ل بەھدینان د بن ناڤێ شەرێ پەکەکێ و ھێزێن چەکدارێن ترک دە شەرەک تێ مەشاندن. شەر ب تەکنیکا ھەری داوی و قەیدێن کامیرایێ ڤەگوھەریە شۆیێ. تێ گۆتن کو ھەر دو ئالیان ھەڤدو تێک برن و ھەڤدو نەهێلان. ھەر دو ئالی ژی ڤێ جارێ سەرکەفتنا خوە رادگەهینن و دبێژن ئەو دێ ھەڤدو ب داوی ئینن.
واتە تێ ئیدیعاکرن کو پەکەکە و لەشکەرێ ترک کو 40 سالن ل ئەنقەرە، ئامەد و جۆلەمێرگێ نکارن ھەڤدو تێک ببن، دێ د تونەلێن سەرگەلێ-گوھەرزێ و گرێ بھارێ یێ ئامەدیێ دە هەڤدو تێک ببن. لێ د راستیێ دە ئارمانجا سەرەکە یا ڤێ پەڤچوونێ پەدەکەیە. دەما کو پەدەکێ دکە ئارمانجا بنگەھین ھەول ددە رێبازا بارزانی تێک ببە.
ھەرچەند ھندەک دژمنێن کورد و کوردستانێ و کوردێن شریکێن وان ھەول بدن ڤێ راستیێ بەرۆڤاژی بکن، لێ تەڤگەرا سیاسی یا پەدەکێ و ھزرا سیاسی-جڤاکی یا رێبازا بارزانی فاکتۆرێن سەرەکە نە کو رێ ل بەر سەرکەفتنا کۆلۆنیالیزمێ ل کوردستانێ دگرن. ئەڤ یەک ل پشت ئێریشێن عۆسمانی، ئینگلیز، عەرەب، فارس و ھتد تێن کو دخوەستن رۆژھلاتا ناڤین بێ کورد د سەدسالێن 19 و 20 دە پارڤە بکن، ئیرۆ ئێرشی رێبازا نەتەوی یا بارزانی دکن.
د پەڤچوونێن ل سەر خەتا مەتینا-ئامەدیێ-گارێ دە ئارمانج نە پەکەکە یە، ئارمانج نەھشتن و لاوازکرنا پەدەکێ یە. پەکەکە نە خوەدی کاراکتەرەکی ئانتی-کۆلۆنیالیستە. پۆلیتیکایا ترکبوونێ یا کو عەڤدللا ئۆجالان ل ئیمرالیێ وەکە خەتا دەمۆکراتیک-ئیکۆلۆژیک- رزگاریا ژنێ راگهاند، راستیا پەکەکێ نە پارتییەکا دژ-کۆلۆنیالە، تەڤگەرەکا سینۆرپارێزێ کۆلۆنیالیستانە.
ھەماھەنگییا ڤەشارتی یا شەرێ پەکەکێ و تەسەکێ: Win-Win-Approach
د ڤی شەرێ ناڤبەرا پەکەکێ و ھێزێن چەکدارێن ترکیێ دە کو ل باکورێ کوردستانێ دەست پێ کریە و 40 سالن بەردەوام دکە، ھەتا نھا چ ئالیەک تێک نەچوویە. د ھەر پێنگاڤا کو پەکەکێ وەکە “سالا سەرکەتنێ” و دەولەتا ترک ژی وەکە “سالا تێکبرنا تەرۆرێ” راگهاندی، تەنێ کورد وەکە نەتەوە بریندار بوون و تێک چوون. دەما کو ھوون ھەر پێنگاڤا شەرێ کو ژ سالا 1990 ھەتا نھا بەردەوام کریە لێکۆلین بکن، ھوونێ ببینن کو شەرێ پەکەکێ و ئارتێشا ترک ل سەر پەرگالا سەرکەتنێ یا ب ناڤێ “وین-وین-ئەپرۆچ” ھاتیە ئاڤاکرن. چ ئالیان دەربەیەک کوژەک و وێرانکەر ل ھەڤ نەدانە. د ناڤبەرا وان دە مەکانیزمایەکا وسا ھەیە کو ھەر تم ھەڤدو خوەدی دکن.
