پێکھاتەیا پەکەکێ ل شنگالێ کۆنگرەیەک ل دار خست و بریارا ژ بۆ ئەنتەگرەکرنا شنگالێ لگەل ئیراقێ ھات دایین

جڤینەک ژ ئالیێ کۆمەکێ کو ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە ل شنگالێ ھاتیە دامەزراندن، ب ناڤێ مەجلیسا گەل یا دەمۆکراتیکا شنگالێ، ھات لدارخستن. ئەڤ جڤین، کو وان ژێ رە دگۆتن کۆنگرەیا 6ێ، ئەنجامەک ژ نەھ خالان و پلانسازی راگھاند. داخویانی پر بالکێش بوو ژ بەر کو کۆنگرە ل سەر “ئەنتەگرەکرنا شنگالێ ب ئیراقێ” ھات بوو کۆمکرن. د گۆتارا کۆنگرەیێ دە پەیڤا “کورد” و “کوردستان” ل چ دەران نەھاتن بەحس کرن. وەکی دن، د ڤێ کۆنگرەیێ دە داخوازێن خوەسەریێ یان شەرتێن ئیداری ژ بۆ شنگالێ نەھاتن رۆژەڤێ. ل شوونا خوەسەریێ، تێگەھا “ئەنتەگراسیۆنا دەمۆکراتیک” ھات بکار ئانین. د راستییێ دە، پەکەکە کو د سالا 2014ێ ڤە ل شنگالێیە، شنگال رادەستی حەشدا شەعبی و حکوومەتا بەغدایێ کر.

کۆنگرە، کو ژ ئالیێ کۆمیتەیا باوەریێن ئۆلی یا کەجەکێ ڤە ھاتبوو ئۆرگانیزەکرن، ژ ھەڤسەرۆکاتیا کەجەکێ پەیامەک شاندبوو و غەریب حسۆ ژ رێڤەبەریا رۆژئاڤا و گەلەک کادرۆیێن دن یێن پەکەکێ بەشداری وێ کۆنگرەیە ببوون. ب راستی، کۆنگرەیێ مژارێن ژ بۆ کوردان پر ھەستییار نیقاش کرن. د کۆنگرەیا پەکەکێ سازکری دە، داخوازا خوەسەریا دەمۆکراتیک ژ بۆ شنگالێ، کو بەرێ جار جاران د چاپەمەنیێ دە ھاتبوو بەحسکرن، قەت نەھاتە بەحسکرن. ل شوونا وێ، تێگەها “ئەنتەگراسیۆن ب ئیراقێ رە” ھات بکار ئانین. د ڤێ جڤینا ل شنگالێ دە، ڤەگوھاستنا فەرمی یا دەڤەرێن کوردان بۆ ئیراقێ ھات نیقاش کرن. سەرەرای ڤان ھەموو بریارێن مژاوی، مەترسیێن کو ژ بەر شەرێ ئیسرایل و ئەمەریکایێ یێن ل دژی ئیرانێ، وەکی مژارەک رۆژەڤا دویەمین ھاتن پاشگوھکرن. لێبەلێ، ھەم دەما کۆنگرەیێ و ھەم ژی بریارێن کو ھاتنە گرتن خالێن پر مەترسیدار و حەساسن ژ بۆ کوردان.

پەیمانا داوی یا پەکەکێ لگەل حەشدا شەعبی و سەردەما بالکێشا کۆنگرەیێ

وێنەیێن کۆنگرەیا کو ژ ھێلا پەکەکێ ڤە ھاتی لدارخستن، و ب تایبەتی وێنەیێن بەشداران، نەھاتن وەشاندن؛ مەدیایا پەکەکێ تەنێ چەند دیمەن وەشاندن. ل گۆری ئاگاھیێن ژ شنگالێ، رایا گشتی زێدە باوەری ب کۆنگرەیێ نەئانی، و بەشداربوون ب پرانی ژ ئەندام و مالباتێن یەبەشێ (یەکینەیێن بەرخوەدانا شنگالێ) پێک دھات، کو پەکەکێ ل شنگالێ ئاڤا کربوو. ژ بەر ڤێ یەکێ، وێنە-دیمەن ڤەشارتی مان. کۆنگرە ب راستی ژ بۆ نیقاشکرنا بریارێن کو ئیراقێ د دەربارێ یەبەشێ دە دابوون، ھاتە لدارخستن.

پەکەکێ د سالا 2015ێ دە دەست ب ئاڤاکرنا ھێزەک چەکداری یا گرێدایی خوە ل شنگالێ کر. یەبەشە، کو ب فەرمی د ناڤ حەشدا شەعبی دە جھ دگرە و ژ ئیراقێ مووچەیان دستینە، ھەژمارەکا ھندک ژ ھێزێن ئێزیدی دحەوینە. یێن مایی کادرۆیێن پەکەکێ نە.

