رۆژئاڤایێ کوردستانێ د بن ئێریشەکا مەزن دەیە. رێڤەبەریا رۆژئاڤا نەچار ما کو ژ بەشەکا مەزنا ئاخا خوە و چاڤکانیێن ئەنەرژیێ یێن کو ئەو کۆنترۆل دکرن ڤەکشە. ھەر چەند د 20ێ چلە دە ئاگربەستەک چار رۆژی ھاتبە راگھاندن ژی، د داویا ئاگربەستێ دە رۆناھیەک ئەرێنی نینە. ژ بەر ڤێ یەکێ رۆژئاڤا دێ چاوا وەرە رزگارکرن؟ ما ئەم دێ ل سەر تەلەڤیزیۆنێ وێرانکرن و تونەکرنا کوردان زندی تەماشە بکن؟ دڤێت کورد چ بکن؟ کوردان ل کیڤە خەلەتی کرن؟

د ڤێ پێڤاژۆیێ دە کوردان ژ ھەر کەسی بێتر ل بەر خوە دان، قەھرەمانی نیشان دان و شەر قەزەنج کرن، لێ دەما کو ماسەیا دیپلۆماتیک-سییاسی ھات دانین، ئەو مەحکوومی ونداکرنێ بوون. گەلۆ چما؟

ھندەک دبێژن، “دڤێت کورد د ڤێ پێڤاژۆیێ دە رەخنەیێ ل ھەڤ نەکن. دڤێت رووپەلێن بەرێ ڤەنەکن.” ئەڤ دبە کو ھەتا رادەیەکێ راست خویا بکە، لێ ھەکە ئەم ب زەلالی نەبێژن کو خەلەتی ل کو ھاتنە کرن، ئەم دێ د خەتەرەیێن سەردەما پێش دە ھەمان خەلەتییان بکن. ژ بەر ڤێ یەکێ، دڤێت ئەم خالێن کو خەلەتی لێ ھاتنە کرن ب رێکووپێکی دەستنیشان بکن.

دڤێت کورد ب “ھشمەندیەکا نەتەوەیی” تەڤبگەرن

ب راستی، کورد د ھەر مژارێ دە نەگھیشتنە خالا داوی. لێبەلێ، حەسابکرنا سیاسی نە تام د بەرژەوەندیا کوردان دەیە. ھێزێن ھەرێمی یێن رۆژئاڤایی و رۆژھلاتی ل ھەڤ کرنە. ئەو ناخوازن ل رۆژئاڤا ژ بلی ھەموەلاتیبوونا تاکەکەسی چ مافەکی بدن کوردان. یانی، کورد وەکی تاکەکەسان، نە وەکی نەتەوەیەکێ، نە وەکە مللەتەکێ د ناڤ دەولەتا سووریێ دە تێنە ئەنتەگرەکرن. ژ بەر کو کورد وەکی نەتەوەیەکێ تەڤنەگەریانە. ژ دەستپێکا بھارا عەرەبی ڤە، ترک، عەرەب و ھتد.، ھەمی ل گۆری بەرژەوەندیێن خوەیێن نەتەوەیی و دەولەتێ تەڤگەریانە. ژ بەر کو خوەدی ھشەکا نەتەوەیی، ھشەکا دەولەتێ بوون.

ھەتا کو ئەڤ “ھشا نەتەوەیی”، ئەڤ “ھشا دەولەتێ” د ناڤ کوردان دە ئاڤا نەبە، ئەم دێ ھەر تم ل بەر خوە بدن، ئەم دێ ھەر تم شەر بکن، ئەم دێ ھەر تم راستگۆ بن، لێ ئەم ناگھیژن چ دەرێ. ژ بەر کو سیستەما جیھانێ ل سەر نەتەوە و دەولەتان ھاتیە ئاڤاکرن. ژ بۆ کو ئەم بکاربن د ناڤ سیستەمێ دە جھ بگرن، دڤێت ئەم کورد خوەدی ھەمان ئارگومان و ھەمان ھش بن. چاوا کو ھوون نەکارن ل سەر ئۆتۆبانەکا ب لەزا 130 کم/ھ ب بایسیکلێ ببێژی “ئەز دخوازم تەڤلی لیستکێ ببم و ئۆتۆمۆبیلان تێک ببم”، ھوون نەکارن د سیستەما کو ل سەر دەولەت، نەتەوە و بەرژەوەندییان ئاڤابوویی دە ب پەیڤێن کۆمین، ئایدۆلۆژی، ئەکۆلۆژی و ھتد، دە جھ بگرن. ھوون ڤێ راستییێ ب وژدانی ببینن یان نا، ئەڤ راستییێ ناگوھەرە. دڤێت کورد ب “ھشمەندیەکا نەتەوەیی” تەڤبگەرن. دڤێت کورد ب ھشمەندیەکا نەتەوەیی کو بگھیژن ئاستەک ھێزێ یا کو ب دەولەتەکێ رە بەراوردییە تەڤبگەرن.

