باندۆرا سەردانا پاپا یا مەھا ئادارێ ژ بۆ ھەرێما کوردستانێ و ئیراقێ هێژان ژی بەردەوامە. پێڤاژۆیا کو ئەم دکارین وەکی دژبەرییا پوولێ بناڤ بکەین هێژان ژی ب داوی نەهاتیە. سەدەمێن ڤێ یێن سیاسی، دیرۆکی و دیپلۆماسی یێن پر گرنگ ھەنە.
بەریا ھەر تشتی، پاپا و ڤاتیکان نە سازیەک سیاسینە، لێ سازیەکا خوەدان باندۆرەکا مەزنە ل سەر سییاسەتێ. وەکی دی، چاڤێن جیھانا رۆژئاڤا ل سەر پاپانە و شێوازێ پێشوازیکرنا پاپا ل ھەرێما کوردستانێ پر واتادار پر گرنگ بوو. ھەر کەس دزانیت کو پاپا ل تو وەلاتەکی رۆژھلاتا ناڤین ب ڤی رەنگی نایێتە پێشوازی کرن، و جڤاکا کرستیان ئەوقاس ب دلخوەشی نەدکاری پێشوازیێ ل پاپا بکەت. ڤێ یەکێ راستییا پرەنسیبێن تێگەھا پێکڤە ژییانێ و فکرا وێ یا هەردەم ل ژێر سیبەرا حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ کو ھەمی ناسنامەیێن ئۆلی، چاندی و نەتەوەیی ب خوە ڤە دگریت ئاشکەرا کر.
“کوردستان د ناڤا رۆژھلاتا ناڤین یا خوەدان زەھنیەتەک ئۆلپەرەست و مۆنارشیست دا وەکو گراڤا ئارامی و ئازادییێ یە.”
دەستپێکێ، پێدڤییە کو ئەم ڤێ ڤەدیتنێ بکەین: ھەرێما کوردستانێ ژ بۆ رۆژھلاتا ناڤین مۆدێلەکا بنگەھینە کو تێدا جووداھییێن ئەتنیکی، ئۆلی و کلتووری دکارن پێکڤە د ناڤا ئارامییێ دا بژین. ھەرێما کوردستانێ ژ لایێ داگیرکەران ڤە ھاتیە دۆرپێچ کرن، و ژ بەر ڤێ سیاسەتا دەولەتێن داگیرکەر یا دژە-کورد ھەرێما کوردستانێ ب پرسگرێکێن ئابۆری و سیاسی روو ب روو مایە. ڤێ دۆرپێچکرنا ئەنیا دژە-کوردا لسەر ھەرێما کوردستانێ گەلەک رێگری و ئاستەنگ ژ بۆ پێشکەفتنێن ماییندە ل کوردستانێ ئاڤا کرینە و ئاڤا دکەت. لێ ڤان دژبەریا و دۆرپێچا ھەموویان نکاریە ڤێ راستیا ھەرێما کوردستانێ یا پێکڤە ژییانێ بگوھەرینن. کوردستان؛ د ناڤا رۆژھلاتا ناڤین یا خوەدان زەھنیەتەک ئۆلپەرەست و مۆنارشیست دا “سیستەما کو تێدا کەس دخوازن ولاتێ وان ژ لایێ قرالەکێ ڤە بهێتە برێڤەبەرن” وەکو گراڤا ئارامی و ئازادییێ یە.
لێ بەلێ، د سەدسالا 20ێ دا ھەبوونا کوردان نەھاتە دیتن و ھاتنە پاشگوھ هاڤێتن. پەیمانا سایکس بیکۆ د 16ێ ئادارا 1916ێ دا و حەتا پەیمانا لۆزانێ ھاتیە ئمزا کرن، دەولەتێن رۆژئاڤایی کورد نەدیتن و داگرکیرنا ئاخا کوردستانێ مەشرووع کر. دووڤرا، د کۆنفەرانسا پاریسێ و سیڤەرێ دا ژی د سالا 1919ێ دا، یەکپارەبوونا کوردستانێ نەھاتە قەبوول کرن ئەڤە ژ لایەکێ، ژ لایەکێ دی ڤە پەیمانناما لۆزان ئەنجاما ھەمی پێڤاژۆیانە. 24 تیرمەھا سالا 1923یێ پەیمانا لۆزانێ بۆ ستارتا دەستپێکرنا سەدسالەکا تژی کۆمکوژی، قرکرن، ئاسیمیلاسیۆن، شەر و پێڤاژۆیەک ب ئێشوئازار ژ بۆ کورد و کوردستانێ. ئەڤ پەیمانە ھەمی رۆژئاڤائییا ئەنجامدان. ژ بۆ ئەنیا دژە-کوردا ژ لایێ ھەرێمی ڤە ژی ھەمی دەرفەت ھاتنە دابینکرن کو ل دژی کوردان کۆمکوژیان ئەنجام بدەن. ئەڤ پێڤاژۆیا دژە-کورد یا ل سایکس بیکۆ ھاتیە دەسپێکرن ژ سالا 1990ێ و هێڤە ھاتە گوھارتن. ئەم دکارین بێژین، باشوورێ کوردستانێ دەرزاندنەک خستە وێ پێڤاژۆ و سیستەما دژە کوردا یا ھەرێمی و ناڤدەولەتی کو ژ دەما پەیمانناما سایکس-بیکۆ ڤە یا بەرداوام بوو. ھەبوونا حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ، شکاندنا سیستەمێ دژە کوردایە، ژ بەر ڤێ یەکێ، دژایەتیکرنا حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ ل دژی شکاندنا سیستەما لۆزانێ و داخازا بەردەوامکرنا بندەستیا کوردستانێ یە. نها رۆژئاڤایێ کوردستانێ ژی وەکو دربەکێ بچووک بەشداری ڤێ پێڤاژۆیێ بوویە.
“پرسگرێکا پوولێ ب راستی پرسگرێکا لۆزانێ یە”
ب پێڤاژۆیا ب ناڤێ بھارا عەرەبی یا ل رۆژھلاتا ناڤین، د پەیمانناما سایکس-بیکۆ دا ئەردھەژەک مەزن چێبوو. ھاتنا پاپا نیشان دا کو کوردێن ھاتیە پشت گوهـ هاڤێتن هێژان ژی ل سەر پێیانە و بەرخوەدانێ دکەن، ئەو دکارن ببنە ھەڤالبەندێن ئەورۆپییان یێن ھەری خورت د رۆژھلاتا ناڤین دا، ژبەرکو مۆدێلا گونجاو ژ بۆ رۆژھلاتا ناڤین حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ یە. ژ بەر ڤێ یەکێ لۆزان ئێدی ھاتە شکاندن.
پرسگرێکا پوولێ ب راستی پرسگرێکا لۆزانێ یە. پرسگرێکا پوولێ ئەوە کو ئەنیا ئەنتی-کورد پتر و کوورتر هەست ب شکەستنا سیستەما لۆزانێ دکەت. ژبەرکو جیھانا فکری یا رۆژئاڤایی، کو ب سالان ب ھەموو پراکتیکێن خوە ل دژی کوردان بوویە، ب زەلالی دبینیت کو ئەو نھا ل کێلەکا کوردانە.
