالاهیەکە جدی چێکر و ب دەهان رێخستنێن کوردستانی ل هەرێمێ جهـ گرتنە. دەرفەتێن پەروەردە و لۆجستی یێن مەزن هەنە. هەروهها هەرێمێن کو ئەم ژ بۆ شەرێ گەریلا پێشبینی دکن ژی نێزی هەرێمێ لۆلانێ نە. قادا لوبنان – فلستین ههم مە وەک رێخستنەکە پەنابەران لێ دكه و هەم ژی ژ وهلات دوورە. ژ بۆ ڤێ ژی پێویستە هەموو خەباتێن رێخستنی و پەروەردەهیێ دەملدەست دەرباسی هەرێما من (زاگرۆسێ) ببن».
ل ئالیێ دن ئۆجالان ئەڤ بانگێن کاراسونگوور بۆ خوە ب خهتهری دیتن. ب رێیا چەپێن ترک رۆژ ب رۆژ ژیانەک رحەتتر ل شامێ بۆ ئۆجالان دهات پێشکێشکرن. ژ بۆ ماییندە بوونا ئۆجالان ل سووریێ هەر تشت هات پێشکێش کرن. هەری داوی هێزا کو ئۆجالان ل وێرێ ب جهـ کری، دێ ب هەر ئاوایی رێ ل بەر هەولێن کاراسونگوور کو ئۆجالان بکێشە زاگرۆسێ، بگرە. ب راستی موخاتهبێ کاراسونگوور دەولەتا کوور یا ترکان بوو. ئۆجالان و چەپێن ترک ئهڤ راستی باش دزانین، لێ کاراسونگوور راستی نەددیت.
ژ بەر ڤێ یەکێ د ئەسلێ خوە دە ئەڤ نیقاش و پەڤچوون د ناڤبەرا دەولەتا ترک یا کۆلۆنیالیست و خەتا کوردستانی دە دهات مەشاندن. رامانێن نەتەوەیی یێن کاراسونگوور، خوەستەکا وی یا دەستپێکرنا شەرێ ل دژی کۆلۆنیالیزما ترک، ههروهها باوەریا وی یا کو پێشەنگیا تێکۆشینێ ل کوردستانێ بێ مەشاندن و ل دهستپێكا وان ژی خەباتێن وی یێن ژ بۆ ئاڤاکرنا ئەنیا نەتەوی یا کورد، ئۆجالان گەلەک نەرحەت کر، ئۆجالان ئهڤ هەولێن کاراسونگوور وەک گەفەک ل سەر سەرۆکاتیا خوە پێناسە دکر.
پهكهكە یا کاراسونگوور و پهكهكە یا ئۆجالان ژ هەڤ جودانە
ل ئالیێ دن ل کوردستانێ ژی هێزێن کورد هەلوەستا دلسۆزا مەهمەت کاراسونگوور نرخاند و ژ بەر وی جهـ ژ پهكهكێ رە ڤەکر. لێ پهكهكە یا کو کاراسونگوور تەمسیل دکە و پهكهكە یا ئۆجالان دو تشتێن ژ هەڤ جودانە.
دەما کو مەهمەت کاراسونگوور كار بۆ كێشانا کادرۆیێن ژ لوبنانێ بۆ وهلات دكر، ل گهل پهدهكێ ژی هەول ددا کو ئەنیەکە یەکیتیا نەتەوەیی ئاڤا بکە. ل هەمبەری ئەنیا کوردستانی یا کاراسونگوور، ئۆجالان ل گهل چەپێن ترک ئانگۆ، خەباتکارێن قادێ یێن میتێ یێن ل شامێ، ل دژی فاشیزمێ هەول ددا ئەنیەکە بەرخوەدانێ ئاڤا بکە. ئەڤ دو ئەنیێن جودا بوون. د سێگۆشەیا زاگرۆسێ دە خەتا رێبەرتیا کاراسونگوور و ل هەرێما شام – فلستینێ خەتا رێبەرتیێ یا ئۆجالان ژ هەڤ پڕ جودا بوون.