کورد نکارن ل گۆری ھەستان تەڤبگەرن

بنێرن، رۆژئاڤا ئیرۆ د رەوشەکا پر دژوار دەیە. ئەم ھەموو پر ھێرسن، ئەم ب رۆژان نکارن رازێن، ئەم نکارن ڤێ ترامایێ ل سەر خوە رابکن.

گەلێ کورد چ دکە؟ خەلک ل کۆلانان خوەپێشاندانان دکن، ل سەر مەدیایا جڤاکی چالاکن. ھەر کەس دبێژە، “وەرن ئەم ھەرن رۆژئاڤا،” ھندەک دبێژن، “دەولەتێن رۆژئاڤا خیانەت ل مە کر، ژ بەر ڤێ یەکێ ئەم ژ وان نەفرەت بکن.” بانگ ل ئۆل، وژدان و باوەریێ تێن کرن. ئەو دبێژن، “وەرن دەریێ سینۆرێ سێمەلکا ل باشوور ڤەکن دا کو ئەم بکاربن بچن ئالیکاریێ.” (ب ئاوایێ، دەریێ سێمەلکا نە گرتییە؛ خوارن و کەلووپەلێن دن، بازرگانی بەردەوامن. سڤیل د رۆژێن دیارکری یێن ھەفتەیێ دە بێ کێشە تێن و دچن). ئەو دبێژن، “بلا پێشمەرگە بچن حەسەکێ.”

نھا، ئەڤ داخوازێن گەلن، گەلۆ ئەڤ داخواز راستن؟ پر راستە کو مرۆڤ ل کۆلانان بن و ژ بۆ رۆژئاڤا پێویستبکە مرنێ بگرە بەرچاڤ، لێ نە ھەمی درووشمێن کو تێنە گۆتن راستن. ژ بەر کو ھندەک تەنێ بەرھەما رامانێن ھەستیاریێ و عاجزیێ نە. میناک، ڤیدیۆیەک ل سەر تیکتۆکێ ھات چێکرن، کو دگۆت “مەزلووم عەبد – OF، شاھین جیلۆ – ON،” و داخواز دکر کو فەرماندارێ ھەسەدێ ڤەگەرە ناسنامەیا خوەیا پەکەکێ. وان ھندەک فیگورێن پر خوەشک ئافراندنە؛ وێنە گاڤا کو مرۆڤ لێ دنێرە خوەشک خویا دکە. لێبەلێ، ڤەگەرا کادرۆیێن رۆژئاڤا بۆ ناسنامەیا خوە یا پەکەکێ نە چارەسەرییە. بەرەڤاژی ڤێ، رۆژئاڤا د رەوشا خوەیا ھەیی دەیە تام ژ بەر کو ئەو نکارە ژ تشتەک دن ژ ئەندامێن پەکەکێ ڤەقەتە. نھا دڤێت ئەم چ بکن، تەنێ ژ بەر کو وان وێنەیەک خوەشک چێکریە، ئەم ل دوو تیکتۆکەرەکی بچن؟ نا، رۆژئاڤا ب ھەست، ھێرس و ھێستران نایێ رزگار کرن. پێویستیا مە ب سیاسەتمەداران ھەیە کو ھشمەندیەک نەتەوەیی ئاڤا بکن.

دڤێت رۆلا پەکەکێ و ئۆجالان یا نەرینی ب زەلالی بێ دیتن

پەکەکە و عەڤدللا ئۆجالان د گھیشتنا رەوشا رۆژئاڤا یا نھا دە رۆلەکێ مەزن لیستن. پەیڤێن ئایدۆلۆژیک یێن ئۆجالان ل رۆژئاڤا تێک چوونە. ژ بلی ڤان پارادیگما و رەخنەیێن فکری، د پراکتیکێ دە، پەکەکێ رۆژئاڤایێ کوردستانێ وەکی ملکێ “مەشرووعکرن و خورتکرنا دەستھلاتداریا خوە” ددیت.

