ھلبژارتنا رێڤەبەریا ھەرێمی یا کەرکووکێ و قەیرانا پشتی وێ، د 13 تەباخێ دە ب ئەرکدارکرنا رێبوار تاھا ڤە دەرباسی پێڤاژۆیەکە جودا بوو. کریز ب داوی نەبوویە، بەرۆڤاژی ڤێ، پێڤاژۆیەک نوویا کریزێ دەسپێکر. ژ بەر کو پرسگرێکا کەرکووکێ پرسەکە ژ ھلبژارتنا پارێزگاری مەزنترە. گەلەک ئاکتۆرێن ھەرێمێ و ھندەک دەردۆرێن کوردستانی دخوازن پرسگرێکا پرئالی یا کەرکووکێ تەنێ بخن مەسەلەیەکا ئیداری دا کو کووراھی و مەزناھیا پرسگرێکێ ڤەشێرن. یانی، تێ خوەستن کو پرسگرێکا کەرکووکێ تەنێ وەکە ھەلبژارتنا پارێزگاری بێ دەستگرتن. لێ مەسەلەیا کەرکووکێ نە پرسەکا ئیدارییە، مەسەلەیا کەرکووکێ پرسەکا سیاسی و ستراتەژیکە. و نھا ژی نەراستە کو مرۆڤ ژ بەر کو کوردەک ل سەر کورسیێ روونشتیە رەوشێ مینا کو کورد ل کەرکووکێ ب سەر کەتنە بنرخینە و ببینە. ژ بۆ کو ئەم پرۆسەیا دیارکرنا پارێزگارێ کەرکووکێ ب ئاوایەکی راست ئانالیز بکن، پێویستە ئەم ل دەڤەرەک ژ جھێ پارێزگاریا کەرکووکێ مەزنتر بنەرن و وێنەیێ ژ قۆناغەکا بەرفرەھ بگرن. ب ڤی ئاوایی ئەم دکارن “تێکلیا ئیرانێ”یا ڤەشارتی د ھلبژارتنێن رێڤەبەریێن ھەرێمی یێن ئیراقێ دە د ھلبژارتنێن 18 کانوونا 2023 ئەشکەرە ببینن.
کورد، سوننە و کریستیانێن ئیراقێ یێن سەر ب ئیرانێ ڤە
نێرینا کو ئیرانێ ئیراق وەک باخچەیێ خوە دیزاین کریە، نە نێرینەکا ڤەشارتییە. بەریا ھەر تشتی ئیرانێ شیعەیێن ئیراقێ ل گۆری بەرنامەیا خوە دیزاین کرن. لێ گەلێن دن، واتە عەرەبێن سوننە، کورد، کرستیان و ھتد، تەڤی پرسگرێکێن د ناڤا خوە دە، ل دژی پێکھاتەیا ناڤەندی یا ئیراقێ ھەلوەستەک یەکالی نیشان دان. ڤێ یەکێ رێ نەدا کو ئیران ل گۆری خوەستەکێن خوە ب لەز و بەز ئیدارەیا ئیراقێ بکە. ژ بۆ ڤێ یەکێ ژی دەست ب پرۆسەیا دابەشکرن و پۆلینکرنا گرۆبێن مەزھەبی و ئەتنیکی یێن دن ل ئیراقێ ل گۆر بەرژەوەندیێن خوە کر و بەشەک ژی خست بەر جاما ڤیترینێ. و ئەڤ پێڤاژۆ پشتی سالا 2012 گاڤ ب گاڤ لەزتر کر.
ئیرانێ د ھەموو پێکھاتەیێن ئیراقێ دە دەست ب ئاڤاکرنا گرۆپەکێ نێزیکی باسکێ ئیرانێ کر و ژ بۆ رەوا کرنا ڤان پێکھاتەیا ب ئاوایەکی کو ل ناڤخوە و جڤاکا ناڤدەولەتی بهێت قەبوولکرن، ھەموو ھێزا خوە تەرخان کر.
ئیرانێ ئەڤ پلان د سێ قۆناغان دە پێک ئانی.
1- ڤەقەتاندنا کۆمەک ژ عەرەبێن سوننی ب رشوە، ئیمتیازێن دارایی و ئەولەکاری.
2- د ناڤ کوردان دە ل ھەمبەر رێڤەبەرییا ھەولێرێ یەنەکە و پکەکە ئەرکدار کرن.
ژ بەر کو پرۆسەیا ھلبژارتنا پارێزگارێ کەرکووکێ ژ بۆ کوردان مژارەکا پۆپولەر و ھەستیارە، تەنێ کەسێ کو ل سەر کورسیێ پارێزگاریێ روونشتیە ل بەر چاڤان تێ گرتن. لێ ل ژۆر مە بەحسا پێڤاژۆیا 12 سالان یا ئیرانێ کر کو عەرەب، کورد و ئاشوورییێن خوە ئاڤا دکە. ب تایبەتی د ھلبژارتنێن پارێزگەهان دە کو د کانوونا ئیسال دە ھاتن لدارخستن ئیرانێ دەست ب وەرگرتنا بەرھەمێن ڤی کاری کر.
ژ بلی ھەرێمێن شیعەیێن کو راستەراست باندۆرا ئیرانێ ل وان ھەیە، ھەم ھلبژارتن و ھەم ژی ھلبژارتنا پارێزگاران ل ھەر دەرێ ئالۆز بوو، نەمازە ل مووسل، دیالا و سەلاحەدین. ئیران ل ڤر وەکە دەستەکی ڤەشارتی تەڤگەریا و پێڤاژۆ ئۆرگانیزە کر.
وەک میناک ل مووسلێ ئیرانێ نەکاریبوو ناڤێن کو دخوەستن دەربخە، لێ پشتی ھلبژارتنان پێکھاتەیێن سەر ب حەشدا شەعبی ڤە وەکە یەنەکە، مەسیحی، ئێزدی، شەبەک و ترکمەن ل ھەڤ کۆم کرن. دەما کو ئەڤ یەک تێرێ نەکر کو ئیران پێکھاتەیا خوە ئاڤا بکە، ژ بۆ سیاسەتمەدارێ سوننی محەمەد حەلبوسی ژی بخە ناڤ ھەڤپەیمانیا خوە دە، سۆز دا وی کو ناڤێ کو ئەو پیشنییار بکە ئەو دێ د پارلەمانێ ئیراقێ دە ئەرکدار بکن. ب ڤی شێوازی ئیران د ئەنجومەنا پارێزگەھا مووسلێ دە ژی بوو خوەدی باندۆر.
ل دیالایێ پێڤاژۆیەکا جودا روو دا. ڤێ جارێ ژی عەرەبێن سوننە یێن کو ل دژی حەلبوسی ب سیاسەتمەدارێ شیعە نووری مالکی رە ھەڤکاری کرن، ھاتن دەستنیشان کرن و یەنەکە ژی تەڤلی پێڤاژۆیێ بوو و گرۆپا ئیرانێ دیسا ب سەر کەت.
ل سەلاحەدین ژی پێڤاژۆیەکا ب ڤی رەنگی پێش کەت و پارتیا جڤاکا نەتەوەیی یا کو ل دژی حەلبوسی بوو و لگەل شیعەیان ھەڤالبەند بوو، پارێزگاری ب دەست خست.
