د ناڤبهرا دیمهنێ كۆترێ و ئهركێ گورگی دا
سمكۆ عهبدولعهزیز
پشكا سێیێ
موراد ئیسماعیل و ستراتیجیا پهكهكێ ل شنگالێ
سهربازێ ناسنامهیێ د پرۆژهیێ ههرفاندنا نهتهوهیا كورد دا
مهترسیدارترین شهڕ ئهو نینن ئهوێن ب هێزا چهكی ئاخێ ژ نهتهوهیهكی بستینن، بهلكو ئهو شهڕێن ژ ههمیان وێرانكهرتر ئهون ئهوێن نهتهوهیهكی ڕازی دكهن كو دهستبهردانێ ژ ناسنامه و ئینتمایا خۆ بگوهرن تاكو ببیته جۆرهكێ رزگاربوونێ. ئاخا داگیركری ب شهڕ و دهمی دزڤریت، بهلێ ئهو مرۆڤێ ئینكارا ڕهسهناتیا خۆ بكهت و قوربانییا كارهساتێ بكهته كهلوپهلهك بۆ بجهئینانا پرۆژهیێ دژمنی.
ژ ڤێ گۆشێ دا دڤێت دیاربوونا موراد ئیسماعیل يا سیاسی بهێته شروڤهكرن، نه وهك ئێكهمین كهس كو بهرهڤانی ژ ئێزدییان كرییه، بهلكو وهك دهنگهك كو ب زانین یان ب بێهۆشی، ئهركهكی د ناڤ پرۆژهیهكێ بهرفرهتر دا ب جهـ دئینیت، پرۆژهیهك كو پارتییا كاركهرێن كوردستانێ (پهكهكه) ههوڵا جێگیركرنا وی ددهت د دهڤهرێن جودا یێن كوردستانێ دا.
بهرهڤانییا پهرلهمانی ژ كارهساتا ئێزدییان ب سهركهفتنا موراد ئیسماعیل د ههلبژارتنان دا دهست پێ نهكرییه.
بهری وی ب ساڵان، نوێنهر و ڕووسپیێن شنگالی ههبوون كو ئهڤ دۆزه گههاندبوو بهغدا و ناڤهندێن جیهانی و بهرهڤانی ژ مافێن خهلكێ خۆ دكر ژ ناڤ هاوكێشهیهكا ڕوون و ئاشكرا: ئێزدیاتی ئۆلهكا ڕهسهن یا كوردینیێ یه و ئێزدی پشكهكا جودانهبوویا جهستهیێ نهتهوهیا كوردن.
د 5ی تهباخا 2014ێ دا، د دهمهكی دا كو ب ههزاران خهلك ل سهر چیایێ شنگالێ د دۆرپێچكرى بوون، ڤیان دهخیل ل بن بانێ ئهنجوومهنێ نوێنهرێن ئیراقێ ڕاوهستیا.
وێ گۆتارهكا سیاسی یا سار نهدا، بهلكو قیڕین و گرییا خهلكهكێ جێنۆسایدكری ههڵگرتبوو.
د گریێ دا هاوار كره پهرلهمان و جیهانێ دا كو ژن و زارۆكان ژ دهستێ درندهیان رزگار بكهن.
دهنگێ وێ بوو وژدانهك كو بێدهنگییا نێودهولهتی شهقاند.
ڤیان ب ئاخڤتنێ ب تهنێ ڕانهوهستیا، پاش چهند ڕۆژان چوو د ناڤ ههلیكۆپتهرهكا هاریكاریێ دا، دا كو خهلكێ ل سهرێ چیای قورتال بكهت و د كهفتنا ههلیكوپتهڕێ دا بریندار ببوو.
ئهو ل پهرلهمانی و سهر عهردی دا ههڤدهم ئامادهبوو: د ئۆلا خۆ دا ئێزدی بوو و د نهتهوهیا خۆ دا كورد بوو و د بهرپرسیارییا خۆ دا نوێنهرا خهلكی بوو.