و پەکەکە، تەنێ ژ بۆ کو رۆژئاڤا تەنێ بوو وێ بمینە، رێ ل بەر کۆنگرەیا نەتەوەیی یا کوردا کو دهات پێشبینیکرن د سالا 2013ێ دە ل ھەولێرێ وەرە لدارخستن گرت. ئەڤ یەک کر ژ بەر کو وێ دفکری کو گەر کۆنگرە وەرە لدارخستن، “بارزانی و پارتیێن دن ژی دێ ل رۆژئاڤا ب باندۆر ببن.” پەکەکێ رێ ل بەر سێ پەیمانێن کو ھێزێن رۆژئاڤا ل ھەولێر و دھۆکێ پێک ئانین و ئاڤاکرنا رێڤەبەریەکا ھەڤبەش گرت. مەرج ھەبوون، لێ ل شوونا کو لگەل وان ھێزێن کورد لھەڤکرنەکێ بکە، ئەو ل کێلەکا ئیران و حەشدا شەعبی سەکنین. ل دژی پەدەکێ شەر کرن. لێبەلێ، ھەکە وێ دەمێ، د سالا 2012ێ دە لھەڤکرنەک پێک ھاتبا، ھەر تشت دکاریبوو پر جوودا ببوویا. پەکەکێ و ئۆجالان رۆژئاڤا وەکی قادەکا کو ئەو دکارن وێ ژ ھەر کەسی رە بازار بکن و ئیمتیازان ب دەست بخن ددیتن. وان ناسنامەیا کوردی یا رۆژئاڤا ژناڤ بر. ژ سالا 2012ێ ڤر ڤە، رێبەرێن رۆژئاڤا دبێژن، “ئەم دەولەتەکێ ناخوازین، ئەم فەدەرالیزمێ ناخوازین، ئەم سینۆران ناگوھەرین، ئەم سیستەمەکی مینا باشوورێ کوردستانێ ناخوازین،” و د بنگەھ دە “تشتەک” داخاز نەکرن. و نھا، “تشتەک” ژ رۆژئاڤا رە نایێ دایین ئەڤ ئەنجاما پەکەکێ یە.

د 19ێ چلە دە، رۆژا کو رەوشا رۆژئاڤا ھەری کریتیک بوو و کورد د ناڤ فکاران دە بوون، ئاژانسا سەرەکی یا مەدیایێ یا پەکەکێ، ANFێ، راپۆرێن تایبەت ب سەرناڤێ “چما کۆمون پێویستن؟” وەشاندن و تێکلیا ئۆجالان د ناڤبەرا دەمۆکراسی و کۆمونان دە نیقاش دکر. کیژان کۆمون، چ ئۆجالان، چ ئایدۆلۆژی؟ ما ئەڤە دەما ڤان نیقاشایە ھەی قەشمەرین. بایک، کالکان، ھۆزات ل کو نە؟ ئەو ل چ جھا نایێن دیتن.

ھەکە تەعبیر د جیھ دا بە، پەکەکێ رۆژئاڤا مێژت و زووها کر، ئەو ئیستسمار کر و ئاڤێت سەر ملێن بارزانییان. نھا ھەر کەس دبێژە، “بلا بارزانی تێکەڤە دەورێ”.

کورد دێ ب رێیا “ھشمەندییا نەتەوەیی” ژ پەرچقاندنا د ناڤبەرا ئەنیا شیعە-سوننی دە رزگار ببن

ھەموو پارتیێن سیاسی ل سەر رۆژئاڤا تشتەکی دبێژن. لێ مەسەلە نە گۆتنا تشتەکییە، مەسەلە “یەکیتی و تەڤگەرینا ب ھشمەندییا نەتەوەیییە”.

