ئێران د ناڤ باهۆزا گوههڕینان دا
سمکۆ عەبدولعەزیز
یا د قهومیت ئێدی نه بوویهرهكا دهمكی و دهربازبوویی یه، ئهڤه چهند ههفتیه، ئێران د ناڤ ئێك ژ ئالۆزترین پێلێن تهڤلیههڤیێن ناڤخوهیی دا دهرباز دبیت د دیرۆكا خوه یا ههڤچهرخ دا. تهڤلیههڤیهكه كو ئێدی ناهێته كورتكرن د ناڤ پێناسهیێن ئابووری یان نهرازیبوونێن ژیارا رۆژانه دا، بهلكو بوویه رهوشهكا رامیاری و ئهولههی یا ئاڵۆز و پێكهاتهیی، كو تێدا قهیرانێن ئابووری دگهل گرژیێن نهتهوهیی و جڤاكى تێكهل دبن، دگهل ههبوونا ململانێیهكا ڤهشارتی د ناڤ بنیاتێ دهسههلاتێ ب خوه دا ل سهر چاوانیا بڕێڤهبرنا قوناغا بێت.
ئهو خوهپێشاندانـێن كو ل ناڤهندێن مهزن یێن ئابووری و بازرگانیێ دهستپێكرین، زوو دهرباسی زانینگههـ و تاخێن ههژاران بوون، پاشی بهلاڤ بوون بۆ باژێرێن دهردۆر و ئهو دهڤهرێن كو خودان پێكهاتهیێن نهتهوهیی یێن جوداجودا نه.
تشتهكێ بالكێش د ڤێ پێلێ دا ئهوه كو پهیڕهویا شێوازێ كهڤنهشۆپی یێ نهرازیبوونێن بهرێ نهكریه، نه ژ لایێ رێكخستنێ ڤه و نه ژ لایێ درووشمان ڤه و و نه ژی ژ لایێ شێوازێ بهلاڤبوونا جوگرافی و دهمی ڤه.
ل شوینا كو ل باژێرهكی یان چینهكا جڤاكى یا دیاركری كوم ببیت، شێوازێ پێلێن ب ناڤبهر و كورت … كورت وهرگرتیه.
دهردكهڤن، ڤهدمرن و پاشی ل دهڤهرێن دی ڤهدگهڕن، ڤێ یهكێ ژی دهزگههێن ئهولههیێ شاش كرینه و شیانا وان یا ئێكلاكرنا ب لهز ژ دهستێ وان دهرێخستیه.
ل دویڤ زانیاریێن هویر و ههڤبهش ژ كویڕاتیا قادا ئێرانی، تشتێ كو ب فهرمی نههاتیه راگههاندن ئهوه كو پشكهك ژ نیگهرانیا ناڤ سازیێن دهولهتێ نه تهنێ ب قهبارهیا خوهپێشاندانان ڤه گرێدایه، بهلكو ب سروشتێ وان یێ بێسهرۆك و نه ههرهمی ڤه گرێدایه.
نهبوونا سهركردایهتیهكا دیار، كونترۆلكرنا تهڤگهرێ ب رێیا گرتن، دانوستاندن یان سهركوتكرنا بژاردهیی ب زهحمهت خستیه.
ڤێ یهكێ دهسههلات نهچار كریه كو ل شوینا ژێكھهلوهشاندنا قوناغ-ب-قوناغ، سیاسهتا تۆقاندنا گشتگیر (الردع الشامل) بكار بینیت.
د ڤێ چارچۆڤهیێ دا، دهڤهرێن خودان پڕانیا نهتهوهیی، نهمازه دهڤهرێن كوردی وهكی خالێن گرژیا ههستیار دهركهڤتینه.
ئهڤه نه تهنێ ژ بهر قهبارهیا پشكداریێ یه، بهلكو ژ بهر وێ سهمبۆلا رامیاری و ئهولههی یه كو ئهڤ دهڤهره نوینهراتیا وێ دكهن.
د هزر و عهقلێ ئهولههی یێ ئیرانێ دا، ئهڤ دهڤهره ههر دهم وهكی قادهكه كو دڤێت ب رێكارێن پێشوهخت بێنه كۆنترۆلكرن دهێنه دیتن، ژ ترسا وێ یهكێ كو نهبنه پرا پهیوهندیێ د ناڤبهرا ناڤخوهیا ئیرانێ و دهرڤهیێ ههرێمێ دا.
