د 22ێ تەباخێ دا ل سلێمانیێ دیمەنێن ترسناک دەرکەتن هۆلێ. ئەو دیمەن كۆدهتایا لەشکەری یا 15ێ تیرمەهێ یا ل ترکیەیێ دئینن بیرا مرۆڤی. ترکان لەشکەرێن خوە ل کۆلانان دگرتن، سەرێ وان ژێ دکرن و ل ئەردێ تازی درێژ دکرن. رەقابەت و شەرێ دەستهلاتداریێ یێ د ناڤبەرا ئەردۆگان و دژبەرێن وی دا دەرباسی ئاستا شەرێ چەکداری ببوو. خەلک ژ ترکیێ رەڤیان، ب هەزاران هاتن گرتن و گەلەک هێژ ژی بهرزهنه. گەلەک کەس نەچار مان کو بێدەنگ بمینن و خوە رادەستی دەستهلاتێ بکهن. ترکیەیێ سەردەمەکێ گهلهك تاری ژییا.
بوویەرێن ل سلێمانیێ کۆپیەکا پچووک یا بوویەرێن ل ترکیێ یه کو مە ل سهری بەحس کرن. مینا شهرێ د ناڤبەرا ئەردۆگان و دژبەرێن وی دا، شەرێ دەستهلاتداریێ دەرباسی شێوازێ چەکداری بوویە؛ بازارێن سییاسی یێن ڤەشارتی، دەستێن تاری و دەستوورا ئاکتۆرێن دەرڤە ل سلێمانیێ، تیرۆرا سیاسی ل دووڤ خوه ئینا. و د داویێ دا، ئەو پێڤاژۆ وهكی پێڤاژۆیا تاری یا ل ترکیەیێ دهركهت.
ئەڤ پەڤچوون خالەکا وەرچەرخانێ یە. ئەو دێ پر جاران هێته نیقاش کرن، و كارتێكرنێن وێ یێن نهرێنی و وێرانکەر دێ د دەمەکێ درێژتر دا هێدی هێدی ئاشكهرا ببن. دڤێت ئەم زەلال بین: سلێمانی د پێڤاژۆیا هلوەشاندنا ناسنامەیەکا مەزن و ئاڤاکرنا ناسنامەیەکا نوو دا یە. یێن کو سلێمانیێ برێڤە دبن دخوازن ناسنامەیەکا نوو بدهنه سلێمانیێ. ئەو دخوازن سلێمانیێ بكێشنه جهەکێ نوو. هەکە مرۆڤ هزر بكهت کو دێ بافل تالابانی یێ شێت و مشك و جهلهبكێشێ وی وەهاپ هەلەبجەیی، ئان ژی لاهوور جەنگی دێ ناسنامەیەک ئازادیخواز و مۆدێرن بئافرینن ئەڤه دبیته ئەحمەقی. نە هەر تشتێ نوو پێشڤەروویی یە و ناسنامەیا نوو یا ل سلێمانیێ دهێته سازکرن ژی نە کوردستانی و نه ژی ههڤچهرخه. پرسا گرنگ ل ڤێرێ ئەڤەیه، ئەو کەسێن کو سلێمانیێ وەکی ناڤەندەکا رۆناکبیری و چاندی دبینن.
گەلۆ رەوشەنبیرێن سلێمانیێ، کو ل دەرڤەیی شەرێ دەستهلاتداریێ یێ د ناڤبەرا بافل و لاهوور دا مانە، دێ چ بکهن؟
تێگەها “رەوشەنبیر” ل کوردستانێ ب گشتی هندەکێ کێشەدارە. رۆژەڤ و هەلوەستا رەوشەنبیرێن ل کوردستانێ، و پرسا کی رەوشەنبیرە و کی نە رەوشەنبیرە، مژارەکه کو دڤێ کورد ب ئاوایەکێ وێرهك نیقاش بکهن. دڤێت هەلوەست و كارتێكرنا نەرێنی یا کەسێن کو، نهشێن خوە ژ پارتیێن سیاسی، پارهی و بالكێشییا دەستهلاتێ رزگار بکهن و خوە رادەستی دەستهلاتا ترسێ دکهن. دڤێت ئەڤ سەکنا رەوشەنبیرێن نەوێرەک و پالپشتێن فاشیزما پارتییان بهێنه تەشهیر کرن. پرسگرێکا رەوشەنبیران ب تایبەتی ل سلێمانیێ، کو خوە وەکی ناڤەندا رۆناکبیرییا کوردی دبینیت، پڕ کوور و دوورە.
