رهوشا شەرێ د ناڤبەرا ئەمەریکا-ئیسرائیل و ئیرانێ دە پشتی 5 هەفتەیان
شەرێ د ناڤبەرا ئەمەریکا-ئیسرائیل و ئیرانێ دە، د 28ێ سباتێ 2026ان دە ب ئێریشێن هەوایی یێن مەزن یێن ئەمەریکا و ئیسرائیلێ ب ناڤێ “Operation Epic Fury” دەست پێ کر. ئارمانجا سەرەکە: تێکبرنا بنگەهێن ئهتۆمی، مووشەکێن بالیستیک، پاراستنا هەوایی و سەرکردایەتیا ئیرانێ بوو. د ئێریشا دەستپێکێ دە، رێبهرێ بلندێ ئیرانێ عهلی خامنهئی و چەند سەرکردەیێن دن هاتن کوشتن. ئەڤ بوو سەدەما هلبژارتنا موجتهبا خامنهئی وەکی رێبهری نوو یێ بلند ل 8ێ ئادارێ.
ئیرانێ بەرسڤ دا، ب سەدان مووشەک و هەزاران درۆنان ئیریشی ئیسرائیلێ، بنگەهێن ئەمەریکی ل هەرێمێ و هن وەلاتێن کەنداڤێ كر. حزبوللاهـ ل لوبنانێ، حوسیێن یەمەنێ و بەشەک ژ حهشدا شهعبی (ملیسێن شیعه یێن ئراقێ) ژی تەڤلی بوون و ئێریشێن خوە بەرفرەهـ کرن. شەر نها “تەکنیکی” دمەشە: بۆمبەبارانێن هەوایی یێن دۆمدار و بباندۆر، ژ ئالیێ ئەمەریکا-ئیسرائیلێ ڤە و بەرسڤێن مووشەکی-درۆنی ژ ئالیێ ئیران و هەڤالبەندێن وێ ڤە ددۆمە.
هەتا نها:
مری ل ئیرانێ: زێدەتری 2،000 کەس (لەشکەر و سڤیل).
ل ئیسرائیلێ: نێزی 50 مری (سڤیل و لەشکەر).
ل هەرێمێ (لوبنان، کەنداڤ): ب سەدان مری و ملیۆنان کۆچبەر.
ل باشوورێ کوردستانێ: زێدەتری 630 مووشەک و درۆن هاتنە ئاڤێتن، ب دەهان سڤیل مری و بریندار، زیان ل بنگەهێن ئەنەرژیێ، بالافرگەهان و دەڤەرێن سڤیل. ئێریش ب تایبەتی ل سەر هەولێر، دهۆک و سلێمانیێ بەرفرەهـ دمەشن.
شەر هین دهوام دکە. هن ئانالیست دبێژن، ” ئەڤ شەر د دەمەک نێزیک دەنە د شیان دایه کو بداوێ وەرە.»
هێلێن ستراتەژیک یێن هەرێمی
هەڤالبەندێن ئیرانێ: حزبوللا ل لوبنانێ ئێریشێن مووشەکی ل سەر ئیسرائیلێ زێدە کریە، لێ زرارێن مەزن دیتنە. حوسییێن یەمەنێ ئێریشێن دوور ل سەر ئیسرائیلێ کرنە و دبە کو تەنگئاڤا باب ئەل-مەندەبێ ژی بگرن. حهشدا شهعبی ل ئیراقێ ب تایبەتی باشوورێ کوردستانێ دکە ئارمانج (ژ مەبەستا هەبوونا هێزێن ئەمەریکی ل هەرێمێ). ئەڤ ستراتەژیا “فرەهکرنێ” یا ئیرانێ یە: شەرێ راستەراست کێم بکە، لێ ب میلیشیایێن دهرڤه باندۆرێ فرەهـ بکە.
