پەڤچوون ل ئەشرەفیێ و شێخ مەقسوود، دو تاخێن کوردان یێن ل حەلەبێ، بەردەوام دکن. ھەم کوردێن ل ڤان ھەر دو تاخان و ھەم ژی خەلکێ ھەر چار بەشێن کوردستانێ بەرخوەدانەک مینا یا ل کۆبانییێ نیشان ددن. دەما کو ئەڤ رێز تێنە نڤیساندن، رێڤەبەریا رۆژئاڤا راگھاند کو ئەو دێ ھێزێن خوە ڤەکشینە، لێ بال کشاند سەر پەیمانا 1ێ نیسانێ و ب شەرت قەبوول کر. نها ئەڤ پەیمان کا دێ وەرە بجیھانین یان نا، هێژان نایێ زانین.

لێبەلێ، تشتێ کو ل حەلەبێ دقەومە نە تشتەکە کو مرۆڤ ب پێنگاڤەکێ ڤە ل سەر بازدە.

حەلەب ل جھەکی پر گرینگە. تەرکاندنا حەلەبێ تێ واتەیا تەرکاندنا تەڤاھیا قەراغا رۆژئاڤایێ فراتێ. و دوو رە دێرا-زۆر و رەقا تێ. و سەنگەرێن  پێشین تێن وندا کرن. وەکی دن، حەلەب باژارێ ھەری مەزن یێ سووریێیە. کۆنترۆلکرنا دو تاخێن گرینگ یێن ل ڤی باژاری، کو زێدەتری 400 ھەزار کوردان لێ دژین و کارگەهێن جل و بەرگ دروونێ یێن گرینگ ل ورن، ژ بۆ کوردان پڕ گرینگ بوو. بێ گومان، کورد ب ڤەکشینا نھا ھەر تشتی وندا ناکن، لێ ئەو دکاریبوون ژ ونداکرنا ھەر تشتی دوور بسەکنن. و دۆسیایا سووریێ ھین نەھاتیە گرتن؛ دێ گەلەک نیقاشێن دن سەر چێبن. ژ بەر ڤێ سەدەمێ، رێڤەبەریا رۆژئاڤا پرس ھەنە کو بپرسە، بەرسڤ ھەنە کو بدە و بریار ھەنە کو بگرە.

چما کورد سەرناکەڤن؟

سێ سال بەرێ، ھێزێن کوردی یێن ل رۆژئاڤا ژ ئالیێ وەلاتێن رۆژئاڤا ڤە وەکی قەھرەمان دھاتن پێناسە کرن، ژنێن کو جیھانێ رزگار دکن و وەکە فەریشتەیێن ئازادیێ دھاتن حەسباندن. وێ دەمێ، جۆلانی تەرۆریستەک سەلیەفی یێ رادیکال بوو. پشتی سێ سالان، چاوا چێدبە کو ئەڤ تەرۆریست نھا ئێریشی ئارتێش و ژن و مێرێن کو جیھان رزگار کری، دکە؟ د ھەمان رۆژێ دە، ئەو مێهڤاندارییا شاندەیەکا ئەورۆپی دکە و ھەتا پارە (ئالیکاری)ێ ژی ژێ دستینە. چ گوھەریە؟ چما کورد نەگھیشتنە وێ ئاستێ؟

بێ گومان، ل جیھانێ سیستەمەک دژی-کورد ھەیە، و سەرێ ھەمی قوونجکا ھاتنە گرتن. سیستەما کو ژ ھێلا ھندەک دەولەت و لۆبیێن رۆژئاڤایی ڤە تێنە رێڤەبرن، ناخوازن کو کورد ببن ھێزەک ئابۆری و سیاسی ئەو ڤێ یەکێ د بەرژەوەندیا خوە دا نابینە. دەولەتێن کۆلۆنیال ژی ب ھەمان شێوەیی تەڤدگەرن. لێ ئەڤ تەنێ ئالیەکی چیرۆکێیە. ژ سالا 2012ێ ڤر ڤە ل رۆژئاڤا زنجیرەیەک خەلەتیێن سیستەماتیک ھەنە.