د سێگۆشەیا زاگرۆسێ دە ئەنیا کاراسونگوور مللی، نەتەوەپەرەست و کوردستانی بوو؛ ل ئالیێ دن ئەنیا ئۆجالان ل شامێ رێبەریەکە کو د بن کۆنترۆلا دەولەتێن هەرێمێ یێن کۆلۆنیالیست دە بوو، دووری ئارمانجێن کوردستانی بوو و نوونەرتیا چەپێن کەمالیستێن ترک دکر. هەلبەت ئالیێ کاراسونگوور راست بوو. یەک ژ پێشەنگێن پهكهكێ دوران کالکان ژی ڤێ رەوشێ وها راڤە دکە: «کاراسونگوور پێشەنگێ کو بەرخوەدانا سوێرەگێ ئۆرگانیزە دکر بوو. بەرپرسیارێ یەکەمین یێ تێکۆشینا چەکداری و ب فەرمی رێڤەبەر و نوونەرێ یەکەمینیێ کۆنسەیا لەشکەری بوو. فەرماندارێ لەشکەرییێ کۆمیتەیا ناڤەندی یا پارتیێ بوو. یەکەمین کەسێ کو ب ناڤێ فەرمانداریا لەشکەری بوو، ئەو کەسێ یەکەمین بوو کو ژ رێخستنکرن و پێکئانینا قادا تێکۆشینا چەکداری بەرپرسیار بوو. مەهمەت خۆجە ب خوە د سالێن 80-83ێ دە ل باشوور و رۆژهلاتێ کوردستانێ ئامادەکاریێن پێنگاڤا 15 تەباخێ دکر. هەمی ئامادەکاریێن باشوور وی ب رێ ڤە بر. د پێشەنگیا وی دە گەریلایان گاڤێن خوە یێن دەستپێکێ ئاڤێتن و هەڤالان ل سەر شۆپا وی گاڤ ئاڤێت ئاخا کوردستانێ».
ئۆجالان: بکوژن و وەک قەزایەکێ بدن دیار کرن
لێ بەلێ ئۆجالان ئەڤ چالاکیێن کاراسونگوور ژ بۆ سەرۆکاتییا خوە وەکە خەتەریەکە مەزن د دیت. ب ڤی ئاوایی ژ بۆ ژ هۆلێ راکرنا خەتا کوردستانی یا د ناڤا پهكهكێ سهرهلدای. ئۆجالان د نەورۆزا 1983ێ دە کاراسونگوور ئانی شامێ دا کو باندۆرا کاراسونگوورا یا كو ل کوردستانێ زێدە بوویە بشکینە. ل وێرێ ل گهل چەپێن ترک و ئاستا ژۆرا یهنهكێ دانهنیاسین و هەڤدیتن چێكرن. ئۆجالان رامانێن كوردهواری زێدهتر ژ رامانێن چهپگریێ ل جهم کاراسونگوور دیتن و ئەو وەک دلسۆزێ پهدهكێ تاوانبار کر. بریار هات دان کو کاراسونگوور ناڤەکی خەتەرناکە.
ئۆجالان د پرتووکا خوە یا ب ناڤێ «تاسفییەکرنا تەسفیەیێ» دە نێزیکاتیا کاراسونگوور وهها دنرخینە. «رایەدارێن ل ڤێ دەرێ (موخابەرات) دگۆتن کو پهكهكێ یا ل لۆلانێ د بن سەروەرییا پهدهكێ دە یە. ئەم ل لوبنانێ ب تەنا سەرێ خوە مانە. کلیکا کو ل وێرێ (لۆلان) دگۆت “ئەم پهكهكەنە” لێ ئەو چەتەنە. گەر ئەڤ گرووپ دەستهلاتداریا وە تێک ببن و هوون نکاربن ب وان رە مژوول ببن، د پەڤچوونەک یان شێوازەک دن دا وان تاسفییاجییان ژ هۆلێ راکن و بوویەرێ وەک قەزا دەستنیشان بکن. رووپەل 365»
بریارا کوشتنا کاراسوونگور بێ گومان ل شامێ هات دایین. هەلبەت دەستپێکێ ئۆجالان ئەڤ بریار دا یە. هەستێن یەکێتیا نەتەوەیی یا کاراسونگوور هات ئیستسمارکرن و ژ وی هات خوەستن کو د شەرێ چەکداری یێ د ناڤبەرا یهنهكێ و پارتیا کۆمونیستا ئیراقێ دە ناڤبەینكاریێ بکە.
پشتی هن رێكکەفتنێن پراتیکی داخواز دکە کو د داویا مەها نیسانێ دە ل گەل بەرپرسێن یهنهكێ و كۆمۆنیستان بجڤە. کاراسونگوور دچە ناڤەندا پارتیا کۆمونیستا رۆژهلاتێ کوردستانێ یا ل قەندیلێ، ئیبراهیم بیلگین (سائیت) مەهمەت ئەرترک و مستافا باتمانی ل گهل خوە برن. جڤین دا ل 2 گولانێ دهمژمێر 11 هێت ئهنجام دان. ل وێ دەمێ پێشمەرگە ب گشتی ب شەڤ ل مزگەفتان رادزان. مزگەفتا کو کاراسونگوور لێ دمینە تێ دۆرپێچکرن و تێ رەمیکرن. کاراسونگوور و ئیبراهیم بیلگین دەردکەڤن دەرڤە و قیردکن دبێژن ئەم پهكهكەنە. یەکینەیا د بن فەرمانداریا نەوشێروان مستەفا دە کو یەک ژ کەسایەتیێن گرینگێن یهنهكێ بوو، کاراسونگوور دیت لێ رەمی بەردەوام ل سەر وی کر.