باندۆرا ل سەر باشوورێ کوردستانێ: ئێریشێن ئیران و ملیسێن وێ زرارێن مەزن دانە ئابۆری، ئەنەرژیێ و سڤیلان. ئەڤ یەک رەوشا کوردستانێ خەرابتر دکە؛ ژ بەر کو ئەو دەڤەرا سەرەکە یا هەبوونا هێزێن ئەمەریکی ل ئیراقێ و باشوورێ کوردستانێ وەک سەبەب ددن نیشان. زیانا ل سەر پەترۆل و بنگەهێن دن باندۆرێ ل ئابۆریا هەرێمی دکە.
پشتگریا ناڤنەتەوەیی: چین و رووسیا پشتگریا ئیستیخباراتی، تەکنیکی و سیاسی ددن ئیرانێ. ئەو دترسن کو تێکچوونا ئیرانێ دەرفەتێن مەزن بدە ئەمەریکا و ئیسرائیلێ ژ بۆ کۆنترۆلا خەتێن ئەنەرژیێ و باندۆرا ل سەر هەرێمێ. ئەو ناهێلن ئیران ب تەمامی تێک بچە، لێ راستەراست تەڤلی شەر نابن.
رەوشا ئابۆری
تەنگاڤا هورموزێ (کو %20ێ پەترۆلا جیهانێ ژێ دەرباس دبە) ژ 4ێ ئادارێ ڤە ب باندۆر هاتیە گرتن. ئیران گەفان ل کەشتیان دکە و هن کەشتی هاتنە ئارمانجکرن. ئەڤ بوویە سەدەما مەزنترین قوتبوونا دابینکرنا پەترۆلێ د دیرۆکێ دە:
-بهایێ پەترۆلێ (برەنت) دەرباسی 120 دۆلاری بوویە.
-هلبەرینا پەترۆلێ یا کەنداڤێ کێم بوویە (ب ملیۆنان بەرمیل رۆژانە).
-باندۆر ل سەر مادەیێن کیمیەوی، خوارن و ڤەگوهەستنێ ژی هەیە (بهایێن گوبرەیێ %50 زێدە بوونە).
ئابۆریا جیهانێ د بن باندۆرێ دەیە: ئەنفلاسیۆن، قوتبوونا دابینکرنێ، زیان ل سەکتۆرا هەوایی و بازرگانیێ. گەر شەر درێژ ببە، باندۆر وێ دوقات-سێقات ببە.
ئەڤ یەک نیشان ددە کو ئیران هێ ژی خوەدی هێزە و وێ لبەرخوە بدە و رەحەت تەسلیم نابە.
هێزا بەرخوەدانێ یا ئیرانێ
جڤاکا ئیرانێ یا 47 سالی یا ئیدەئۆلۆژیک و فەناتیکە. د شەرێ 8-سالی یێ ئیران-ئیراقێ دە ژی ئەڤ فەناتیزم (ب پرۆپاگاندایێ و ئامادەکاریا ژ بۆ مرنێ) هاتە دیتن. ئیرانێ چەکێن پێشکەتی (مووشەک، درۆن) ب دەست خستیە و هێ ژی ستۆکێن وێ یێن گرینگ مانە. تەڤی بۆمبەبارانێن دۆمدار، ئەو دکارە بەرسڤێن دۆمدار بدە.
پشتگریا چین-رووسیایێ (ئیستیخبارات و تەکنیک) ئالیکاریا وێ دکە کو ل بەر خوە بدە. رەژیم ب پرۆپاگاندایێ و کۆنترۆلا ناڤخوەیی خوە دپارێزە. لێ زیانێن مەزن (مری، زیانا ئابۆری، تێکبرنا بنگەهێن نوکلەئەری و هێلێن رێڤەبەرییێ) هەنە.
ئارمانجێن ئەمەریکا (و داخوویانیێن ترامپ)
داخوویانیێن ترامپ رۆژ ب رۆژ هەڤوودو ناگرن: جارەکێ دبێژە “ئارمانجێن ستراتەژک نێزی تەمامیێنە” ئان “مە ئیران تێک بر”، جارەکێ گەفان ل ئەنەرژیا ئیرانێ دخوە، گەر تەنگاڤا هورموزێ ڤەنەکە. ئەڤ یەک ستراتەژیان تەڤلهەڤ دکە.