باندۆرا پەکەکێ ل رۆژئاڤا…

بەلێ، ئەم پشتگریێ ددن بەرخوەدانا ل رۆژئاڤا، و دڤێت ھەر کوردەک ژ بۆ رۆژئاڤا چ ژ دەستێ وی تێ بکە. لێبەلێ، چاوا کو ئەم نکارن ھەر تشتی وەکی پاقژ و بێگونەھ ببینن، مافێ مەیێ رەخنەکرنێ ژی ھەیە. ژ بەر ڤێ یەکێ، دڤێت ب زەلالی وەرە گۆتن: ژ دەستپێکا بھارا عەرەبی ڤە، پەکەکێ ونداھیێن گرینگ گیھاندن رۆژئاڤا. دەما کو ئەم ڤێ دبێژین، ئەو دبێژن، “گەر پەکەکە تونەبوویا، رۆژئاڤا ژی چێنەدبوو.” بەرەڤاژی ڤێ راستە؛ گەر رۆژئاڤا تونەبوویا، پەکەکە دا د دەھ سالێن داوی دە د رەوشەک پر خرابتر دە بت. ژ سالا 2012ێ ھەتا نھا، تەڤاھیا ئابۆریا پەکەکێ، بارگرانییا وێ یا کادرۆیان، جەپھێ پاشین، ھەولدانێن وێ یێن پرۆپاگاندایێ – ھەر تشت ب رێیا رۆژئاڤا ھاتیە کرن. ل ئەورۆپا و ئامەریکایێ ژ خوە رە جیھەک دیت. ئەرێ، پەکەکێ کادرۆ شاندن رۆژئاڤا، سیستەمەک ئاڤا کر، لێ پاشێ ل سەر پشتا وێ سیستەمێ سوار بوو. و رێ ل بەر رۆژئاڤا گرت کو ناسنامەیەک رۆژئاڤایی ب دەست بخە. ئیرادەیا کادرۆیێن رۆژئاڤا رەھین گرت.

مەسەلا، نەبوونا داخوازییێن کوردایەتی ل رۆژئاڤا تەسیرا ئایدۆلۆژیکا پەکەکێیە. وان “داخوازێن کورد و کوردستانێ” نەکرن. د شوونا وێ دە، وان گۆتنێن ل سەر دەمۆکراسی، ئازادی، مافێن ژنان و ھتد. ب کار ئانین. ئەو گھیشت وێ ئاستێ کو ھەر کەسێ کو ناڤێ رۆژئاڤا ب کار ئانی ھەما ھەما وەکی خایین دھات ئیلانکرن؛ وان ناڤێ رۆژئاڤا گوھەراند کر “باکورێ رۆژھلاتێ سووریێ” . ھەر چەند تێگەھێن ب تەڤاھی دەرباسدارێن وەکی فەدەرالیزم و کۆنفەدەرالیزم ھەبوون ژی، وان سیستەمەک ب ناڤێ “کانتۆن” ئیجاد کر دا کو کەس فێم نەکە کا ئەو چ دخوازن. رۆژئاڤا بوو ناڤەندا ئێریشێن ل دژی کوردان. ئەو ڤەگوھەری ناڤەندەکا دژمناتیا ل دژی کوردان. رۆژئاڤا د ناڤ بێچارەتیێ دە ما. چما؟ ئەڤ نە ژ بەر نەبوونا پێشبینی یان خەلەتیان بوو؛ ئەڤ ھلبژارتنێن ھشمەند بوون ئانگۆ ئۆجالان ئەڤ یێک دکر.