د تهنیشتا وێ دا، د. ماجد شنگالی نوێنهرایهتییا دهڤهرێ دكر، ههروهها پهرلهمانتارێن دی یێن ئێزدی بهرهڤانی ژ مافێن رزگاربوویان دكر (ڤهكرنا گۆڕێن ب کۆم، زڤڕینا ئاوارهیان و دانپێدانا جێنۆسایدێ) دكر.
لهوما ئێزدی ب بێ دهنگ و ب بێ نوێنهر نهبوون ههتا موراد هاتبیت و دۆزا شنگالییان يا سیاسی ژی ژ نڤیسینگهها مورادى دهستپێنهكرییه.
جوداهی نه دناڤبهرا بێدهنگی و ئاخڤتنێ دا یه و نه دناڤبهرا وی لایهنی دا یه ئهوێ خهما ئێزدییان دخۆت و ئهوێ ئێزدییان دپشتگوهـ دهاڤیت بهلكو د ناڤبهرا دوو پرۆژهیان دا یه بۆ پێناسهكرنا مرۆڤێ ئێزدی:
پرۆژهیێ ئێكێ: ئێزدیاتیێ وهك ئۆلهكا تایبهت و دهولهمهند د ناڤ نهتهوهیا كورد دا دبینیت و تایبهتمهندییا وێ دپارێزیت ب بێ كو بكهته شیرهك بۆ ڤهقهتاندنا وان ژ ڕهگ و رێشێن وان یێن نهتهوهیی.
پرۆژهیێ موراد نوێنهرایهتیا وێ دكهت: تایبهتمهندیا ئۆلا ئێزدییان ڤهدگوهێزیت بۆ سهر ئاستێ نهتهوهیی و ئێزدییان وهك پێكهاتهیهكا نهتهوهیی یا سهربهخۆ و جودا پێشكێش دكهت كو پێدڤی ب مهرجهعیهتهكا سیاسی يا دابڕی ژ مهرجهعیهتا كوردستانی ههیه.
ل ڤێره ناسنامه نابیته پاراستنا مێژوویێ، بهلكو دبیته كهلوپهلهك بۆ دیزاینكرنا پاشهڕۆژهكا نوى.
ل ڤێرهدا ئهركێ مورادی د ناڤ ستراتیجییا پهكهكێ دا دیار دبیت، ب بێ بهرچاڤ وهرگرتن ژ ههبوونا پهیوهندییهكا ڕێكخستنی يا ڕاستهوخۆ. چونكی سیاسهت ههر دهم پێدڤی ب كهسهكێ نینه كو كارتا پارتایهتیێ دهبهریكێ دا بیت، بهلكو هندهك جاران پێدڤى ب كهسهكێ سهربهخۆ ههیه كو ئهو كهس چ بزانین یان ب بێیهۆشى ئهركێ وێ پارتیێ بجهبینیت.
ئهم دشێین بیژین كو موراد د ڤێ هاوكێشهیێ دا وهك فیشهكهكا سیاسی د ناڤ دارتهختهكێ مەزنتر دا بهێته دیتن. مهبهست ژ فیشهكا سیاسی سڤككرنا كهسایهتیا وی نینه، بهلكو وهسفكرنا جهێ گۆتارا وی یه د ناڤ ستراتیجیهتهكێ كو ژ سنۆرێن وی مەزنتره. سهرباز ڕهنگه ب ئیرادهیا خۆ بلڤیت، بهلێ ئهو د ناڤ وێ ڕووبهری دا دلڤیت ئهوا یاریكهرهكێ دی بۆ وى كێشایی و بۆ ڕێكهكێ كو خولقێنهرێ وێ نه ئهو ب خۆ یه.
پهكهكێ دهستپێكر وهك ڕێكخراوهكا سیاسی كو درووشمێ ئازادكرنا كوردستانا مهزن بلندكربوو، ل دیڤ دا د بن كارتێكرنا هزرا عهبدوڵڵا ئۆجەلانی دا چوونه سهر ڕهتكرنا دهولهتا نهتهوهیی يا كوردی و ئینانا چهمكێن نهتهوهیا دیمۆكراتی و تێكهڵبوونا دیمۆكراتی. د پهیاما ئۆجەلانی دا ئهوا ساڵا 2025ێ دهركهفتی، پرۆژهیێ دهولهت و فیدرالی و سهربهخۆیا نهتهوهیی هاتنه پاشگۆهكرن بۆ بهرژهوهندییا ئاشتی و جڤاكێ دیمۆكراتی.