د رۆژێن بۆری دا، تهڤگهرێن بهرفرههـ یێن هێزێن ئهولههیێ ل باژێرێن رۆژئاڤا و باكورێ رۆژئاڤا (رۆژههلاتێ كوردستانێ) هاتینه تۆماركرن. ئهڤ تهڤگهره شاندنا هێزێن زێده یێن پاسداران، توندكرنا چاڤدێریێ ل سهر رێ و دهریێن ناڤخوهیی، و ههوێن گرتنێ ل دژی چالاكڤانێن سڤیل و كهسایهتیێن خوهجهی یێن كو د میدیایێ دا نه دیارن لێ وهكی كهسێن كارتێكهر د ناڤ جڤاكێ دا دهێنه نیاسین، ل خوه دگرن.
ههرچهند ئهڤ لڤینه ب فهرمی نههاتینه راگههاندن، لێ ئهو دگهل گۆتارهكا رامیاری یا توند هاتن كو لایهنێن دهرڤه ب ههوڵدانا مفا وهرگرتنێ ژ نهرازیبوونان تۆهمهتبار دكهت.
ل لایهكێ دی، زانیاریێن كو د میدیایێ دا بهلاڤ نهبووینه ئاماژێ ب وێ یهكێ دكهن كو گهنگهشهیهكا ناڤخوهیی د ناڤ هندهك ناڤهندێن بڕیارێ دا ههیه دهربارێ تێچوونا بهردهوامبوونێ ل سهر رێبازا ئهولههی یا رووت (صرف)، نهمازه د بن سیبهرا گڤاشێن ئابووری یێن زێده و كێمبوونا شیانا كۆنترۆلكرنا بێزاریا جڤاكی ب رێیا ئاموورێن كهڤنهشۆپی ، لێ بهلێ ئهڤ گهنگهشه هێشتا نهبوویه رێچكهكا رامیاری یا زهلال و تهنێ د چارچۆڤهیێ خهملاندنێن گرتى دا مایه كو كارتێكرنێ ل سهر ئهردی ناكهن.
ل سهر ئاستێ دهرڤه، نهرازیبوونێن ئیرانێ ئێدی نه بوویهرهكا ناڤخوهیی یا دابڕی یه ، دهمێ ڤان بوویهران دگهل ئالۆزیێن ههرێمی ل چهند قادان و دگهل نویكرنا ههڤسهنگیا هێزێ ل سووریه و ئیراقێ ههڤدهم دبن.
ئهڤ یهكه ئیرانێ دێخیته ههمبهر ههڤكێشهیهكا ههستیار د ناڤبهرا كۆنترۆلكرنا ناڤخوه و بهردهوامبوونا رۆلێن وێ یێن ههرێمی دا.
ئهڤ تێكههلبوونه هشیاریا تههرانێ ل ههمبهر ههر تهڤگهرهكێ ل دهڤهرێن نهتهوهیی زێده دكهت و وێ پال ددهت كو نهرازیبوونان نه تهنێ وهكی گهفهكا ناڤخوهیی، بهلكو وهكی پشكهك ژ تابلۆیا ههرێمی یا بهرفرههتر ببینیت.
ههتا نوكه، چو نیشانێن ڤهبوونا رامیاری یا بهرفرههـ نینن، ههروهسا چو بهلگهیێن ههلوهشینا نێزیك ژی نینن.
ئهوا كو ئیران تێدا دهرباز دبیت نێزیكتره ل رهوشا وهستاندنا دو لایهنه (استنزاف متبادل): جڤاكهك كو سنوورێن نهرازیبوونێ تاقی دكهت و دهسههلاتهك كو سنوورێن سهركوتكرنێ تاقی دكهت.
د ڤێ دهڤهرا گهوڕ (رمادی) دا، ئهگهرێن زێدهبوونا گرژیان ئان كۆنترۆلكرنا وان ڤهكری دمینن، و ئهڤ یهكه گرێدایێ پێشڤهچوونا دو فاكتهرێن سهرهكی یه: شیانا دهولهتێ بۆ بڕێڤهبرنا گرژیێ بێی كو ئهو بشكێت، و شیانا جاددێ بۆ بهردهوام بێی سهركردایهتیهكا دیار.
تشتێ تهكهز ئهوه كو یا د قهومیت ئێدی نه بوویهرهكا دهمكی و دهربازبوویی یه، و ئهنجامێن وێ دێ نه تهنێ ل سنوورێن ناڤخوهیا ئیرانێ راوهستن، بهلكو دێ ب ئاستێن جودا رهنگڤهدانێ ل سهر ههڤسهنگیێن دهڤهرێ ب گشتی كهن و ل سهر دۆسیهیێن ههستیار ژ ئیراقێ ههتا سووریێ و دهربازبوون ب دۆزا كوردی ڤه كو جارهكا دی ڤهدگهڕیت دا كو ببیت دڵێ دیمهنى ، نه تهنێ وهكی ناڤنیشانا نهرازیبوونێ بهلكو وهكی نیشاندهرهك ل سهر كویراتیا قهیرانێ.