ئۆجالان، و دیسا ئۆجالان…

دەما کو پێڤاژۆ ل سووریێ د سالا 2012ێ دە دەست پێ کری، ئۆجالان دیسا ب پێڤاژۆیەک ئاشتیێ دەرکەت ھۆلێ و موداخەلەیی پێڤاژۆیا رۆژئاڤا کر. وی هاندان کر کو رۆژئاڤا خوە ژ دەولەتێن رۆژئاڤا دوور بخە. د سالا 2012ێ دە، ئۆجالان ل سەر رۆژئاڤا گۆت، “نەھێن لیستکا ئیسرایلێ یا “دەولەتا بچووک یا کوردان” ئەم دێ سیستەمەکێ ماف و ئازادیان ئاڤا بکین.” ئانگۆ، ئۆجالان دخوەست رۆژئاڤا د ناڤ سیستەمی دە بھێلە، چ ترکیە بە چ ئەسەد بە. و وسا ژی چێبوو. ترکیێ ژ ڤێ یەکێ بێتر سوود وەرگرت.

عەفرین، گرێ سپی و سەرێ کانیێ داگیر کر، چەتەیێن خوە ل ور ب جھ کرن، ئەنیەک پاشین ئاڤا کر و ئەرد ب دەست خست.

دیسا، ئۆجالان تام دەما کو رەژیما ئەسەد ھلوەشیا دەرکەت ھۆلێ. و وی رێگری ل رۆژئاڤا کر. ھەر چەند دھات گۆتن کو دێ لگەل ترکیێ پەیمانەک، یان پێڤاژۆیەک ئاشتیێ ھەبە ژی، رۆژئاڤا شەش مەھێن پێشین پشتی ھلوەشینا ئەسەد وندا کر. جۆلانی نێزیکاتیەک پراگماتیک گرت، سۆز دا ھەر کەسی، ھەلوەستەک کاریگەر نیشان دا و سیاسەت کر بن کۆنترۆلا خوە. د ھەمان دەمێ دە، گەلێ رۆژئاڤا ل کۆلانان دمەشیان و درووشمەیێن وەکی “سۆسیالیزما کۆمونال و ئازادی ژ بۆ ئۆجالان” دقیریان. د جڤینەکێ دە د مەھا نیسانێ دە، ئۆجالان ل سەر رۆژئاڤا گۆت، “ئەو بوونە حەشدا شاعبی یا ئیسرایلێ.” واتە،  وی ئەڤ سالەکە دەستێن کوردێن ل رۆژئاڤا گرێداینە. ئەو ناھێلە کو ھێزێن رۆژئاڤا لگەل کەسی تێکلیێ دەینن.

ھەر دو پێڤاژۆیێن ئاشتیێ یێن د ناڤبەرا ئیمرالی، قەندیل و دەولەتا ترکیێ دە بوون سەدەما خەلەتییێن مەزن ل رۆژئاڤا. ژ بەر کو ئەڤ پێڤاژۆا ترکییێ ژ بەرێ ڤە ژ بۆ کو رۆژئاڤا بەر ب رێیەکا خەلەت ڤە ببن ھاتبوون ئۆرگانیزەکرن.

گەلۆ رێڤەبەریا رۆژئاڤا دکارە ڤێ یەکێ ببینە؟ ما ئەو خوەدی وێ ھێزێ نە کو ڤێ لەیستکێ بشکینن؟ ئەم نزانین. ژ بەر کو ئەڤە دێ رێکا بوویەرێن پێشەرۆژێ دیار بکە. رێڤەبەریا رۆژئاڤا، ب رەدکرنا مانیپولەکرنا وان یا ژ ھێلا ئۆجالان ڤە، دڤێت چارەنووسا خوە ژ دەستێ ئۆجالان دەرخە، ھەر چەند ئەو وی ب تەڤاھی رەد نەکن ژی، وی تەنێ وەکی سەرۆکەکی سەمبۆلک قەبوول بکن.

پێویستییەک دن ژی ئەڤە کو ل رۆژئاڤا دڤێت کورد د دەستورا بنگەھین دە وەکە کورد بهێن پێناسەکرن. ژ بۆ ڤێ یەکێ، دڤێت ئەو نە ب پەیڤێن خەیالی بەلکو دڤێت ب داخوازییێن زەلال یێن کوردستانێ دەرکەڤن ناڤا قادا سییاسەتێ.