هەلوەستا نفشێ کو د 15 سالێن داویێ دا خوە وەکی رەوشەنبیرێن سلێمانیێ پێشکێش کرینە، نە ل کوردستانێ ب گشتی و نه ژی ل سلێمانیێ كارتێكرنهكا ئەرێنی نەکرینە. ئەڤه ژ بەر کو ئەو بێهەلوەستن، بێ سەربۆرن و د هزرێ دا پر ههستیارن لۆما ژی ئەو ناخوازن سهمتا ژیانا خوە ژ دەست بدهن. رەوشەنبیرێن سلێمانیێ د خەتا خەلەت دا تەڤ دگەرن. ئەڤ هەلوەستا رەوشەنبیرێن سلێمانیێ د خورتکرنا سیاسەتمەدارێ مینا مافیایێ و كارتێكرنا فاشیزما پارتیێ دا رۆلەک دیارکەر دگێرن. وەکی کو دبێژن، “دۆست پر تال دئاخڤیت”، ئەم ژی وەک دۆست دبێژین: رەوشەنبیرێن سلێمانیێ بێی نرخێن ئەتیک و بێ ناسنامەنە.
چما؟ ژ بەر کو؛
رەوشەنبیرێن سلێمانیێ د وێ باوەریێ دانە کو شەرتێ سهرهكی یێ رهوشهنبیربوونێ دژمناتیا چاند، رەوشەنبیر و سیاسەتا هەولێر و دهۆکێ یه، لێ ئەڤ پیڤەر گەلەکێ خەلەتە. ژ بەر ڤێ تێگاها خەلەت رهوشهنبیرێن سلێمانیێ ل سەر بوویەرێن کو ل باژارێ وان دقەومن، نە ژی ل سەر هەلوەستا رایەدارێن سیاسی یێن ل سلێمانیێ نیقاش یان شرۆڤەیان ناکهن. ئەو تەنێ ب دژمناتیا خوە یا ل هەمبەر بارزانیان و پهدهكێ رۆژەڤا خوە دیار دکهن. و ئەو ڤێ یەکێ وەکی بنگەها پاراستنا خوە و سلێمانیێ دبینن. هەتا د ڤێ پەڤچوونا داویێ دا ژی، ئەم دبهیزن کو هن رەوشەنبیرێن سلێمانیێ دبێژن، “وەرن ئەم بێدەنگ بمینین، دا کو پهدهكه کەیفخوەش نەبیت” ژ بۆ رەوشەنبیرەکی پاراستنا فاشیزما کو ل باژارێ وان روودایی پاراستن ب ڤی رەنگی خەلەتیا هەری مەزنە. ههگەر ئەڤ تێگەهـ وهها بهردهوام بیت، ئەو دێ یهنهكه یا کو خوە دسپێرنێ ژی نامینیت.
ژ بەر ڤێ یەکێ، رەوشەنبیرێن سلێمانیێ ب دفنبلندییا خوە ڤه، ب دژمناتیا خوە یا ل هەمبەر هەولێر و دهۆکێ و دژبەریا خوە یا ل هەمبەر پهدهكێ نهشێن کێشەیێن باژارێ خوه چارەسەر بکهن و ئەرکێن خوە یێن رەوشەنبیری پێک بینن.