دەولەتا ترک د سالا 1999 دە لگەل شەخسێ عەڤدللا ئۆجالان دە پەکەکە ب ھەمی ئاوایی کۆنترۆل کر. د شەخسێ پەکەکێ و ئۆجالان دە گەلێ باکورێ کوردستانێ دەستەسەر کرن. نە تەنێ باکورێ کوردستانێ، دەولەتا ترک هێژ ژی ب رێیا ئۆجالان ھەول ددە پارچەیێن دن، ب تایبەتی رۆژئاڤا و باشوورێ کوردستانێ بخە بن سەروەرییا خوە.
پەکەکێ د 1 خزیرانا 2004 دە دەست ب شەری کر کو رێ ل بەر تێکۆشینا دەولەتا ترک یا ل دژی رێڤەبەریا رەوا یا کورد یا ل باشوورێ کوردستانێ ڤەکر. پشتی وێ رۆژێ ئارتێشا ترک باشوورێ کوردستانێ کر ئارمانجا سەرەکە.
سەدەما کو د سالا 2015 دە ئۆجالان-ئاکەپێ-پەکەکێ و باسکێن دن یێن دەولەتا ترک ب ھەڤ رە شەرێ خەندەکان دان دەستپێکرن و مێزەیا چارەسەریێ ھلوەشاندن، ئەو بوو کو رێ ل بەر داگیرکەریا دەولەتا ترکا ل رۆژئاڤا و باشوورێ کوردستانێ ڤەبکە. ئەگەر پێڤاژۆیەک چارەسەریێ بمەشییا، نە عەفرین دهاتە داگیرکرن، نە ژی رەوشا نھا یا ل باشوور ب تایبەت ل بەرواری ژۆری، رێکان-نێروە و خەتا نھێلییان روونەددا.
گەر دەولەتا ترک پێویستی ب ئاگربەستێ هەبایە، دا ئۆجالان دەنە ئاخفتن. و دا بێژیت (بنێرن، ئەم نابێژن ئاکەپە، ئەم دبێژن دەولەتا ترک، ژ بەر کو دەولەتا ترک ژ ئاکەپێ مەزنترە). گەر پێویستییا دەولەتا ترک ب سەکناندنا شەری هەبایە ئۆجالان وەکە بلبلی دا دەنە ئاخفتن.
گەر کورد دخوازن بوویەرێ راست ببینن، دڤێت چاڤێن خوە ل سەر پێڤاژۆیا نوو یا کو ل رۆژھلاتا ناڤین پێش دکەڤە ڤەکن و باوەری ب پرۆپاگاندا و ڤیدیۆیێن ل سەر “بەرخوەدان، تێکۆشین، بالافرێن بێ مرۆڤ، گەریلایێن قەھرەمان، چالاکی و ھتد نەکن” ژ بەر کو چ ملەت ب سلۆگان و پرۆپاگاندایێ ب سەر ناکەڤن.
د پێڤاژۆیا بەر ب داویبوونا بھارا عەرەبی و دژبەرییا کوردان
بھارا عەرەبی کو د سالا 2010 دە دەست پێ کر، بەر ب قۆناغەکا نوو ڤە دچە. ب تایبەت پشتی بوویەرێن 7 جۆتمەھێ تەڤگەرەکا ھێزێن سیاسی ھەیە کو ھەول ددن ل دۆرا ئارمانجا ھەڤپار یا “دەرخستنا ئەمەریکا ژ رۆژھلاتا ناڤین” دە ببن یەک.
