د 25ێ تەباخێ دە، مەزلووم عەبدی ل قەسرا سەرۆککۆمارییا شامێ راگھاند کو “ھەسەدە ھاتیە ھلوەشاندن و سەردەمەکێ نوو دەست پێ کریە.” د جھ دە پشتی ڤێ یەکێ، مەزلووم عەبدی وەکی شێورمەندێ “مستەشارێ” سەرۆککۆمارێ سوورییێ ھاتە ئەرکدارکرن. ئەڤ داخویانی و ئاوایێ ئەرکدارکرنا وی د بنگەھ دە عاجزی و کارڤەدانەک مەزن د ناڤ کوردان دە دەرخست ھۆلێ، ژ بەر کو د پێڤاژۆیا کو وەکی “شۆرەشا رۆژئاڤا” تێ بناڤکرن ب ڤی شێوازی بداوی بوو. ژ بۆ جارا یەکەم د سەدسالا داوی دە، کوردان پشتگریەک ئەوقاس خورت ژ بۆ بەشەک ژ کوردستانێ نیشان دانە. کوردن ل ھەر چار پەرچەیێن کوردستانێ رۆژئاڤا ھەمبێز کر. جوانێن ژ باشوور، باکور و رۆژھلات چوون رۆژئاڤا شەر کرن؛ ھەر چار پەرچەیێن کوردستانێ شەھید دان؛ کورد ل ھەر دەرێ ژ بۆ عەفرین، ژ بۆ سەرێکانیێ رابوون سەر پیان. رۆژئاڤا ھێڤیەک مەزن بوو. بێ گومان، خالا کو پشتی 15 سالان گھیشتیێ عاجزی و کارڤەدانەک مەزن چێکریە، مینا کو بەرێ ھێڤیەک و پشتگریەک مەزن چێکری. کارڤەدانا کوردان یا ل ھەمبەر تشتێن کو ل رۆژئاڤا دقەومن مافدار و گونجاوە. ھەموو رەخنەیێن کو ھاتنە کرن واتەدارن و ژ ھەستێن وەلاتپارێزیێ دەردکەڤن. د راستیێ دە، کورد ژ سالا 2025ێ پێ ڤە ب شکەستنەک و تراڤمایەک کوور رە روو ب روو مانە.
گاڤا یەکەم یا ڤێ شکەستنێ باکورێ کوردستانێیە. پشتی شەرێ خەندەکان یێ پەکەکێ، باکورێ کوردستانێ ب راستی ژی راستی بێھێڤیبوون و تەسلیمبوونەکا کوور ھات. لێبەلێ، ھلوەشاندنا رێخستنێ ژ ئالیێ ئۆجالان ڤە د سالا 2025ێ دە، بێیی کو ژ بۆ کوردان گارانتیێن دەستووری بخوازە یان ژی بنگەھەکێ ژ بۆ دانوستاندنێ پێشکێش بکە، ئەڤ تەسلیمبوون ڤەگوھەراند عاجزی و شکەستنێ. گەلێ باکورێ کوردستانێ 47 سالان ب زانابوون ل دۆرا پەکەکێ کۆم بوو. لگەل پێنگاڤا 15ێ تەباخا 1984ێ، ئەو 41 سالان ل دۆرا پەکەکێ کۆم بوون ب باوەری و سۆزا کو ئازادی ب تێکۆشینا چەکداری دێ هێت بدەستخستن.
د داویێ دە، تشتەک نەھات بدەستخستن.
گاڤا دویەمین یا شکەستنێ رۆژئاڤایە. وەکی کو ل ژۆر ھاتە گۆتن، ھەموو کوردان ھێڤیەکا مەزن ژ رۆژئاڤا دکر، باوەر دکرن کو پشتی باشوورێ کوردستانێ، رۆژئاڤا دێ چارەنووسا بێدەولەت یا کوردان بشکینە. لێبەلێ، رۆژئاڤا ب پێڤاژۆیەکا ئەنتەگراسیۆنێ یا بێ ئاقل کو خوە تەسلیمبوون ژی پێ ناهێت گۆتن، ھاتە تونەکرن. ئەنجام ژ بۆ کوردان بنکەفتنەکا پر مەزن بوو. ئەڤ ھەر دو پراکتیک دێ باندۆرەکا گرینگ ل سەر نھا و پێشەرۆژا کوردان بکن. بێ گومان، ژ بەر کو ھەر دو پێڤاژۆ سەر دەستێ پەکەکێ تێنە رێکخستن، ھەموو چاڤ ل سەر پەکەکێ نە. و دڤێت ژ پەکەکێ حەساب بهێت پرسین.