پرسگرێکەکا دن یا بنگەهین یا کو د بن گوهەرتنا تەوەرێ کو رەوشەنبیرێن سلێمانیێ دژین، گوههرتنا رۆژەڤا وانە. دڤێت كارتێكرنا پهكهكێ د ڤێ یەکێ دا ب ئاوایەکی راست بهێته شرۆڤە کرن. ژ سالا 2014ێ، پهكهكه ب دەستوورا یهنهكێ، ئیران و بەغدایێ د ناڤ رەوشەنبیرێن سلێمانیێ دا خەباتەکا پر رێخستنکری د مەشینیت. ب پشتگریا هن کەسێن کو ژ ئەورۆپایێ هاتینە سلێمانیێ، رۆژەڤا سلێمانیێ هاتیە گوههرتن. نێرینێن عهبدوللا ئۆجالان، کو ل باکورێ کوردستانێ چ دەستکەفتییێن سیاسی نینن، بووینە رێبەرێ رەوشەنبیرێن سلێمانیێ. نێرینێن نەزەلال یێن وەکی کۆنفەدەرالیزما دەمۆکراتیک و مۆدەرنیتەیا دەمۆکراتیک وەکی پێشڤەروو هاتینە پەژراندن. لێبەلێ، باشوورێ کوردستانێ خودان دەستکەفتیەکێ مەزنە، هەرێما کوردستانێ، کو ژ نێرینێن خەیالی یێن ئۆجالان گهلهك پێشدەتر چوویه و دەستهلاتەکا کوردستانی ئاڤابوویە. رۆژەڤا وان نە پاراستن و دەمۆکراتیککرنا ڤێ دەستکەفتیێ یە؛ یێن کو گۆتارەکا سەرپێهاتی وەکی کۆنفەدەرالیزما دەمۆکراتیک دشۆپینن، خەلەتیەکا مەزن دکهن. کوردستانا باشوور نیڤدەولەتە. ئەڤه مینا کو تو ژ هەسپێ پەیا ببی و خوە ل کەری سواربکهی یه.
د پێنج سالێن داویێ دا، رۆژەڤا سیاسی ل سلێمانیێ وەکە یا پهكهكه کو دبێژە «فاشیزما ئەردۆگان» و ل سەر وێ رۆژەڤ دهێته مەشاندن. گەلۆ دەولەتا ترک کۆلۆنیالیستە؟ بەلێ. گەلۆ ئەردۆگان دەمۆکراتە؟ نا… ئەڤ هەموو راستن. دڤێت هەر کوردەک ل دژی هەر کۆلۆنیالیستهكی هەلوەستی وهربگریت. دڤێت ئەو ل دژی ناسنامەیا کۆلۆنیالیست یا ترکیەیێ هەلوەستی وهربگرن. لێ هەولدانا دژبەرییا ترکیەیێ ژ سلێمانیێ، د هەمان دهمی دا وهرنهگرتنا چ ههلوهستهكی ل دژی دەولەتا ئیرانێ یا پاشڤەروو و رەژیما شیعە یا ئیراقێ، کو روحا سلێمانیێ ددزن، ئەڤه تەنێ ڤەشارتنا خافلبوونا وانه. پاشگوهکرنا کەسایەتیێن مینا قەیس خەزعەلی و رەیان کلدانی، کو راست ل بەر چاڤێ وە نە، رابن قالا ئەردۆگان دکهن ئەڤ یەک خوە خاپاندنە. فەرقا چ سەرۆکێن داگیرکەر نینە، لێ یێ ل بەر دفنا تە خەتەرناکترە. پێدڤییە ل دەستپێکێ دژبەرییا وی بکهی.