دەولەتا ئیراقێ، دگەل ئاگربەستا پەکەکێ لگەل ترکیێ و پەیمانا د ناڤبەرا شام و ھەسەدێ دە، ئەرکا پەکەکێ گوھەراند. پەکەکێ، کو بەرێ ل ڤر وەکی ھێزەکا وەکیلا حەشدا شەعبی و ئیراقێ ھەبوو، نھا ژێ ھات خوەستن کو ھەموو دەستھلاتداری و ھێزا خوە رادەستی حکوومەتا ناڤەندی یا ئیراقێ بکە. وەکی گاڤا یەکەم، د سباتا 2026ێ دە بریارا کۆمکرنا چەکان ل شنگالێ ھاتبوو دایین. ھەر چەند پەکەکێ وێ دەمێ گەلەک نووچەیێن ل سەر ڤێ بریارێ چێکرن ژی، پاشێ ب بێدەنگی لگەل ئیراقێ پەیمانەکا دن چێکر. ل گۆری پەیمانێ، پەکەکێ چەکێن خوە یێن گران رادەستی حەشدا شەعبی کرن و دو بارەگەھێن خوەیێن ل لووتکەیا چیایێ شنگالێ رادەستی حەشدا شەعبی کرن. ل سەر ڤێ بنگەھێ، رێکەفتن ھات کرن کو ھەژمارەکا دیارکری ژ ھێزێن چەکدار بمینن و ئەڤ ھێز ب بارەگەھا حەشدا شەعبی یا ل دەشتا نەینەوایێ ڤە گرێدایی بە. د راستیێ دە، ھەر چەند یەبەشە (یەکینەیێن بەرخوەدانا شنگالێ) د مەدیایێ دە وەکی کو هێژ ژی ھەیە ھات نیشاندان ژی، لێ بەشەکا مەزن ژ وێ تەڤلی حەشدا شەعبی بوو. واتە، ھەموو سازییێن چەکدار و سڤیل یێن گرێدایی پەکەکێ ل شنگالێ ب تەڤاھی رادەستی ئیراقێ ھاتن کرن.

ژ بەر ڤێ یەکێ کۆنگرە وەکی جڤینەکێ ھاتبوو پلانکرن دا کو پەیمانا داوی یا پەکەکێ لگەل حەشدا شەعبی ب ئاوایەکی گونجاو ژ بۆ رایا گشتی بهێت ڤەگۆتن و بهێط بجیھانین.

بریارێن کۆنگرەیێ

بریار و پلانا دو سالی یا کو ژ ھێلا کۆنگرەیێ ڤە ھاتی پەژراندن، د راگەھاندنا پەکەکێ دە وەکی 9 خالان ھاتنە دەستنیشانکرن. دەما کو مرۆڤ ل بریاران دنێرە، ئەشکەرەیە کو پەکەکێ شەنگال ب تەڤاھی ژ کوردستانێ ڤەقەتاندییە، و د ناڤ بریاران دە یەک خال یا ب ناڤێ کورد و کوردستانێ نینە.

بریار وھا نە:

– ئازادیا فیزیکی یا رێبەر ئاپۆ دێ د ناڤەندا ھەموو خەباتان دە بە.

– ل ھەموو گوندان دێ کۆمین بێن ئاڤاکرن.

– ژ بۆ ناسکرنا جینۆسایدا ئێزیدیان 3یێ تەباخا 2014ێ دێ ھەولدانێن ناڤنەتەوەیی بێن مەشاندن.

– کۆنگرەیا یەکیتیا ئێزیدیان دێ هێت سازکرن.

– ژ بۆ چارەسەریەکا دەمۆکراتیک دێ لگەل حکوومەتا ئیراقێ و ئاکتۆرێن ناڤنەتەوەیی تێکلی بێن پێشخستن.

– ژ بۆ شەنگال پرۆژەیا “ئەنتەگراسیۆنا دەمۆکراتک” ب لەزگینی خەبات بێ کرن.

– یەکیتییا جڤاکی، لھەڤھاتنا سیاسی و ھەولدانێن خوەپاراستنێ دێ بێن خورتکرن.

– ل سەر بنیاتێ ئازادییا ژنێ خەباتێن پەروەردە و رێخستنی وەرن زێدەکرن.

– لێکۆلین و پرۆژەیێن ئەکۆلۆژیک ژ بۆ پاراستنا خوەزایا شنگال دێ بێن دەستپێکرن.

شنگال بوویە ھێزەکا یەدەک ژ بۆ حەشدا شەعبی

شنگال، ب جھێ خوەیێ جوگرافی و ژێرخانەیا غازا سرووشتی یێن ھین نەھاتنە ڤەکرن، ژ بۆ کوردان ھەریکێم ب قاسی کەرکووکێ گرینگ بوو. و نھا، دەما کو ئەم ل ھەلوەستا پەکەکێ ل شنگالێ و ل پەیمانێن کو لگەل حەشدا شەعبی د دەربارێ شنگالێ دە چێکرینە دنێرین، ئەم ب زەلالی دبینن کو شنگال ب تەڤاھی ژ ھەرێما کوردستانێ ھاتیە ڤەقەتاندن.

ب راستی، تشتێ کو ل شنگالێ دقەومە ل گۆری پرۆژەیا ئیراقێیە کو دخوازە ھەرێما فەدەرالا کوردستانێ ھلوەشینە، یان ژی ھەکە نکاربە ڤێ یەکێ بکە ژی، قەد نەبە وێ ڤەگەرینا ستاتوویا وێ یا 1991ێ ئانگۆ خەتا 36ێ.

پەکەکە د بھارا عەرەبی یا 2012ێ دە بوو بەشەک ژ ئەجیندایا ئیرانێ ل ھەرێمێ. و ل گۆری پەیمانێ؛ د بن گارانتیا ئیرانێ دە، وێ لگەل ئەسەد ل ھەڤ کر کو رۆژئاڤا ئاڤا بکە، و ب لھەڤکرنا لگەل ئیراقێ ژی  ل ھەرێما شنگال-کەرکووکێ خوە ب جھ کر. پشتی ڤێ دیرۆکێ، پەکەکێ نەھشت کو چ رێخستنەکا کوردی بکەڤە رۆژئاڤا و شنگالێ. پەکەکێ ئیدیعا کر کو ئەو دێ ل ڤان دەڤەران “خوەسەریا دەمۆکراتیک” راگەهینە. نھا، 14 سالان پشتی ڤێ پەیمانێ، رۆژئاڤا رادەستی دەولەتا شامێ یا سوننی کر و شنگال ژی رادەستی دەولەتا بەغدا یا شیعە کر.