ئارمانجێن موحتەمەل:
-تێکبرنا بەرنامەیا نوکلەئەری و مووشەکی.
-قەلسکرنا رەژیمێ (نە گوهەرتنا تام).
-ڤەکرنا تەنگاڤا هورموزێ.
-پشتگریا ئیسرائیلێ.
هن چاڤکانی دبێژن ئارمانجا دەستپێکێ گوهەرتنا رەژیمێ بوو، لێ نها بەر ب “قەلسکرنا رەژیمێ” ڤە دچە دا کو گەلێ ئیرانێ ب خوە رابووبە. لێ ئەڤ یەک خەتەرەکە مەزنە ئوونە گارانتییە.
ئەگەرییا هلوەشاندنا رەژیمێ و مەتۆدێن هلوەشاندنێ
ئەگەرییا بلند نینە: رەژیم خورتە د وارێ ئیدەئۆلۆژیک و ئەولەهیێ دە. تەڤی کوشتنا سەرکردەیان، سازوومانیا نوو هاتە ئاڤاکرن. فەناتیزم و پشتگریا ناڤخوەیی (ب تایبەتی د ناڤ پاسداران دە) بەرخوەدانێ زێدە دکە. گوهەرتنا رەژیمێ ب ئێریشێن هەوایی تەنێ زەحمەتە؛ پێویستی ب سەرهلدانا ناڤخوەیی هەیە، لێ ئەڤ ژی نە هێسانە.
میتۆدێن موحتەمەل:
بەردەوامیا بۆمبەبارانێ ژ بۆ قەلسکرنا ئابۆری و لەشکەری.
پشتگریا سیاسی و ئابۆری ژ بۆ سەرهلدانێن ناڤخوەیی.
دانووستاندنێن دیپلۆماتیک (ب شەرتێن هشک: راوەستاندنا نوکلەئەری، ڤەکرنا تەنگاڤێ).
قەلسکرنا میلیشیایێن (حزبوللا، حوسی، حهشد).
ترامپ نها، میتۆدا هەری ریالیست “قەلسکرنا رەژیمێ” دبینە،نە هلوەشاندنا تام. هلوەشاندنا تام دکارە ببە سەدەما فهوزایێ، کۆچبەریا مەزن و دەرفەتێن نوو ژ بۆ کۆمێن دن (وەکی داعشێ یان باندۆرا رووسیا-چینێ).
لێ کو هلوەشاندنەک تام نەدن بەرخوە،نە مومكینه کو تەهدیدێن ئیرانێ و چهتهیێن وێ، ل سەر هەرێمێ و ئیسرائیلێ بداوی وەرن. ئیران د دەمەک کورت دە خوە ب سەرهەڤدە تینە و جارەک دن بەرەیا ئیسلامی چالاک دکە، ئیراقێ وەک چهتهیهكێ خوە بکار تینە.
ئەنجام و نێرینا گشتی
شەر د قۆناغا خوە یا هەفتەیا پێنجان دە یە و هێژ نیشانا داویبوونێ نینە. ئیران ب ستراتەژیا فرەهکرنێ و گرتنا تەنگاڤێ کار دکە، کو باندۆرێ ل ئابۆریا جیهانێ بکە و دەمێ بستینە. ئەمەریکا-ئیسرائیل د وارێ لەشکەری دە سەردەستن، لێ ئارمانجێن سیاسینە زەلالن و داخویانیێن ترامپ تەڤلهەڤی چێدکە.
باندۆرا ل سەر باشوورێ کوردستانێ خەرابە و دڤێ وەرە کێمکرن. پشتگریا چین-رووسیایێ شەر درێژ دکە. د ڤان رۆژێن داوی دە ترامپ؛ چارەسەریا هەری باش د دیپلۆماسییە دە دبینە، ب شەرتێن هشک،لێ ئیران نێزیکی دانووستاندنان نابە. وێ شەر بدۆمە. د نێزیک دە بێداویبوونا شەر خویا ناکە و وێ ئابۆریا جیهانێ و هەرێمێ وێران بکە.