ھەلمەتا “رەزامەندی چێکرنێ”یا سێ باسکی
پەکەکێ، ژ بەر کو بەلاڤبوون و تراڤمایا کوور یا د ناڤ گەل دە دبینیت و ژ قوتبوونا جەماوەری دترسیت، دەستپێشخەریەک پرئالی و ھالمەتەک پرۆپاگاندایێ دایە دەستپێکرن. ب راستی، وەکی کو فکرمەندێ ناڤدار «نۆام چۆمسکی» ب ئاوایەکی راست راڤە کریە، کامپانیایەک مەزن دایە دەستپێکرن دا کو رزامەندییا جڤاکی چێبکە. کادرۆیێن پێشەنگ یێن پایەبلند یێن پەکەکێ، وەکی قاراسو و بایک، قەت بەحسا ڤێ مژارێ ناکن، مینا کو چ پەیوەندی ب ڤێ چەندێ ڤە نینە. لێبەلێ، نڤیسکار، ھونەرمەند و کەسایەتێن مەدیایا جڤاکی یێن نێزیکی پەکەکێ نێزیکاتیەک رێخستنکری ل ھەمبەر ڤێ مژارێ گرتنە. ئەڤ پرۆپاگاندا ب ئاوایەکێ بنگەھین ل سەر سێ باسکا دهێت کرن:
ب توندوتیژیێ بێدەنگکرن: پەکەکە ئێریشەکا بەرفرەھ ددەتە دەستپێکرن و گەفێ ل کەسێن کو رەخنەیان دکن و ھەول ددن راستیێ ئەشکەرە بکن دخوە. ل گۆری پەکەکێ، ھەر کەسێ کو ڤان پراکتیکان و پێڤاژۆیا تەسفیێ یا ل باکورێ کوردستانێ و ترکیەیێ رەخنە بکەت ئەو خایینە.
چێکرنا رزامەندییا سیاسی: ھەولدانا وان یا دویەمین ئەوە کو ژ بۆ بوویەران راڤەکرنەک قاشۆ سیاسی و ھەرێمی بدن و مرۆڤان رازی بکن کو تشتێ قەومی زەروورییەت بوو. پەکەکەیی ب یێک دەڤ دبێژن، “شەرت و مەرجێن ناڤدەولەتی رێ نەدا؛ ل رۆژئاڤا دا کۆمکوژیەک چێبیت؛ ڤان گاڤان رێگری ل کۆمکوژیێ کر؛ سەردەمەکێ نوو یێ تێکۆشینێ دەست پێ کریە؛ وەرن و دیسا ل کێلەکا مە تێکۆشینێ بکن.”
ئیستیسمارکرنا ھەست و شەھادەتێ: ھەر کو دوورکەتنا گشتی و دژبەر یا ل ھەمبەر پەکەکێ زێدە دبیت، پەکەکێ بەرێ خوە دایە کارکرنا ل سەر هەست و سۆزێن گەل ب رێیا سیاسەتا شەھادەت و شینێ. د دەمێن داوی دە، ناڤێن ب سەدان جوانێن کو د پەڤچوونێن سالێن 1990ێ دە ژیانا خوە ژ دەست دانە یەک ب یەک تێنە وەشاندن، و مەراسیمێن تازیێ ل دۆرا ڤێ یەکێ تێن لدارخستن. خەمگینیا مالباتان ژ بەر ونداکرنا زارۆکێن خوە. لێ پەکەکە ڤی جەوێ ھەستییار ژ بۆ ڤەشارتنا بنکەفتنا خوە بکار تینیت. پەکەکە خەم و تازیا گەل بۆ سەردابرنا وان بکار دئینیت.
پەکەکە و سیاسەتا “ئاکڤاریوومێ”یا دەولەتا ترک
دەولەت، ھەم ب ڤەشارتی و ھەم ژی ب ئەشکەرە، پشتگریێ ددەتە سیاسەتا سێ ئالی یا “رزامەندی چێکرنێ”یا پەکەکێ. دەولەت، مینا پەکەکێ، ژ وێ یەکێ پر دترسیت کو کورد ژ پەکەکێ دوور بکەڤن.