یێن کو داگیرکرنا کەرکووکێ نەبینن و قالا داگیرکرنا بەهدینان دكهن بێواتەیە. یێن کو ب پەیمانا گرێ جاسووسا لووتکەیێن قەندیل رادەستی دەولەتا داگیرکەر یا ئیرانێ کرین، نهشێن ببێژن ئەو بەهدینان دپارێزن. حەشدا شەعبی داعشا شیعەیانە. سلێمانی و دەستهلاتداریا وێ یا سیاسی، یهنهكه، هەڤکارێن ستراتیژی یێن حهشدا شهعبی نه. یهنهكێ ب پیلانهكا مەزن کەرکووک رادەستی حهشدا شهعبی و حکوومەتا ئیران-ئیراقێ کر.
گەلۆ رەوشەنبیرێن سلێمانیێ وێ دەمێ هەلوەست وهرگرتن؟ نا. لێ رەوشەنبیر، هەر چەند ل سەر کەرکوکێ، کو تام جیرانێ وێ یە، بێدەنگ مان ژی، بەحسا فاشیزما دەولەتەکا دن دکهن و هەلوەست وهرگرتن. شووژنا چاڤێ خوە را نابینن بەحسا دەرزیكا د چاڤێ عالەمێ دا دکەن.
رێڤەبهر و رەوشەنبیرێن میترۆ سەنتەر، کو دەمێ چەند کەسهكێن (ناسنامەیا وان ناهێته زانین) مینا شێروان شێروانی هاتن گرتن، ب ناڤێن مەزن مینا گرتیێن بەهدینانێ ب ناڤ کرن و داخویانیەک چاپەمەنیێ دان. لێ ئیرۆ ل بەر چاڤێن ڤان «رەوشەنبیران» دەمێ کو تەلەڤیزیۆنا لاهوور جەنگی، زووم تی ڤی، ژ ئالیێ کۆماندۆیێن یهنهكێ ڤە هاتیه تالانکرن بێدەنگ مان. گەلۆ ئەڤ دهێته واتەیا رەوشەنبیربوونێ؟ نا، ئەڤه دیڤهلانكێن بافلن.
ئەڤه خەلەتە. هەر تشتهك ل سەر کۆکا خوە مەزن دبیت. ل دهستپێكێ، دڤێت هوون بێژنه فاشیزما پارتییان یا ل سلێمانیێ ئێدی بەسە، ل دهستپێكێ دڤێت هوون بێژنه رێخستنا مافیایێ یا کو باژارێ سلێمانیێ برێڤە دبهت ئێدی بەسە. گەر هوون ڤێ یەکێ نەکهن، هوون نهشێن ژ وان قەهوەخانەیێن ناڤدار پشتگریێ بدهنه باژارێن دن، دەڤەرێن دن یێن کوردستانێ. روونشتنا ل وان قەهوەخانەیان، ب گۆتنا “کۆلە و عەشیرپەرەست” بۆ خەلکێ بەهدینانێ، خەلکێ هەولێرێ و ئەندامێن پهدهكێ، ههوە ناگههینیته چ دهرهكێ.
رەوشەنبیران، ب بێچالاکی و ئهجێندایێن خوە یێن خەلەت، هێرسا بافل تالهبانی ژ بۆ سەرۆکاتیێ گور کرییە و جهلهبك كێشێن مافیایێ یێن وەکی وەهاپ هەلەبجەیێ کرینە ژ کەسایەتیێن هەره رێزدار ل سلێمانیێ. دووراندن ب هەر ئاوایهكی دووراندنه. ژ نها و پێڤە، ئەو دێ یان بەرژەوەندی، مەقام و رەحەتیێن خوە یێن کەسایهتی بدهنه ئالیەکی و ب رەخنە و فەداکەری ڤان خەلەتیان راوەستینن، یان ژی ئەو دێ ب تەڤاهی تەسلیمی رژێما مافیایا سیاسی یا بێناسنامە یا ل سلێمانیێ ببن.
ههلبژارتن و چارەنووس د دەستێ رەوشەنبیر و سیاسەتمەدارێن سلێمانیێ دایە. ژ نوکە و پێڤه پێشڤەچوون دێ د بن بەرپرسیارییا ڤان رەوشەنبیران دا بیت.