گەرا ژ نشکا ڤە یا سەرۆک بارزانی بۆ ئەورۆپایێ و سەفەربەرکرنا ھەموو چاڤکانیان ژ ئالیێ  جەنابێ وی ڤە پر گرینگە. راستی ئەڤە کو ژ بلی بارزانیان کەسەک دن نکارە ژ بۆ رۆژئاڤا تشتەکی بکە. لێ دیسا ژی، پەکەکە ھین ژی بەر ب ئالیەکی ڤە دکشینە، و یەنەکە ژی بەر ب ئالیەکی دن ڤە. ئەو ھین ژی پر دترسن کو بارزانی وەکە نوونەر تێن قەبوولکرن. ئەو نایێن قەبوولکرن. پێدڤییە وەرە دیتن کو کۆمپلۆیەک و پلانەکا مەزن ل دژی کوردان ھەیە.

بنێرن، رۆژئاڤا نھا ب مەترسییا کۆمکوژی و تونەکرنێ رە روو ب روویە. ھەتا دژمناتی ل دژی ھەموو کوردان ھەیە. بوویەرێن ل رۆژئاڤا دبە کو جەرباندنێن پێشین یێن کۆمپلۆیەک مەزنتر ل دژی کوردان بە. ئینگلیزان د دیرۆکێ دە پۆلیتیکایەک ھەبوو کو کوردان ل دژی سوننیان بخەبتینە، و ئەڤ خویا دکە کو بەردەوام دکە. بێ گومان، ھێزێن دن ژی ئارمانجێن خوە ھەنە. نھا، د ناکۆکیا سوننی-شیعی دە، دبە کو کورد د ناڤ ئاگرێ دووریانەکێ دە ئاسێ بمینن. دبە کو ھەولدانەک ھەبە کو د ناڤبەرا عەرەب و کوردان دە پەڤچوونەکێ چێبکن. خەتەرییەک مەزن ھەیە. گەر ھەولدانێن پاراستنا رۆژئاڤا ب ئاوایەکی راست نەیێن مەشاندن، دبە کو ئەم ھند ببینن کو گەل حەشدا شەعبی ل دژی سوننیان د ناڤا پەڤچوونێ دانە!. ژ بەر ڤێ یەکێ، دەما کو ئەم ھەول ددن رۆژئاڤا رزگار بکن، بلا ئەم نەگھیژن خالا “یان ھەموو یان ژی نەتشتەک”. چەند تشت ھەنە کو دڤێت ل سەر ڤێ یەکێ وەرن گۆتن. ژ بۆ رۆژئاڤا چ دکارە وەرە کرن؟

گەلۆ کورد تێنە پالدان کو ل کێلەکا حەشدا شەعبی ل دژی سوننیان شەر بکن؟

ھەلوەستا یەنەکێ یا ل ھەمبەر رۆژئاڤا، ھەر چەند ژ دەرڤە راست خویا بکە ژی، ب بنگەھین خەلەتە. پێشی، ئەو نکارە ب ئافراندنا دژمناتیێ مالباتا بارزانیان، کو یەکانە ھێزا نەتەوەیییە کو دکارە رۆژئاڤا رزگار بکە، تێک ببە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەو نە مجد و سەمیمی نە.یا دویەمین، یەنەکە، ل گۆری ئاژاندەیا ئیرانێ و شیعەیان تەڤدگەرە، و ب ھند پسپسا جارنان ژ بریتانییان دبھیزن، ب کریارێن خوەیێن رۆژانەڤە ھەمی کوردان دخە بن مەترسییێ دە.

یەنەکێ ڤیدیۆیەک وەشاند و گۆت، “مە ھێزێن خوەیێن لەشکەری شاندن حەسەکێ.” ئەڤ ڤیدیۆ و داخویانیێن ب ڤی رەنگی تەنێ پرۆپاگاندەیە و ژ سوودێ بێتر زرارێ ددن کوردان. وەرن ئەم ڤێ یەکێ لێکۆلین بکن… نھا، بنێرن کا ھێزێن یەنەکێ چاوا چوون حەسەکێ؟ ئەو ژ دەریێ سەمالکا دەرباس نەبوون. ئەو ژ دەریەکی کو ژ ھێلا حەشدا شەعبی ڤە دھات کۆنترۆلکرن دەرباس بوون. وەرن ئەم ڤێ یەکێ حەساب بکن: یەنەکە شریکێ حەشدا شەعبییە. حەشدا شەعبی ل دژی ئەمەریکایە. نھا ژی ل دژی ئەحمەد شەرعە. کەرکووک د بن داگیرکەریا حەشدا شەعبی و ئیراقێ دەیە، لێ حەشدا شەعبی دخوازە یەنەکە بچە حەسەکێ دا کو کوردان بپارێزە. گەلۆ یەنەکە ل ور ل سەر ناڤێ کوردان چوویە یان ژی ل سەر ناڤێ حەشدا شەعبی؟ نھا کو ئەم دبینین کو فەرماندارێن حەشدا شەعبی ژی دەرکەتنە و دبێژن، “ئەم ئامادە نە کو کوردان بپارێزین،” گەلۆ ھەکە ئەم بفکرین ما ئەڤ ھەموو تەسادوفە؟ نا…