یەک ژ خالێن ھەڤپار یێن ڤێ رێکەفتنا کو تێ خوەستن ب کۆمکرنا ئیراق-سووریێ-ترکیەیێ پێک وەرە، بێی ستاتو ھشتنا کوردانە. تەڤی ھەموو ئالۆزی و ناکۆکیێن خوە ژی، ئەڤ ھەر سێ دەولەت د گەلەک مژاران دە، ب تایبەتی ژی ل سەر ھەستێن دژ-کورد، ل ھەڤ کۆم دبن. ئەڤ ھێزێن کو دخوازن کوردان ھەتا کو ژ دەست تێ بچووک بکن و بخن ناڤا پەرگالا ناڤەندی، بەریا رۆژئاڤا باشوورێ کوردستانێ دکن ئارمانج. ژ بەر کو چاڤکانیا سەرەکە یا نەتەوا کورد باشوورێ کوردستانێ یە. و فۆرمولەکا زەلال ژی ھەیە: “ژ بۆ کو دەستکەفتیێن کوردان ل باشوور بھێن ژێ وەرگرتن، پێویستە پەدەکێ ژ ناڤ ببەن.”
ئیران و ترکیا ل سەر باشوورێ کوردستانێ شەرێ ڤەشارتی دمەشینن. لێ د ھەمان دەمێ دە ھەر دو ئالی ژی ھەول ددن ئێریشی پەدەکێ بکن. ژ بەر کو چاوا کو ترکیێ دەست دانی سەر پەکەکێ، ئیراقا شیعە ژی دەست دانی سەر یەنەکێ. یێ کو د ناکۆکیا ھەر دو ئالیان دە ژ ھەر کەسی دوور دکەڤە و دیالەکتیکا تێکلی-ناکۆکی دپەژرینە، تەنێ پەدەکەیە.
ئارمانجا ترکیێ پەدەکەیە، نە پەکەکەیە
مەژیێ دەولەتا کوور یا ترکیێ دیت کو پەدەکە و رێبازا بارزانی و ستاتویا باشوورێ کوردستانێ یا ب پێشەنگیا وان، ب تایبەتی د سالێن 1992 و 2004 کوردێن باکور، تەڤگەرا باشوور وەکە چاڤکانییا نەتەوی ژ بۆی خوە ددیت.
وەکە مە ل ژۆر ژی گۆتی، کوردێن باکور د خەفکا ئۆجالان و پەکەکێ دە دیل ھاتنە گرتن. لێ بارزانی ب تێکلیێن خوە یێن ئابۆری-دیپلۆماتیک-سییاسی ھێزەکا گەلەک بلندە. ئەڤ ھێز ترکیێ دترسینە. ئارمانجا پەیمانێن کو ترکیێ د ڤان دەمێن داوی دە لگەل ئیراقێ چێکریە، د راستیێ دە پەدەکەیە. ژ بەر کو دەولەتا ترک بەر ب داویا بھارا عەرەبی ڤە دچە، مەحکوومی گوھەرتنێن ناڤخوە و دەرڤەیە و بەریا کو ئالۆزی ب دوماهی بهێن، ب پەیمانا لگەل ئیراقێ دکەڤە ناڤا خاکا کوردستانێ. و د ڤێ ئۆپەراسیۆنێ دە ژی ب زانەبوون داخویانیێن پلانکری ددە کو مەدیایا پەکەکێ بکاربە پەدەکێ بکە ئارمانجا کوردان. خوە وەکە ھەڤکارەکی پێشمەرگە نیشان ددە و بەحسا رێکەفتنا کو لگەل ئیراقێ چێکریە ژی ناکە.
ئالیێ ھەری نەرینی یێ کەتنا ترکیێ بۆ ناڤ ئاخا کوردستانێ ئەوە کو ب ھەمان ئاوایی رێ ددە حەشدا شەعبی یا شیعەیێن ئیراقێ ژی کو بکەڤە کوردستانێ. یەنەکێ خوە رادەستی شیعا کرییە و پەکەکێ ژی شەنگال ژ کوردستانێ ڤەقەتاند و خستە د بن دەستھلاتا حەشدا شەعبی دە.