ژ بەر کو دەولەت پەکەکێ وەکی ئاکڤاریوومەکێ بکار تینیت کو کورد ل دۆرا وێ بجڤن. د داویێ دە، “گەر ھەموو ماسی د ئاکڤاریووما تە دە بن، وی دەمی دێ ھەموو ماسییێن تە بن.” ژ بەر ڤێ یەکێ، دەولەت ل دەرڤەی ئاکڤاریوومێ مانا کوردان د قادێن رەوشەنبیری و سیاسی دە وەکە مەترسی دبینیت. ئارمانجا سەرەکی یا دەولەتێ ئەوە کو کوردان د بن یەک گۆتار و ناڤەندەکێ دە کۆنترۆل بکەت، ب تایبەتی د بن سەیوانا “ناسنامەیا ژۆرین یا ترکبوونێ” کۆمکرنا کوردان ستراتەژییا سەرەکی یا دەولەتا ترکە.
ژ بەر ڤێ سەدەمێ، دەولەت ژ بۆ کادرۆیێن پەکەکێ ئازادیا خەباتکرنێ یا بێداوی پێشکێش دکەت. «وەیسی ئاکتاش و چەتین ئارکاش»، کو وەکی ئەندامێن سەکرەتەریا ئیمرالیێ، ل ھەر دەڤەرێن کو کورد لێ دژین مینا میرا تێن پێشوازیکرن. ئەو دکارن رۆژانە لگەل شارەدار و سەرۆکێن پارتیێن سیاسی یێن ژ ئامەد ھەیا ستەنبۆلێ بجڤینن.
ھەروھا، دەولەتێ کامپانیایەکا مەدیایی دایە دەستپێکرن. نڤیسکار و کاریکاتوریستێن ترک ھەول ددن کو کوردان قانع بکن کو ھەر تشت “ژ بۆ باشیا کوردان”ە. کەسایەتیێن مینا «روشەن چاکر و توگچە تاتاری» ئێریشی کوردێن کو پەکەکێ رەخنە دکن، دکن. «جەنگیز چاندار»، پارلامەنتەرێ پارتیا دەم و بابێ فکرا نیۆ-عۆسمانیزمێ، داخویانیێن توند دان کوردێن کو پێڤاژۆیێ رەخنە دکن و گۆت، “چ بۆ وە بکن؟ گەر ھوون ژێ حەز نەکن، چیا ل بەندا وە نە، ھوون هەرن.” د ئەنجامێ دە، کورد ل سەر خاچەرێیەکا مەزنن. ل ئالیەکی، ڤەبژارکا پاشڤەکشاندنێ پشتی ھەمی قوربانی، خیانەت، تەسلیمبوونێ، ھلوەشینێ و بێھێڤیبوونێ؛ ل ئالیێ دن، ڤەبژارکا بەردەوامکرنا ژیانا د ئاکڤاریووما پەکەکێ دە و رزامەندییا ژییانەکا بندەست و بێواتە.
ب راستی، ھەر دو رێ ژی ب واتەیا ئاسێبوونا د ناڤبەرا دەولەت و پەکەکێ دە تێن. ژ بەر کو قەبوولکرن تێ واتەیا “ئەنتەگرەکرنا د پۆلیتیکایێن ھەیی دە کو کوردان ئینکار دکەت”؛ ژ ئالیەکی دن ڤە، بێھێڤیبوون تێ واتەیا پاشڤەکشاندن و گۆتنا “تشتەک دن نینە کو بهێت کرن”، مەیدان ژ بۆ ئەنتەگراسیۆنجییان هێلان. ژ بەر ڤێ یەکێ، دیتنا رێیەکا سێیەمین یا راستین ل دژی تەڤاھیا پێڤاژۆیێ تەنێ رێیا راست یا کوردانە. ئەڤە ژی ئەرکا ھەر کەسێ وەلاتپارێزە و پێدڤی ب نیقاشەکا درێژە.
لێبەلێ، پرسگرێکا سەرەکی ل ڤێرە ئەوە کو کورد ببینن کو ئەرکا پەکەکە 50 سالن دلەیزە و بێھێڤیبوون و شکەستنا کو بۆ کوردان چێکریە، نە ژ نیشکەکێڤە بوو.