وەکە کو مە بەرێ ژی ئانیبوو زمان، نەوشێروان د پرتووکا بیرەوەرییێن خوە دە قەبوول دکە کو کاراسونگوور یەکینەیا وی کوشتییە. ل سەر نەرزایبوونا هەڤالێن کاراسونگوور نەوشێروان دبێژە «ئەم چ بکن، پهكهكێ ژی هیلوانێ کوردان رەشاند» ما چ بوویە.
رەوشا پرسێ یا سەرەکە د بوویەرێ ب خوە دە یە. ئۆجالانێ کو چ گرنگیێ نادە یەکێتیا کوردان، چما ناڤەکێ گرینگ یێ وەک کاراسونگوور شانده قادەکە وهها ئالۆز و تاری؟ چما یهنهكێ ییێن کو کاراسونگوور ژ نێزیك ڤە ناس دکرن ب ئهنقهست گوللـە بەردان وی؟
هەروهها مایینا كاراسونگوورا ل کامپێن پهدهكێ، یهنهكە بێزار کر. یانی هەم چەپێن ترک، هەم ژی پهكهكە و یهنهكە ژ خەتا کاراسونگوور و تێکلیێن وی یێن ل گهل پهدهكێ نەرحەت بوون. ژ کوشتنا کاراسونگوور ژی ئەڤ سێ هێز ب هەمان ئاوایی بەرپرسیارن.
خالەکە بالکێش ژی ئەوە کو پهكهكێ ژ بۆ جەنازەیێ کاراسونگوور چ گاڤ نەئاڤێتن. تەڤی کو ب سالان ل قەندیلێ دەستهلاتداری کرن ژی، رۆژەکێ ژی نەهاتن نه پرسین كا جەنازەیێ ڤی رێبەری ل کویە. ژ بەر کو گۆرا کاراسونگوور دا بیته سەمبۆل. لێ بەلێ د سالا 2002ێ دە دەما گوندیەکی پهدهكێ کو جەنازە ڤەشارتبوو، ئەڤ مژاره ئانی رۆژەڤا پهكهكێ.
ئۆجالان ژ رێبەرتیا نەتەوی-کوردستانی خلاس بوو
کۆمپلۆیا کو ژ شامێ هەتا قەندیلێ درێژ بوویی ب ڤی ئاوایی گهشت ئارمانجا خوە. ئۆجالان: «کلیکا کو ل لۆلانێ دگۆت “ئەم پهكهكەنە” ئەو چەتەنە. گەر ئەڤ گرووپ دەستهلاتداریا وە تێک ببن و هوون نکاربن ب وان رە مژوول ببن، د پەڤچوونەک یان شێوازەک دن دا وان تاسفییاجییان ژ هۆلێ راکن و بوویەرێ وەک قەزا دەستنیشان بکن».
د جینایەتا ئۆرگانیزە یا ل قەندیلێ یا کو کاراسونگوور تێدا هات قەتلکرن ژی ئەڤ تشت پێک هات. ب ڤی ئاوایی ئۆجالان سەرێ «چەتەیێ» لۆلانێ یا کو دگۆت «پهكهكە ئەمن» شکاند و «رێبەرتیا ل لۆلانێ» کو د مەشا رێبەرتیێ دە وەکە هەڤرکێ خوە یێ هەری هێز دیتبوو، ژ ناڤ بر.
ئەنیا کوردستانی یا کاراسونگوور هات تاسفیەکرن و ل شوونا وێ ئەنیا چەپا ترک یا ب فیتا ئۆجالان هاتە دانین. ئۆجالان زیهنیەتا نەتەوەپەرەستا د ناڤا پهكهكێ دە تاسفیە کر و ئەو رێباز وەکە «چەتەتی» ب ناڤ کر. هەگەر خەتا کوردستانی یا مەهمەت کاراسونگوور د ناڤا پهكهكێ دە سەرکەتبا، دێ پهكهكە وەکە ئیرۆ نهدبوو هێزەکا پارامیلیتەر. کاراسونگوور ب تەڤاهی ل سەر تفاق و بەرژەوەندیێن نەتەوی خوەدی تێگهشتنا تێکۆشینێ بوو. پەیمانا “ئەنیا نەتەوی” یا کو د سالا 1982-83ێ دە ل گهل پهدهكێ هات ئیمزەکرن ژی ب هەولدانا کاراسونگوور ب خوە ژی وەکە بەرهەما ڤی فەهمی پێک هات. پهكهكە یا کاراسونگوورا کو هێزا خوە ژ یەکیتیا نەتەوەیی دگرە و پهكهكە یا ئۆجالانا کو هێزا خوە ژ تفاقێن قرێژێن ب یەکینەیێن ئیستیخباراتا دەولەتێن کۆلۆنیالیستێن هەرێمێ رە دگرە، نە وەک هەڤن. پهكهكە یا ئۆجالان خوەدی هش و پشتگریا دەولەتێن داگیرکەر بوو، لێ پهكهكە یا کاراسوونگوور نوونەرتیا داخوازا ئازادییا کوردان دکر.