پشتی سالا 2012ێ، ل گەل دەولەتێن رۆژئاڤای و ئیرانێ رە ل دژی ھێزێن سوننی شەر ھاتە کرن. نھا، ئەم دێ چ بکن؟ ما ئەم دێ نووکە ژ ئەمەریکا و ئیسرایلێ بخەییدن و لگەل حەشدا شەعبی یا ئیراقێ ل دژی سوننیان شەری بکین؟ وێ دەمێ دێ چ وەرە سەرێ کوردێن رۆژھلات و ئیرانێ؟ ئەڤ پرس ب چێکرنا ڤیدیۆیێن ھەستیاری ل سەر تیکتۆک و ئینستگرامێ نایێ بەرسڤاندن. ئەڤ پرسەک ستراتەژیکە. ئەڤ تشتێ کو ژێ رە “ھشمەندییا نەتەوەیی یا کورد” تێ گۆتنە. دڤێت تەڤگەرێن سیاسی یێن کورد بەری ھەر تشتی دەنگێن خوەیێن ئێریشکارێن ل ھەمبەر ھەڤ بێدەنگ بکن و کریارێن خوەیێن سیاسی راوەستینن. نھا دژمناتی دڤێت نەیێ کرن. ھەر چەند نە ئەشکەرە بە ژی، دڤێت جڤینەک ھەڤبەش ھەبە و ل سەر مژارێن بنگەھین بریار وەرن گرتن. دڤێت کورد ب ئاقلمەندیا نەتەوەیی بریارێن دەمدرێژ و دەمکورت بدن. میناک؛

دڤێت ھەر تەڤگەرەکا سیاسی، ب تایبەتی ل ئەورۆپایێ، ئالیگرێن خوە ل کۆلانان بھێلە. دڤێت کورد ل سەر مەدیایا جڤاکی چالاکبن. دڤێت گەل ژ بۆ سەناریۆیا ھەری خراب بھێت ئامادەکرن.

یا ھەری گرینگ، دڤێت تەڤگەرێن کورد دەرکەڤن و ب ئەشکەرەیی پشتگریا خوە ژ بۆ دەستپێشخەریێن سەرۆک بارزانی ژ بۆ رۆژئاڤا راگھینن، و دیار بکن کو ئەو “نوونەرتیا کوردان دکە”.

دڤێت رەوشا پێشمەرگەیێن رۆژ وەرە زەلالکرن: تێ راگھاندن کو ھەسەدە، مینا شامێ، گۆتیە، “پێشمەرگەیێن رۆژ دڤێت وەکی تاکەکەسان وەرن، نە وەکی ھێزەک رێکووپێک.” ئەڤ ھەلوەستا رێڤەبەریا رۆژئاڤا نە راستە. دڤێت ئەو دەست ژ فکرا پەکەکێ ل سەر ڤێ مژارێ بەردن.

مەسەلەیا شاندنا ھێزێن لەشکەری بۆ رۆژئاڤا نە تشتەکە کو ب ھەستیاری وەرە بریاردان. ئەو مژارەک ب ئەنجامێن جدییە و پێدڤی نرخاندنا ستراتەژیکە. بێیی بریارەک ھەڤبەش ژ پارتییان نایێ کرن.

دڤێت کورد سیاسەتەکێ ژ بۆ پاراستنا بەرژەوەندیێن خوە پێش بخن، د سەری دە گەلێ خوە ژ کۆمکوژیا فیزیکی بپارێزن، بێیی کو ببن دژمنێن ھەر کەسی. ئەم نکارین د ھەمان دەمێ دە دژمنێن ترک، ئیران و شیعەیان بن. ئەم ژ بیر نەکن کو ئەم مللەتەکی دۆرپێچکرینە. و تەنێ تشتێ دێ مە رزگار بکە ژی ئەم ب خوە نە، ئانگۆ ھشمەندیا مەیا نەتەوەیییە.