ل ڤێره پارادۆكسهكا هزرییا كویر دیار دبت: پهكهكه دبێژیت دڤێت كورد ژ نهتهوهیایهتیێ دهرباز ببن، لێ نهتهوایهتییا تركی یان ئهرهبی یان فارسی ههر بمینن سهردهست، واته نهتهوایهتیا كوردی بهێته ژ ناڤ برن و بچنه د ناڤ نهتهوهیێن دیتردا.
تركیا وهك دهولهت ب سهنتهرێ خۆ ئهوێ تركبوونێ بمیینیت، سووریا گرێدایی سهنتهرێ خۆ ئهوێ ئهرهبی بیت و ئیراق و ئیران ژی ب سنۆر و ناسنامهیێن خۆ یێن نهتهوهیى بهێنه پاراستن، ل دهمهكی دا ب تهنێ ژ كوردان دهێته داخوازكرن كو دهستبهردانی ژ مافێن خۆ یێن نهتهوهیی ببن و ئهڤ دهستبهردانه ژی ب ناڤێ پێشكهفتنا هزری بهێته پهژراندن!.
د تركیا دا: داخواز ژ كوردی دهێته كرن تێكهڵی توركیایهكا دیمۆكراتی ببیت ل ل جهێ داخوازكرنا قهوارهكێ نهتهوهیی.
د سووریا دا: ناڤێ «ڕۆژئاڤا» هاته بهرزهكرن بۆ باكور و ڕۆژههڵاتێ سووریا و دۆزا كوردى ژ مافێ چارهنڤیسێ هاته گوهۆرین بۆ ئیدارهیهكا فرهپێكهاته.
د شنگالێ دا: فهلهسهفهكا جودا دهێته پهیرهوكرن: بهرێ ئێزدییان ژ نهتهوهیا وان يا كوردی دهێته گوهۆرین بۆ نهتهوهیهكا سهربهخۆ، دا كو ب هێسانی شنگال ژ قوولا وێ يا كوردستانی بهێته پچڕاندن و بڕیارا وێ ب بهغدا و هێزێن چهكدار و سهنتهرێن ههبوونا دهستههڵاتێ بهێنه گرێدان.
ژ بهر ڤێ چهندێ پهكهكێ ل شنگالێ پێدڤی ب زێدهتر ژ چهكی ههبوو، پێدڤی ب دهنگهكێ ژ ناڤ جڤاكێ ئێزدی ههبوو دا كو سیبهرهكا جهی بدهته پرۆژهیێ خۆ. ڕێكخستنهكا بیانی نهشێت ڕاستهوخۆ بێژیته ئێزدییان: ژ نهتهوهیا خۆ یا كوردی دهركهڤن. ئهو پێدڤی ب كهسایهتیهكا ئێزدی بووین كو ههمان پهیام ههبیت، بهلێ ب زمانێ قوربانیێ باخڤیت: ئهم ئێزدینه و نه كوردین. ئها هوسا موراد دبیته فیشهكا سیاسی.
سیستهمێ ڕاگههاندنا پهكهكێ ل دهستپیكێ چیرۆكا قورتالكهر و بێخۆدانكهر دروستكر: ڕێكخستن وهك قورتالكهر و پارتی وهك بێخۆدانكهر وێنهكر، پشتى هینگێ هاتن شهكهستا سهربازی گوهۆڕی بۆ دابڕینا دهروونی، بهری موراد بهێت و فۆرمۆلهیهكا نهتهوهیی و نوێنهراتیا سیاسی و دهنگێن ههلبژارتنان بدهته وێ دابڕینێ.
ئهڤ چهندهژى ب ڤان قۆناغان برێڤهچوو:
د قۆناغا ئێكێ دا: برێكا بكارئینانا چهكى خو سهپاند.
